Tội phạm tiền mã hóa gia tăng, stablecoin trở thành kênh thanh toán ưa thích

Báo cáo Crypto Crime Report 2026 của Chainalysis cho thấy một thực tế đáng lo ngại: tội phạm liên quan đến tiền mã hóa đang bước vào giai đoạn tăng trưởng mới, với quy mô và mức độ chuyên nghiệp ngày càng cao. Trong bối cảnh đó, stablecoin (đồng tiền mã hóa ổn định, thường neo với USD) nổi lên như công cụ thanh toán chủ đạo của các hoạt động phi pháp.

Tội phạm tiền mã hóa gia tăng, đạt mức cao kỷ lục

Theo báo cáo, năm 2025 ghi nhận sự bùng nổ trở lại của tội phạm tiền mã hóa sau nhiều năm chững lại. Tổng giá trị giao dịch liên quan đến các địa chỉ bất hợp pháp đạt khoảng 154 tỷ USD, tăng hơn 160% so với năm trước, đồng thời là mức cao nhất từng được ghi nhận.

Phần lớn mức tăng này đến từ dòng tiền chảy vào các thực thể liên quan tới tổ chức tội phạm và các chủ thể bị trừng phạt, với giá trị tăng tới 694%, tương đương khoảng 104 tỷ USD trong cả năm.

Đáng chú ý, sự gia tăng không còn tập trung vào một loại hình đơn lẻ mà lan rộng trên nhiều lĩnh vực, từ lừa đảo trực tuyến, tấn công mạng, rửa tiền cho tới né tránh các lệnh trừng phạt. Trong đó, lừa đảo và gian lận tiền mã hóa tiếp tục bùng nổ, với khoảng 17 tỷ USD bị chiếm đoạt, trong bối cảnh các thủ đoạn mới như deepfake và trí tuệ nhân tạo được tận dụng mạnh mẽ.

Các tổ chức tội phạm ngày càng tinh vi, vận hành theo mô hình chuyên nghiệp, hình thành “hệ sinh thái” hoàn chỉnh, bao gồm các dịch vụ phishing-as-a-service và mạng lưới rửa tiền đa tầng trên hạ tầng blockchain.

Đáng lo ngại hơn, một số quốc gia bị trừng phạt cũng gia tăng sử dụng tiền mã hóa như một công cụ tài chính chiến lược nhằm giảm thiểu tác động của các lệnh cấm vận, khiến dòng tiền bất hợp pháp tăng mạnh.

Song song, các mạng lưới rửa tiền xuyên quốc gia – đặc biệt là các nhóm sử dụng tiếng Trung hoạt động tại Đông Nam Á – đang chiếm tỷ trọng ngày càng lớn, xử lý hàng chục tỷ USD mỗi năm, cho thấy mức độ “công nghiệp hóa” ngày càng rõ nét của tội phạm tiền mã hóa.

Stablecoin: Kênh thanh toán tiện lợi của các hoạt động phi pháp

Một trong những xu hướng nổi bật là sự dịch chuyển mạnh sang stablecoin. Theo Chainalysis, loại tài sản này chiếm tới 84% tổng giá trị giao dịch tiền mã hóa bất hợp pháp trong năm 2025, vượt xa Bitcoin và các tài sản số khác.

Lý do stablecoin trở thành lựa chọn hàng đầu của tội phạm cũng tương đồng với người dùng hợp pháp:

Thứ nhất, tính ổn định giá, giúp hạn chế rủi ro biến động so với các tài sản như Bitcoin hay Ethereum, những loại tiền mã hóa hiện tại “nhạy cảm” đối với mọi thông tin hiện nay.

Tiếp đến, sự tiện lợi khi chuyển tiền xuyên biên giới nhanh chóng, không mất nhiều thời gian, phí giao dịch và đặc biệt không bị kiểm soát gắt gao thông qua các tổ chức, định chế tài chính của các nước.

Thứ hai, khả năng chuyển tiền xuyên biên giới nhanh, chi phí thấp và đặc biệt ít phụ thuộc vào hệ thống tài chính truyền thống.

Thứ ba, tính thanh khoản cao và khả năng tích hợp rộng rãi trên nhiều nền tảng.

Chính những đặc điểm này khiến stablecoin trở thành công cụ thuận lợi cho các hoạt động rửa tiền, tài trợ khủng bố và né tránh lệnh trừng phạt.

Thậm chí, một số quốc gia đã tận dụng stablecoin như một “hạ tầng tài chính thay thế” nhằm duy trì dòng chảy thương mại trong bối cảnh bị hạn chế tiếp cận hệ thống ngân hàng và thanh toán quốc tế. Ở cấp độ sâu hơn, stablecoin còn được xem là công cụ ứng phó với tình trạng siêu lạm phát trong nước.

