Từ núi rừng bước vào không gian số: Phụ nữ Cơ Tu giúp gia đình thoát nghèo

Đổi thay nếp nghĩ, có cách làm hay

Trong nhiều năm, cuộc sống của đồng bào Cơ Tu ở vùng núi tỉnh Quảng Nam (nay là TP. Đà Nẵng) gắn chặt với nương rẫy, rừng già và những tập quán sản xuất truyền thống.

Những người phụ nữ quanh năm lên rẫy, hái măng, dệt thổ cẩm, đổi nông sản lấy gạo, lấy muối. Kinh tế gia đình chủ yếu dựa vào tự cung tự cấp, ít tính toán đầu ra, càng ít khi nghĩ đến việc đưa sản phẩm ra thị trường.

Thế nhưng, những năm gần đây, cùng với các chương trình hỗ trợ sinh kế, giảm nghèo bền vững được triển khai đồng bộ, tư duy làm kinh tế của phụ nữ Cơ Tu đã có những chuyển biến rõ nét. Không còn chỉ trông chờ vào trợ cấp, nhiều chị em bắt đầu học nghề, tham gia tổ nhóm sản xuất, tính toán chi phí lợi nhuận và tự tin hơn khi đưa sản vật của bản làng ra trao đổi, mua bán.

Sự thay đổi ấy không đến trong một sớm một chiều mà là cả quá trình được “đánh thức” nhận thức. Qua các lớp tập huấn, các chuyến tham quan mô hình, chị em dần hiểu rằng muốn thoát nghèo thì phải làm ăn, phải dám nghĩ, dám thử. Từ đó, những mô hình kinh tế nhỏ nhưng phù hợp điều kiện miền núi như: trồng dược liệu dưới tán rừng, phát triển kinh tế vườn rừng, chăn nuôi bản địa, làm du lịch cộng đồng hay kinh doanh nhỏ lẻ đã hình thành và cho thấy hiệu quả rõ rệt.

Đến xã A Vương, người phụ nữ được nhắc nhiều nhất là chị Bnướch Thị Blắc. Chị được xem là giàu nhất thôn R’cung và cũng là niềm tự hào của phụ nữ nơi đây.

Sinh ra trong gia đình khó khăn, khi lập gia đình, tài sản gần như bằng không, cuộc sống của chị Blắc từng gắn với cái nghèo dai dẳng. Nhiều năm liền, gia đình chị chỉ trông vào nương rẫy, thu nhập bấp bênh. Phải đến khi được chính quyền địa phương kiên trì vận động, tham gia các lớp tập huấn về phát triển kinh tế, chị mới dần thay đổi cách nghĩ.

“Nhà nước vận động mãi, mình đi học, đi xem người ta làm ăn, lúc đó mới dám nghĩ khác. Nghèo thì càng phải làm, phải tính,” chị Blắc nhớ lại.

Bước đi đầu tiên của chị là mở một cửa hàng tạp hóa nhỏ trong thôn, cung cấp những nhu yếu phẩm thiết yếu cho bà con. Mô hình tưởng chừng rất nhỏ ấy lại trở thành “bàn đạp” quan trọng giúp chị tích lũy vốn, làm quen với việc buôn bán và quản lý dòng tiền. Từ cửa hàng tạp hóa, chị mạnh dạn mở rộng sang trồng trọt và chăn nuôi.

Hiện nay, gia đình chị Blắc sở hữu 1,6ha cam với hơn 700 gốc, mỗi năm cho thu nhập trên 30 triệu đồng. Bên cạnh đó, chị còn có vườn bưởi da xanh mang lại thêm hàng chục triệu đồng mỗi vụ. Trên diện tích nương rẫy phía sau nhà, chị trồng hơn 3ha quế và 2ha keo, đang bước vào giai đoạn thu hoạch với lợi nhuận ước tính hàng trăm triệu đồng.

Không dừng lại ở đó, chị Blắc còn tận dụng lợi thế đất vườn đồi và nguồn thức ăn sẵn có để phát triển mô hình chăn nuôi gà bản địa và gà thương phẩm. Bình quân mỗi năm, chị nuôi ba lứa, tổng cộng khoảng 1.500 con, xuất bán cho thương lái miền xuôi với doanh thu trên 200 triệu đồng. Nhờ nuôi thả vườn, chất lượng thịt gà thơm ngon, ổn định nên đầu ra luôn được bao tiêu với giá cao.

Không chỉ làm kinh tế cho riêng gia đình mình, chị Blắc còn trở thành “đầu mối” thu mua, kết nối tiêu thụ hàng chục tấn nông sản cho đồng bào Cơ Tu ở các xã A Vương, Tây Giang, Hùng Sơn, từ quế, gừng, nấm đến dược liệu rừng. Nhờ vậy, nhiều hộ dân khác cũng có thêm đầu ra ổn định cho sản phẩm.

