Tín dụng xanh cho nông nghiệp tắc nghẽn: Lỗi không phải do thiếu tiền

Số liệu cập nhật đến đầu năm 2026, dư nợ tín dụng lĩnh vực nông nghiệp, nông thôn đạt khoảng 4,2 triệu tỷ đồng, tăng hơn 14% so với năm trước, chiếm trên 22% tổng dư nợ toàn nền kinh tế, phục vụ hơn 14,6 triệu khách hàng. Trong khi đó, tín dụng xanh đạt gần 780.000 tỷ đồng vào cuối năm 2025, tập trung vào các lĩnh vực như năng lượng tái tạo, năng lượng sạch và nông nghiệp xanh.

Đáng chú ý, khảo sát từ các DN cho thấy, một số nút thắt cốt lõi: thiếu cơ chế chia sẻ rủi ro rõ ràng, thiếu dữ liệu minh bạch và thiếu các chuỗi liên kết sản xuất bền vững. Đây chính là những điểm nghẽn khiến tín dụng chưa thể đi sâu vào các mô hình nông nghiệp xanh – lĩnh vực vốn có rủi ro cao và yêu cầu đầu tư dài hạn.

Theo ông Tạ Đình Thi, Phó Chủ nhiệm Ủy ban Khoa học, Công nghệ và Môi trường của Quốc hội, chính sách tín dụng hiện nay vẫn chưa theo kịp yêu cầu của nông nghiệp số và nông nghiệp xanh. Dù tín dụng đóng vai trò then chốt trong quá trình chuyển đổi, nhưng hàng loạt rào cản từ thể chế, thủ tục đến cơ chế cung ứng vốn vẫn đang làm “tắc nghẽn” dòng chảy này.

“Quá trình chuyển đổi từ nông nghiệp truyền thống sang nông nghiệp số, nông nghiệp xanh đòi hỏi sự thay đổi toàn diện từ nhận thức đến hành động. Trong đó, phát triển nguồn vốn cho toàn bộ chuỗi sản xuất là yếu tố then chốt”, ông Thi nhấn mạnh.

Gỡ khó từ chuỗi liên kết đến hệ sinh thái tài chính

Ông Nguyễn Văn Long - Giám đốc Công ty cổ phần Nhật Long (Quảng Ninh) chỉ ra rằng, sản xuất nhỏ lẻ, manh mún vẫn là “gót chân Achilles” của nông nghiệp Việt Nam. Đây không chỉ là điểm yếu nội tại mà còn là rào cản lớn đối với việc tiếp cận tín dụng. Tín dụng theo chuỗi giá trị cần được xem là công cụ để tái tổ chức sản xuất. Tuy nhiên, thực tế triển khai còn nhiều vướng mắc: năng lực liên kết hạn chế, tình trạng vi phạm hợp đồng còn phổ biến, thị trường đầu ra thiếu ổn định, trong khi chính sách cho nông nghiệp xanh và nông nghiệp số chưa đồng bộ.

Từ đó, ông kiến nghị cần sớm hoàn thiện cơ sở dữ liệu sản xuất nông nghiệp, phát triển bảo hiểm nông nghiệp và áp dụng cơ chế lãi suất ưu đãi cho các mô hình xanh. Đồng thời, ngân hàng cần chuyển từ tư duy “tài sản thế chấp” sang “dòng tiền và hiệu quả sản xuất”.

“Khi toàn bộ chuỗi liên kết được minh bạch, thì chính chuỗi đó là tài sản đảm bảo có giá trị nhất”, ông Long nhấn mạnh, đồng thời cho rằng công nghệ số là chìa khóa để tăng tính minh bạch và giảm rủi ro.

Ông Nguyễn Quang Ngọc - Phó Trưởng ban Chính sách tín dụng của Agribank, cho rằng điểm nghẽn không chỉ nằm ở người vay mà còn ở hệ sinh thái tài chính chưa hoàn chỉnh.

