Liên minh châu Âu (EU) đang đẩy nhanh quá trình siết chặt các tiêu chuẩn phát triển bền vững đối với nông sản nhập khẩu, trong đó cà phê là một trong những ngành chịu tác động trực tiếp và sâu rộng nhất. Nếu trước đây, yêu cầu của thị trường chủ yếu xoay quanh chất lượng hạt, an toàn thực phẩm hay dư lượng hóa chất, thì nay “luật chơi” đã thay đổi căn bản: toàn bộ chuỗi giá trị phải minh bạch, có trách nhiệm và có thể truy xuất đến tận gốc.
Với Việt Nam quốc gia sản xuất cà phê lớn thứ hai thế giới sự thay đổi này không đơn thuần là thách thức kỹ thuật, mà là áp lực tái cấu trúc toàn ngành. Cạnh tranh không còn dựa vào sản lượng hay lợi thế giá rẻ, mà chuyển sang năng lực đáp ứng tiêu chuẩn xanh, tiêu chuẩn xã hội và khả năng kiểm soát chuỗi cung ứng từ nông trại đến thị trường.
Trong khi EU dựng lên những “hàng rào xanh”, thị trường cà phê thế giới vẫn ghi nhận vị thế nổi bật của Việt Nam. Theo dự báo của Bộ Nông nghiệp Mỹ (USDA), niên vụ 2025–2026, sản lượng cà phê Việt Nam có thể đạt 31 triệu bao (60 kg/bao), chỉ đứng sau Brazil với khoảng 65 triệu bao. Hai quốc gia này chiếm hơn một nửa sản lượng cà phê toàn cầu.
Năm 2025 cũng đánh dấu một cột mốc quan trọng khi kim ngạch xuất khẩu cà phê của Việt Nam ước đạt khoảng 8,6 tỷ USD, tăng hơn 52% so với năm trước. Trong 8 tháng đầu năm 2025, EU tiếp tục là thị trường lớn nhất của cà phê Việt Nam, chiếm trên 63% tổng kim ngạch xuất khẩu.
Chia sẻ với báo chí, Ông Lê Đức Huy, Chủ tịch Hội đồng thành viên Công ty TNHH MTV Xuất nhập khẩu 2-9 Đắk Lắk (Simexco Daklak), cho biết dù giá cà phê trong nước có thời điểm điều chỉnh giảm, giá trị xuất khẩu vẫn tăng mạnh do nhiều hợp đồng đã được ký từ cuối năm trước khi giá ở mức cao. Trong những ngày đầu năm 2025, giá trị xuất khẩu của doanh nghiệp tăng tới 60 -70% so với cùng kỳ năm ngoái, chủ yếu nhờ giá cà phê thế giới cả Arabica và Robusta – tăng kỷ lục trong bối cảnh nguồn cung toàn cầu thiếu hụt.
Bên cạnh yếu tố thị trường, chất lượng cà phê Robusta của Việt Nam ngày càng được đánh giá cao. Tuy nhiên, đằng sau những con số tăng trưởng ấn tượng là một thực tế: phần giá trị gia tăng lớn nhất của chuỗi cà phê từ rang xay, xây dựng thương hiệu đến phân phối vẫn chủ yếu nằm ngoài biên giới. Việt Nam mạnh về sản xuất nguyên liệu, nhưng chưa tham gia sâu vào các khâu tạo giá trị cao.
Hiện diện tích cà phê cả nước khoảng 710.000 ha, tập trung chủ yếu tại Đắk Lắk, Lâm Đồng và Gia Lai, chiếm hơn 92% diện tích và 95% sản lượng. Tây Nguyên với lợi thế đất đỏ bazan và khí hậu đặc thù từ lâu được xem là “thủ phủ” cà phê. Tuy nhiên, khi thị trường chuyển từ câu hỏi “bao nhiêu tấn” sang “bao nhiêu giá trị trên mỗi hạt cà phê”, lợi thế sản lượng thôi là chưa đủ.