Từ một hộ nghèo, đến nay, thu nhập của gia đình chị Blắc đạt gần 1 tỷ đồng mỗi năm. Chị mua được ô tô phục vụ đi lại, giao dịch, con cái được học hành đầy đủ. Quan trọng hơn, câu chuyện của chị trở thành nguồn cảm hứng, khơi dậy khát vọng vươn lên cho nhiều phụ nữ Cơ Tu khác.

Không có quy mô lớn như chị Blắc, nhưng gia đình chị Apat Thị Nhiên cũng là một minh chứng rõ nét cho hiệu quả của việc tận dụng chính sách hỗ trợ để xây dựng sinh kế bền vững. Từ nguồn hỗ trợ năm con hươu nhung của xã, cộng với khoản vay ưu đãi từ Ngân hàng Chính sách xã hội, chị Nhiên từng bước xây dựng mô hình chăn nuôi mới.

Trước đây, vợ chồng chị chỉ làm nương rẫy, thu nhập bấp bênh. Từ này nuôi heo cỏ, trồng vườn quế, chuối trên đất rẫy, gia đình chị có nguồn thu ổn định hơn. Nhờ chăm sóc đúng kỹ thuật, biết tính toán lâu dài, gia đình chị đã chính thức thoát nghèo, tự tin mở ra hướng làm ăn bền vững trong tương lai.

Từ vườn rừng đến không gian số

Không chỉ dừng lại ở kinh tế vườn rừng, nhiều phụ nữ Cơ Tu còn mạnh dạn bước vào không gian số, tận dụng mạng xã hội để quảng bá, bán hàng. Một trong những người tiên phong là chị Hôih Blúi (thôn Agrồng, xã Tây Giang).

Năm 2020, chị Blúi bắt đầu livestream bán hàng chỉ với một chiếc điện thoại thông minh. Không gian bán hàng của chị là khu rừng phía sau nhà, là gian bếp ấm lửa, nơi chị giới thiệu từng bó rau rừng, củ gừng, mớ nấm hay những món ăn truyền thống của người Cơ Tu như cơm lam, thịt gác bếp, cháo bắp, ốc nấu sắn.

Những sản phẩm trước đây chỉ xuất hiện trong lễ hội, trong bữa ăn gia đình, nay trở thành đặc sản được khách hàng ở nhiều tỉnh, thành đặt mua. Ban đầu còn bỡ ngỡ, lượt xem ít, nhưng kiên trì học hỏi, cải thiện cách nói chuyện, cách quay clip, chị Blúi dần có lượng khách hàng thân thiết và tạo được nguồn thu ổn định ngay tại quê nhà.

Tương tự, chị Lê Thị Lai (thôn Agrồng), từng công tác trong Hội Phụ nữ, nhận thấy mạng xã hội có thể xóa đi khoảng cách địa lý trong mua bán hàng hóa. Từ những buổi tập huấn, những chuyến đi thực tế, chị lên kế hoạch kết nối các hội viên phụ nữ đưa sản phẩm địa phương như gạo nếp than xã Dang, đảng sâm, cam, thổ cẩm Cơ Tu ra thị trường thông qua Facebook, TikTok.

Không chỉ bán nông sản, chị Lai còn tận dụng livestream để quảng bá các sản phẩm thổ cẩm do chị em trong thôn dệt may thành áo, váy. Phần vải dư được hướng dẫn làm thành các sản phẩm thủ công nhỏ như kẹp tóc, dây buộc tóc, móc khóa, vòng tay, túi xách, giày dép. Những đơn hàng đầu tiên tuy nhỏ nhưng đã tiếp thêm động lực để chị và các hội viên kiên trì theo đuổi con đường kinh doanh mới.

Xã Tây Giang hiện nằm cách trung tâm TP. Đà Nẵng hơn 120km về phía Tây, được thành lập trên cơ sở sáp nhập bốn xã cũ gồm Lăng, Atiêng, Anông và Dang. Với diện tích tự nhiên hơn 400km2, 23 thôn, hơn 9.000 nhân khẩu, trong đó trên 90% là đồng bào Cơ Tu, Tây Giang từng được xem là vùng “lõi nghèo”. Thế nhưng, những năm gần đây, nhờ sự chủ động của người dân, đặc biệt là phụ nữ, nhiều nông đặc sản miền núi đã vượt ra khỏi bản làng, tiếp cận thị trường rộng lớn hơn thông qua các nền tảng số.

Những người phụ nữ như Bnướch Thị Blắc, Apat Thị Nhiên hay Hôih Blúi chỉ là ba trong số rất nhiều phụ nữ Cơ Tu đang từng ngày đổi đời. Từ kinh tế vườn rừng, chăn nuôi bản địa đến kinh doanh online, họ đã biết cách biến những lợi thế sẵn có thành nguồn thu nhập bền vững. Quan trọng hơn cả, họ không chỉ làm kinh tế giỏi mà lan tỏa tinh thần vươn lên, khơi dậy ý chí thoát nghèo trong cộng đồng.