Liên minh châu Âu (EU) đang đẩy nhanh quá trình siết chặt các tiêu chuẩn phát triển bền vững đối với nông sản nhập khẩu, trong đó cà phê là một trong những ngành chịu tác động trực tiếp và sâu rộng nhất. Nếu trước đây, yêu cầu của thị trường chủ yếu xoay quanh chất lượng hạt, an toàn thực phẩm hay dư lượng hóa chất, thì nay “luật chơi” đã thay đổi căn bản: toàn bộ chuỗi giá trị phải minh bạch, có trách nhiệm và có thể truy xuất đến tận gốc.
Với Việt Nam quốc gia sản xuất cà phê lớn thứ hai thế giới sự thay đổi này không đơn thuần là thách thức kỹ thuật, mà là áp lực tái cấu trúc toàn ngành. Cạnh tranh không còn dựa vào sản lượng hay lợi thế giá rẻ, mà chuyển sang năng lực đáp ứng tiêu chuẩn xanh, tiêu chuẩn xã hội và khả năng kiểm soát chuỗi cung ứng từ nông trại đến thị trường.
Trong khi EU dựng lên những “hàng rào xanh”, thị trường cà phê thế giới vẫn ghi nhận vị thế nổi bật của Việt Nam. Theo dự báo của Bộ Nông nghiệp Mỹ (USDA), niên vụ 2025–2026, sản lượng cà phê Việt Nam có thể đạt 31 triệu bao (60 kg/bao), chỉ đứng sau Brazil với khoảng 65 triệu bao. Hai quốc gia này chiếm hơn một nửa sản lượng cà phê toàn cầu.
Năm 2025 cũng đánh dấu một cột mốc quan trọng khi kim ngạch xuất khẩu cà phê của Việt Nam ước đạt khoảng 8,6 tỷ USD, tăng hơn 52% so với năm trước. Trong 8 tháng đầu năm 2025, EU tiếp tục là thị trường lớn nhất của cà phê Việt Nam, chiếm trên 63% tổng kim ngạch xuất khẩu.
Chia sẻ với báo chí, Ông Lê Đức Huy, Chủ tịch Hội đồng thành viên Công ty TNHH MTV Xuất nhập khẩu 2-9 Đắk Lắk (Simexco Daklak), cho biết dù giá cà phê trong nước có thời điểm điều chỉnh giảm, giá trị xuất khẩu vẫn tăng mạnh do nhiều hợp đồng đã được ký từ cuối năm trước khi giá ở mức cao. Trong những ngày đầu năm 2025, giá trị xuất khẩu của doanh nghiệp tăng tới 60 -70% so với cùng kỳ năm ngoái, chủ yếu nhờ giá cà phê thế giới cả Arabica và Robusta – tăng kỷ lục trong bối cảnh nguồn cung toàn cầu thiếu hụt.
Bên cạnh yếu tố thị trường, chất lượng cà phê Robusta của Việt Nam ngày càng được đánh giá cao. Tuy nhiên, đằng sau những con số tăng trưởng ấn tượng là một thực tế: phần giá trị gia tăng lớn nhất của chuỗi cà phê từ rang xay, xây dựng thương hiệu đến phân phối vẫn chủ yếu nằm ngoài biên giới. Việt Nam mạnh về sản xuất nguyên liệu, nhưng chưa tham gia sâu vào các khâu tạo giá trị cao.
Hiện diện tích cà phê cả nước khoảng 710.000 ha, tập trung chủ yếu tại Đắk Lắk, Lâm Đồng và Gia Lai, chiếm hơn 92% diện tích và 95% sản lượng. Tây Nguyên với lợi thế đất đỏ bazan và khí hậu đặc thù từ lâu được xem là “thủ phủ” cà phê. Tuy nhiên, khi thị trường chuyển từ câu hỏi “bao nhiêu tấn” sang “bao nhiêu giá trị trên mỗi hạt cà phê”, lợi thế sản lượng thôi là chưa đủ.