Dù tín dụng nông nghiệp đã tăng trưởng mạnh, nhưng nếu thiếu sự phối hợp đồng bộ giữa chính quyền địa phương, doanh nghiệp, tổ chức xã hội và nền tảng số, thì hiệu quả sẽ khó bền vững. Những rào cản như hạ tầng công nghệ yếu, khả năng tiếp cận dịch vụ số hạn chế, sự tồn tại của tín dụng phi chính thức và đặc biệt là thiếu dữ liệu khách hàng đang khiến ngân hàng khó mở rộng cho vay tín chấp.

Ông Lê Đình Huy - Phó Tổng giám đốc Công ty Bảo hiểm Agribank, cho rằng đây là “nút thắt của mọi nút thắt”. Nếu rủi ro không được kiểm soát, tín dụng sẽ không thể đóng vai trò dẫn dắt.

Ông phân tích, các quy định pháp lý hiện nay nếu áp dụng cứng nhắc có thể làm đứt gãy liên kết giữa tín dụng và bảo hiểm trong chuỗi giá trị. Trong khi đó, chính sách hỗ trợ phí bảo hiểm còn hạn chế, dữ liệu về thời tiết, dịch bệnh, năng suất, giá cả chưa đầy đủ, khiến việc thiết kế sản phẩm bảo hiểm gặp nhiều khó khăn.

Tín dụng xanh cần ‘cú hích’ thể chế để lan tỏa

Tín dụng xanh được kỳ vọng là động lực tăng trưởng mới, nhưng nếu vận hành thuần túy theo cơ chế thị trường, sẽ khó bao phủ toàn bộ nền kinh tế – đặc biệt là nhóm doanh nghiệp nhỏ và hộ sản xuất, vốn là những đối tượng khó tiếp cận vốn nhất.

Từ thực tiễn, ông Vũ Đăng Bắc, Giám đốc Công ty TNHH lâm sản Đại Phát, cho rằng cần có cơ chế bảo lãnh tín dụng xanh và hỗ trợ lãi suất cho các dự án phát triển bền vững. Đồng thời, Nhà nước có thể xem xét ưu đãi thuế đối với các ngân hàng tài trợ cho lĩnh vực này nhằm khuyến khích dòng vốn.

Ông Phạm Thái Bình, Tổng giám đốc Công ty cổ phần Nông nghiệp công nghệ cao Trung An, chỉ ra rằng “nút thắt” hiện nay không nằm ở chủ trương mà ở khâu tổ chức thực hiện. Khi các dự án chưa được phê duyệt, toàn bộ chuỗi từ doanh nghiệp, hợp tác xã đến nông dân đều bị “treo”, còn ngân hàng không có cơ sở để giải ngân.

Theo ông, các liên kết sản xuất hiện vẫn lỏng lẻo, chưa hình thành chuỗi giá trị bền vững. Đây là nguyên nhân khiến rủi ro dồn về phía doanh nghiệp, trong khi nông dân vẫn phụ thuộc vào thương lái.

Bà Phạm Thị Thanh Tùng, Phó Vụ trưởng Vụ Tín dụng các ngành kinh tế, Ngân hàng Nhà nước, cho biết tín dụng xanh đang duy trì tốc độ tăng trưởng cao, với 78 tổ chức tín dụng tham gia và mức tăng bình quân 22–23% mỗi năm. Tuy nhiên, tỷ trọng vẫn còn khiêm tốn so với nhu cầu thực tế.

Trong thời gian tới, các chính sách như hỗ trợ lãi suất khoảng 2% cho dự án xanh, hoàn thiện danh mục phân loại xanh và khung pháp lý đồng bộ sẽ được triển khai. Đáng chú ý, nhu cầu tài chính cho mục tiêu giảm phát thải đến năm 2030 ước tính lên tới gần 69 tỷ USD – một con số cho thấy áp lực rất lớn đối với hệ thống tài chính.