Tâm điểm của “luật chơi xanh” là Quy định chống phá rừng của EU (EUDR). Theo EUDR, mọi lô hàng cà phê xuất khẩu vào EU phải chứng minh không được trồng trên diện tích đất có hoạt động phá rừng sau tháng 12/2020. Doanh nghiệp phải cung cấp tọa độ GPS chính xác của từng nông trại, số hóa ranh giới thửa đất và chứng minh tình trạng pháp lý đất đai.
Ông James Chang, CEO của SystemEarth nền tảng công nghệ chuyên về EUDR cho biết đây là đạo luật đầu tiên yêu cầu doanh nghiệp nộp dữ liệu thực tế trực tiếp lên hệ thống của cơ quan quản lý EU. Dù dữ liệu được thu thập qua nhiều tầng nấc trung gian từ nông dân, nhà thu gom, nhà chế biến đến nhà xuất khẩu trách nhiệm pháp lý cuối cùng vẫn thuộc về nhà nhập khẩu tại EU. Điều này khiến các tập đoàn lớn siết chặt yêu cầu với nhà cung cấp, đặc biệt về truy xuất nguồn gốc và hồ sơ đất đai.
Để xác định yếu tố phá rừng, EU sử dụng dữ liệu vệ tinh đối chiếu vị trí nông trại với bản đồ rừng. Nếu phát hiện diện tích rừng bị chặt phá sau năm 2020, lô hàng sẽ không được phép vào thị trường này. Đồng thời, doanh nghiệp phải chứng minh khu vực sản xuất không nằm trong khu bảo tồn, vườn quốc gia hoặc đất nhà nước hạn chế sử dụng.
Yêu cầu đó đồng nghĩa với việc doanh nghiệp không chỉ khẳng định sản phẩm “không liên quan đến phá rừng”, mà còn phải xây dựng hệ thống dữ liệu số hóa toàn diện về vùng trồng.
Ông Lê Đức Huy cho rằng EUDR là thách thức lớn nhưng cũng là cơ hội để tái cấu trúc ngành cà phê theo hướng bền vững và chuyên nghiệp hơn. Để đáp ứng quy định này, doanh nghiệp phải bám sát vùng trồng, phát triển cà phê có chứng nhận bền vững, xây dựng bản đồ số và truy xuất nguồn gốc đến từng nông hộ.
Thực tế, dù thời hạn được lùi lại, Việt Nam không trì hoãn việc chuẩn bị. Các doanh nghiệp xuất khẩu lớn đã chủ động đầu tư công nghệ, phối hợp với đối tác trong chuỗi cung ứng và triển khai hệ thống dữ liệu vùng trồng. Sự chủ động này không chỉ nhằm đáp ứng EUDR, mà còn củng cố hình ảnh Việt Nam như một nhà cung cấp nông sản có trách nhiệm, minh bạch và bền vững.
Song song với yêu cầu tuân thủ, ngành cà phê Việt Nam cũng đứng trước cơ hội nâng cao vị thế trong chuỗi giá trị toàn cầu. Robusta giống cà phê chủ lực của Việt Nam đang dần được nhìn nhận lại. Khi được đầu tư bài bản từ canh tác, thu hái, sơ chế đến rang xay và xây dựng thương hiệu, Robusta có thể bước vào phân khúc giá trị cao hơn.
Theo ông Lê Đức Huy, doanh nghiệp đang đồng hành cùng chuỗi cung ứng để phát triển sản phẩm cà phê đặc sản, đặc biệt là Robusta chất lượng cao, đáp ứng nhu cầu ngày càng khắt khe về hương vị và truy xuất nguồn gốc của khách hàng quốc tế.
Trong bối cảnh đó, yêu cầu từ EU không chỉ là áp lực tuân thủ, mà còn là động lực thúc đẩy ngành cà phê Việt Nam chuyển đổi. Khi buộc phải minh bạch hóa dữ liệu, số hóa vùng trồng và đảm bảo trách nhiệm xã hội, doanh nghiệp sẽ nâng cao năng lực quản trị và từng bước tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị.