Tâm điểm của “luật chơi xanh” là Quy định chống phá rừng của EU (EUDR). Theo EUDR, mọi lô hàng cà phê xuất khẩu vào EU phải chứng minh không được trồng trên diện tích đất có hoạt động phá rừng sau tháng 12/2020. Doanh nghiệp phải cung cấp tọa độ GPS chính xác của từng nông trại, số hóa ranh giới thửa đất và chứng minh tình trạng pháp lý đất đai.
Ông James Chang, CEO của SystemEarth nền tảng công nghệ chuyên về EUDR cho biết đây là đạo luật đầu tiên yêu cầu doanh nghiệp nộp dữ liệu thực tế trực tiếp lên hệ thống của cơ quan quản lý EU. Dù dữ liệu được thu thập qua nhiều tầng nấc trung gian từ nông dân, nhà thu gom, nhà chế biến đến nhà xuất khẩu trách nhiệm pháp lý cuối cùng vẫn thuộc về nhà nhập khẩu tại EU. Điều này khiến các tập đoàn lớn siết chặt yêu cầu với nhà cung cấp, đặc biệt về truy xuất nguồn gốc và hồ sơ đất đai.
Để xác định yếu tố phá rừng, EU sử dụng dữ liệu vệ tinh đối chiếu vị trí nông trại với bản đồ rừng. Nếu phát hiện diện tích rừng bị chặt phá sau năm 2020, lô hàng sẽ không được phép vào thị trường này. Đồng thời, doanh nghiệp phải chứng minh khu vực sản xuất không nằm trong khu bảo tồn, vườn quốc gia hoặc đất nhà nước hạn chế sử dụng.
Yêu cầu đó đồng nghĩa với việc doanh nghiệp không chỉ khẳng định sản phẩm “không liên quan đến phá rừng”, mà còn phải xây dựng hệ thống dữ liệu số hóa toàn diện về vùng trồng.
Ông Lê Đức Huy cho rằng EUDR là thách thức lớn nhưng cũng là cơ hội để tái cấu trúc ngành cà phê theo hướng bền vững và chuyên nghiệp hơn. Để đáp ứng quy định này, doanh nghiệp phải bám sát vùng trồng, phát triển cà phê có chứng nhận bền vững, xây dựng bản đồ số và truy xuất nguồn gốc đến từng nông hộ.
Thực tế, dù thời hạn được lùi lại, Việt Nam không trì hoãn việc chuẩn bị. Các doanh nghiệp xuất khẩu lớn đã chủ động đầu tư công nghệ, phối hợp với đối tác trong chuỗi cung ứng và triển khai hệ thống dữ liệu vùng trồng. Sự chủ động này không chỉ nhằm đáp ứng EUDR, mà còn củng cố hình ảnh Việt Nam như một nhà cung cấp nông sản có trách nhiệm, minh bạch và bền vững.
Song song với yêu cầu tuân thủ, ngành cà phê Việt Nam cũng đứng trước cơ hội nâng cao vị thế trong chuỗi giá trị toàn cầu. Robusta giống cà phê chủ lực của Việt Nam đang dần được nhìn nhận lại. Khi được đầu tư bài bản từ canh tác, thu hái, sơ chế đến rang xay và xây dựng thương hiệu, Robusta có thể bước vào phân khúc giá trị cao hơn.
Theo ông Lê Đức Huy, doanh nghiệp đang đồng hành cùng chuỗi cung ứng để phát triển sản phẩm cà phê đặc sản, đặc biệt là Robusta chất lượng cao, đáp ứng nhu cầu ngày càng khắt khe về hương vị và truy xuất nguồn gốc của khách hàng quốc tế.
Trong bối cảnh đó, yêu cầu từ EU không chỉ là áp lực tuân thủ, mà còn là động lực thúc đẩy ngành cà phê Việt Nam chuyển đổi. Khi buộc phải minh bạch hóa dữ liệu, số hóa vùng trồng và đảm bảo trách nhiệm xã hội, doanh nghiệp sẽ nâng cao năng lực quản trị và từng bước tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị.