Bên cạnh đó, stablecoin còn được sử dụng trong các mô hình lừa đảo xuyên biên giới, từ “pig-butchering” (lừa đảo tình cảm), đánh bạc trực tuyến cho tới các mạng lưới buôn người, nhờ khả năng chuyển tiền nhanh và khó kiểm soát.

Rủi ro gia tăng cùng đà phát triển của thị trường

Dữ liệu từ Chainalysis cho thấy một nghịch lý: khi thị trường tiền mã hóa ngày càng trưởng thành và được chấp nhận rộng rãi, các hoạt động tội phạm cũng trở nên tinh vi hơn, có tổ chức hơn và mở rộng quy mô.

Sự phát triển của các nền tảng blockchain lớn như Ripple (XRP) hay Solana (SOL) – vốn đang dần kết nối với hệ thống tài chính truyền thống thông qua các ứng dụng phi tập trung (DApp) – đã thúc đẩy dòng chảy giá trị toàn cầu. Tuy nhiên, chính hạ tầng này cũng bị lợi dụng cho các hoạt động phi pháp.

Dù vậy, báo cáo nhấn mạnh rằng tỷ trọng giao dịch bất hợp pháp vẫn chỉ chiếm một phần nhỏ trong tổng khối lượng toàn thị trường.

Tuy nhiên, với sự tham gia ngày càng rõ nét của các tổ chức tội phạm có tổ chức, thậm chí cả các chủ thể cấp quốc gia, rủi ro mang tính hệ thống đang gia tăng.

Trong bối cảnh đó, stablecoin – vốn được kỳ vọng là cầu nối tài chính hiệu quả – lại trở thành “con dao hai lưỡi”: vừa thúc đẩy đổi mới, vừa mở rộng không gian hoạt động cho tội phạm mạng toàn cầu.

Về mặt kỹ thuật, phần lớn các blockchain hoạt động dựa trên sổ cái công khai, nơi mọi giao dịch đều được ghi lại, gắn dấu thời gian và có thể truy vết. Tuy nhiên, phía sau lớp minh bạch này là sự tồn tại của các công cụ ẩn danh như máy trộn (crypto mixer) và các giao thức bảo mật (privacy protocol).

Các công cụ trộn tiền (crypto mixer) hoạt động bằng cách gom tài sản từ nhiều người dùng vào một “pool” chung, sau đó phân phối lại tới các ví mới, khiến việc truy vết nguồn gốc trở nên khó khăn.

Trong khi đó, các giao thức bảo mật tiên tiến hơn sử dụng cơ chế zero-knowledge proof để che giấu thông tin giao dịch, từ người gửi, người nhận đến giá trị chuyển giao.

Chính những công nghệ này khiến công tác điều tra trở nên phức tạp hơn, đặc biệt trong các vụ tấn công quy mô lớn, nơi một lỗ hổng có thể gây thiệt hại hàng trăm triệu USD trong thời gian ngắn.

Trong những năm gần đây, các tổ chức tài chính truyền thống không còn đứng ngoài cuộc. Sự tăng trưởng mạnh của stablecoin phản ánh nhu cầu rõ ràng về một hệ thống chuyển giá trị tức thời, xuyên biên giới, chi phí thấp và hoạt động liên tục 24/7.

Sự tham gia ngày càng sâu của các định chế tài chính lớn vừa cho thấy sức hấp dẫn của thị trường, vừa đặt ra yêu cầu cấp thiết về quản lý rủi ro và đảm bảo tính bền vững của hệ sinh thái.

Hệ sinh thái tiền mã hóa đang phân hóa rõ rệt theo hai hướng: một bên khai thác công nghệ cho mục tiêu hợp pháp, bên còn lại bị lợi dụng cho các hoạt động phi pháp.

Ở chiều tích cực, blockchain được ứng dụng trong thanh toán thương mại, tối ưu dòng tiền xuyên biên giới và đa dạng hóa tài sản. Ngược lại, một bộ phận đối tượng lợi dụng công nghệ để phát tán mã độc tống tiền, tấn công hệ thống tài chính – công nghệ và hợp thức hóa dòng tiền bất hợp pháp.

Từ đó cho thấy, khi tiền mã hóa dần trở thành một phần của hạ tầng tài chính toàn cầu, ranh giới giữa đổi mới và rủi ro ngày càng mong manh. Sự phát triển nhanh của công nghệ không chỉ mở ra cơ hội, mà còn đặt ra thách thức lớn trong kiểm soát.

Trong bối cảnh này, bài toán không còn là chấp nhận hay từ chối tiền mã hóa, mà là cách cân bằng giữa thúc đẩy đổi mới và quản trị rủi ro. Khi dòng tiền tiếp tục dịch chuyển mạnh trên không gian số, năng lực giám sát, khả năng truy vết và hợp tác xuyên biên giới sẽ là yếu tố quyết định liệu hệ sinh thái này phát triển theo hướng minh bạch, bền vững hay tiếp tục bị chi phối bởi các hoạt động phi pháp.