Tags:
(VNF) - Từ hối lộ để trúng thầu dự án nghìn tỷ, mua bán hóa đơn khống đến trộn hóa chất làm cà phê, giấm giả và lập nhiều công ty bán phân bón rởm trên mạng xã hội, các vụ việc cho thấy thủ đoạn ngày càng tinh vi, gây thiệt hại nghiêm trọng cho Nhà nước và người tiêu dùng.
(VNF) - Từ phế phẩm từng bị bỏ thải, vỏ cà phê đang được nhiều hợp tác xã biến thành nguồn thu mới qua phân vi sinh và trà cascara. Hướng đi này giúp giảm chi phí, mở rộng biên lợi nhuận và từng bước đưa hợp tác xã tiến sâu hơn vào chuỗi giá trị cà phê.
(VNF) - Tận dụng lợi thế khí hậu, thổ nhưỡng vùng cao phía Tây Quảng Ngãi, cây cà phê xứ lạnh đang trở thành sinh kế bền vững của người dân nơi đây. Sự chuyển biến này không chỉ nằm ở hiệu quả kinh tế mà còn ở việc người dân chủ động thay đổi tư duy sản xuất, áp dụng kỹ thuật và liên kết thị trường để vươn lên thoát nghèo lâu dài.
(VNF) - Giá xăng dầu và khí đốt tăng mạnh do xung đột Trung Đông đang làm đảo lộn thị trường năng lượng toàn cầu, phản ánh những phản ứng trái chiều trước cú sốc năng lượng mới của người dân trên thế giới.
(VNF) - Theo TS Bùi Thanh Minh, Việt Nam đang đối mặt với một "thách thức kép" cực kỳ lớn khi phải đồng thời thực hiện hai mục tiêu đầy tham vọng là "tăng trưởng nhanh" và "tăng trưởng xanh" trong bối cảnh thế giới còn nhiều bất định.
(VNF) - Khoản vay ODA thế hệ mới trị giá hơn 8.300 tỷ đồng từ Nhật Bản dự kiến được ký kết trong tháng này, nhằm hỗ trợ Việt Nam hoàn thiện chính sách tài chính xanh, giảm phát thải và nâng cao khả năng thích ứng với biến đổi khí hậu.
(VNF) - Công ty Cổ phần Phát triển trạm sạc toàn cầu V-Green - doanh nghiệp do tỷ phú Phạm Nhật Vượng sáng lập - vừa công bố kế hoạch đầu tư 10.000 tỷ đồng để triển khai hệ thống siêu trạm sạc xe điện quy mô lớn trên toàn quốc.
(VNF) - Trong bối cảnh Việt Nam đang nỗ lực huy động hàng trăm tỷ USD cho chuyển dịch năng lượng, một “nút thắt” cũ nhưng chưa được tháo gỡ đang âm thầm thử thách niềm tin của nhà đầu tư quốc tế.
(VNF) - ESG đang trở thành yêu cầu ngày càng rõ nét trong thương mại toàn cầu. Đối với doanh nghiệp xuất khẩu Việt Nam, việc đáp ứng các tiêu chuẩn này không chỉ là nghĩa vụ tuân thủ mà còn là điều kiện để duy trì thị trường và tham gia sâu hơn vào chuỗi cung ứng quốc tế.
(VNF) - Việt Nam đã nghiên cứu xây dựng bộ Chỉ tiêu Thống kê Việc làm Xanh, đánh dấu một bước tiến quan trọng, là cơ sở để sớm chính thức ban hành, nhằm củng cố hệ thống thống kê, hỗ trợ tăng trưởng xanh và phát triển bền vững.
Hà Nội đặt mục tiêu chuyển đổi 100% taxi sang điện vào năm 2030. Tài xế sẽ được hỗ trợ vay vốn, giảm phí đăng ký.
(VNF) - Hà Nội đặt mục tiêu chậm nhất đến năm 2030 sẽ hoàn thành việc chuyển đổi 100% xe taxi sử dụng nhiên liệu xăng, dầu sang xe taxi sử dụng điện, năng lượng xanh.
