World Cup 2026 thành mối nguy: Phát thải 7,8 triệu tấn CO2e, thách thức cam kết Net Zero

Theo ước tính của nền tảng kế toán carbon Greenly, World Cup 2026 có thể phát thải tới 7,8 triệu tấn CO2e, cao gấp đôi kỳ World Cup tại Qatar năm 2022. Đây được dự báo là giải đấu bóng đá có lượng phát thải lớn nhất trong lịch sử, đặt ra câu hỏi về khả năng cân bằng giữa tăng trưởng kinh tế và mục tiêu giảm phát thải trong các sự kiện thể thao quy mô toàn cầu.

Quy mô giải đấu mở rộng kéo theo 'hóa đơn carbon' tăng mạnh

World Cup 2026 do Mỹ, Canada và Mexico đồng đăng cai sẽ đánh dấu lần đầu tiên giải đấu có sự tham dự của 48 đội tuyển, thay vì 32 đội như trước đây. Số trận đấu tăng từ 64 lên 104 trận, trong khi số thành phố đăng cai tăng từ 5 lên 16.

Sự mở rộng này được kỳ vọng tạo ra nguồn thu khổng lồ cho FIFA, các quốc gia chủ nhà và ngành du lịch. Hàng triệu du khách quốc tế sẽ đổ về Bắc Mỹ, thúc đẩy doanh thu của các hãng hàng không, khách sạn, nhà hàng và các ngành dịch vụ liên quan.

Tuy nhiên, chính quy mô kinh tế lớn hơn lại trở thành nguyên nhân khiến lượng phát thải tăng vọt. Greenly cho biết số lượng người hâm mộ tham dự giải đấu năm nay có thể đạt khoảng 6 triệu lượt, gần gấp đôi so với World Cup 2022.

Khác với Qatar – quốc gia có diện tích nhỏ và nằm gần các trung tâm bóng đá lớn của châu Âu, châu Phi và Nam Á – World Cup 2026 diễn ra trên phạm vi trải rộng khắp Bắc Mỹ. Điều này khiến nhu cầu di chuyển bằng đường hàng không gia tăng đáng kể.

Theo tính toán của Greenly, một cổ động viên từ Ấn Độ muốn theo dõi trực tiếp World Cup phải di chuyển khoảng 28.000 km cho cả hành trình khứ hồi. Với người hâm mộ từ Saudi Arabia, con số này là 24.600 km, còn với người Anh là gần 15.000 km.

Sau khi cân đối giữa khán giả trong nước và quốc tế cùng các phương tiện di chuyển khác nhau, Greenly ước tính mỗi khán giả sẽ phải di chuyển trung bình khoảng 19.400 km. Hệ quả là lượng phát thải từ hoạt động đi lại được dự báo lên tới 6,8 triệu tấn CO2e, chiếm khoảng 87% tổng lượng phát thải của giải đấu.

Con số này cho thấy bài toán môi trường của World Cup không còn nằm chủ yếu ở các sân vận động hay cơ sở hạ tầng, mà chuyển sang lĩnh vực vận tải và du lịch quốc tế – những ngành vốn đang chịu áp lực lớn từ các mục tiêu giảm phát thải toàn cầu.

Thách thức với cam kết Net Zero của FIFA

Điều đáng chú ý là World Cup 2026 không xây mới các sân vận động như Qatar đã làm vào năm 2022. Việc tận dụng và cải tạo các công trình hiện có giúp lượng phát thải từ hoạt động xây dựng giảm mạnh xuống còn khoảng 238.000 tấn CO2e.

Trước đó, World Cup 2022 từng bị chỉ trích vì việc xây dựng 7 sân vận động mới tạo ra khoảng 893.000 tấn CO2e, tương đương gần một phần tư tổng lượng phát thải của giải đấu. Ngoài ra, điều kiện khí hậu sa mạc khiến nhu cầu làm mát tại khách sạn và các công trình phục vụ du khách tăng cao, làm gia tăng đáng kể lượng khí thải.

Tuy nhiên, việc giảm phát thải trong xây dựng lại không đủ để bù đắp lượng khí thải khổng lồ phát sinh từ hoạt động di chuyển của người hâm mộ tại World Cup 2026.

Theo ông David Gogishvili, chuyên gia thuộc Đại học Lausanne (Thụy Sĩ), việc phân chia các địa điểm thi đấu thành ba cụm khu vực tại Bắc Mỹ chỉ giúp giảm một phần khoảng cách di chuyển nội địa. Trong khi đó, phần lớn lượng phát thải vẫn đến từ các chuyến bay quốc tế đưa người hâm mộ tới giải đấu.

Vấn đề này càng trở nên đáng chú ý khi FIFA đang theo đuổi mục tiêu giảm 50% lượng phát thải carbon vào năm 2030 và đạt phát thải ròng bằng 0 (Net Zero) vào năm 2040 theo cam kết được đưa ra tại Hội nghị COP26.

Một điểm gây tranh cãi khác là cam kết Net Zero của FIFA hiện chưa bao gồm lượng khí thải phát sinh từ việc khán giả di chuyển đến và rời khỏi giải đấu. Điều này khiến nhiều chuyên gia môi trường đặt câu hỏi về tính đầy đủ và minh bạch của các mục tiêu giảm phát thải mà tổ chức này đang theo đuổi.

Trước đó, FIFA từng tuyên bố World Cup Qatar 2022 đạt trạng thái trung hòa carbon. Tuy nhiên, tuyên bố này đã vấp phải nhiều phản ứng trái chiều từ giới nghiên cứu. Năm 2023, cơ quan quản lý của Thụy Sĩ kết luận tuyên bố trên có thể gây hiểu lầm cho công chúng, trở thành một trong những vụ việc tiêu biểu liên quan đến hành vi “tẩy xanh” trong lĩnh vực thể thao.