Tags:
(VNF) - Từ hối lộ để trúng thầu dự án nghìn tỷ, mua bán hóa đơn khống đến trộn hóa chất làm cà phê, giấm giả và lập nhiều công ty bán phân bón rởm trên mạng xã hội, các vụ việc cho thấy thủ đoạn ngày càng tinh vi, gây thiệt hại nghiêm trọng cho Nhà nước và người tiêu dùng.
(VNF) - Từ phế phẩm từng bị bỏ thải, vỏ cà phê đang được nhiều hợp tác xã biến thành nguồn thu mới qua phân vi sinh và trà cascara. Hướng đi này giúp giảm chi phí, mở rộng biên lợi nhuận và từng bước đưa hợp tác xã tiến sâu hơn vào chuỗi giá trị cà phê.
(VNF) - Tận dụng lợi thế khí hậu, thổ nhưỡng vùng cao phía Tây Quảng Ngãi, cây cà phê xứ lạnh đang trở thành sinh kế bền vững của người dân nơi đây. Sự chuyển biến này không chỉ nằm ở hiệu quả kinh tế mà còn ở việc người dân chủ động thay đổi tư duy sản xuất, áp dụng kỹ thuật và liên kết thị trường để vươn lên thoát nghèo lâu dài.
(VNF) - Dù chuyển đổi năng lượng đang trở thành xu hướng tất yếu, nhiều doanh nghiệp Việt vẫn gặp khó khi triển khai do vướng bài toán vốn đầu tư ban đầu.
(VNF) - Hà Nội không cấm toàn bộ xe sử dụng nhiên liệu hóa thạch nhưng sẽ hạn chế theo loại phương tiện và khung giờ tại phường Hoàn Kiếm từ hôm nay (1/7).
(VNF) - Việc sàn giao dịch carbon trong nước chính thức đi vào hoạt động có ý nghĩa quan trọng trong tiến trình hoàn thiện thể chế kinh tế thị trường hiện đại, đánh dấu bước phát triển mới của thị trường tài chính Việt Nam theo hướng xanh, minh bạch và bền vững.
(VNF) - Theo số liệu của Ngân hàng Nhà nước, dư nợ tín dụng xanh đã đạt 828.000 tỷ đồng, gấp 4,6 lần so với năm 2017. Tuy nhiên, TS. Bùi Thanh Minh, Phó Giám đốc chuyên môn Văn phòng Ban Nghiên cứu phát triển kinh tế tư nhân (Ban IV) cho rằng, dòng vốn này vẫn chủ yếu tập trung vào các dự án quy mô lớn, trong khi nhiều doanh nghiệp nhỏ và vừa còn gặp khó khăn trong tiếp cận vốn do vướng mắc về cơ chế, dữ liệu và điều kiện vay vốn.
(VNF) - Theo UBCKNN, việc đưa Sàn giao dịch carbon trong nước vào vận hành chính thức là dấu mốc quan trọng trong quá trình hình thành và phát triển thị trường carbon tại Việt Nam.
(VNF) - Các trung tâm tài chính quốc tế đóng vai trò quan trọng trong việc cung cấp hạ tầng giao dịch, phát triển các công cụ tài chính carbon, tăng tính thanh khoản và thúc đẩy minh bạch thông tin.
(VNF) - Từ dòng vốn đầu tư, hành vi tiêu dùng đến hoạt động xuất khẩu, ESG đang tạo ra những áp lực thay đổi chưa từng có đối với doanh nghiệp Việt Nam.
(VNF) - Hạn ngạch phát thải khí nhà kính của ba ngành nhiệt điện, sắt thép, xi măng giai đoạn 2025-2026 là 511 triệu tấn CO2e - dự kiến được giao dịch ngày đầu tiên vào 29/6.
(VNF) - Theo Thông tư 31 vừa ban hành, khu vực sạc ô tô điện hoặc khu vực sạc hỗn hợp không được vượt quá 1.500m2 tại tầng nổi và 1.200m2 tại tầng bán hầm hoặc tầng hầm.
