Đánh thức những miền đất: Làng Ốp, điểm sáng du lịch

Lưu giữ những di sản văn hóa

Giữa lòng thành phố Pleiku sôi động, Làng Ốp (tiếng Jrai gọi là Plei Ốp), thuộc phường Hoa Lư, vẫn lưu giữ vẻ đẹp mộc mạc, nguyên sơ của núi rừng và nét chân chất, đậm đà bản sắc của đồng bào Jrai nơi đây.

Nét độc đáo của đồng bào ở Làng Ốp là còn gìn giữ được nhiều tập quán sinh hoạt văn hóa truyền thống hết sức quý báu như nếp sinh hoạt ở nhà sàn dài; bảo tồn, lưu giữ cồng chiêng; nhiều nghề truyền thống như đan lát, dệt thổ cẩm, tạc tượng. Ngoài ra, nếu đến đúng dịp, du khách sẽ cảm nhận thực sự “hơi thở” của làng qua những lễ hội đậm bản sắc văn hóa như: Pơthi (lễ bỏ mã), lễ hội mừng lúa mới…

Đặc biệt, một đội cồng chiêng với trên 20 nghệ nhân và một đội văn nghệ dân gian trẻ luôn được duy trì và sẵn sàng phục vụ mỗi khi du khách có nhu cầu. Đây chính là điều đã khiến cho khách du lịch khi đến thăm Gia Lai đều chọn nơi đây là điểm tham quan lý tưởng.

Ngày nay, Làng Ốp ngày càng được biết đến như một điểm sáng trong bản đồ du lịch của Việt Nam.

Năm 2008, TP. Pleiku đã quyết định đầu tư xây dựng Làng Ốp trở thành làng văn hóa du lịch. Theo đó, hệ thống điện chiếu sáng, hệ thống nước sạch cùng các hạng mục công trình khác dần được hoàn thiện; vệ sinh môi trường được đảm bảo.

Đến đây, du khách có thể thong dong thả bộ trên những con đường làng sạch sẽ, thoáng đãng và trò chuyện với những người dân thân thiện, hiếu khách; ngắm những đồng lúa, vườn rau xanh mướt; tham quan điểm trường Plei Ốp được xây dựng theo kiến trúc nhà sàn. Đi về cuối làng là khu nhà mồ nằm khép mình giữa thiên nhiên với những bức tượng tạc gỗ, những ché rượu cần còn vương lại dưới gốc đa già cổ thụ.

Bến nước Ia O, nơi người dân Plei Ốp tắm giặt, trò chuyện với nhau vào cuối mỗi chiều, cùng nhau sẻ chia niềm vui, nỗi buồn trong cuộc sống. Sau đó, lấy nước vào những quả bầu khô và chai nhựa, túm tụm tắm rửa cho con cái, giặt giũ… xong xuôi chất tất cả vào gùi ngược dốc cõng về. Nhà rông văn hóa - linh hồn của buôn làng được lợp mái lại khang trang với sân ốp đá, rộng rãi và rợp mát bóng cây. Tại khoản sân này, dân Làng Ốp thường xuyên tổ chức các lễ hội của làng.

Rời ngôi làng của đồng bào Jrai ở Làng Ốp, chúng tôi tìm đến dòng suối Ia Nil. Đây là thắng cảnh đẹp tự nhiên, mang đậm nét đẹp của vùng rừng núi Tây Nguyên hùng vỹ. Dòng suối Ia Nil vẫn âm thầm chảy, lặng lẽ ôm trọn Làng Ốp bao đời. Trải qua biến thiên thời gian, người Jrai nơi đây vẫn gắn chặt đời mình với chứng tích của những ngày đầu lập làng. Làng Ốp hình thành vào khoảng năm 1927. Lúc ấy, Làng chỉ có 15 hộ dân với 76 khẩu.

Những người già trong làng kể lại rằng, cha ông xưa chọn nơi đây để lập làng bởi ngoài cảnh quan thiên nhiên tươi đẹp, vùng đất này còn có dòng suối Ia Nil bao quanh, chẳng những tắm mát một vùng thung lũng, cân bằng môi trường sinh thái mà còn hình thành các cánh đồng làm ra lúa gạo nuôi sống con người. Dòng suối giúp dân làng có nước để uống, có cá để ăn. Sau này, người làng tận dụng điều kiện tự nhiên ưu đãi để trồng lúa nước 2 vụ, trồng cây công nghiệp dài ngày, làm kinh tế trang trại…

Người làng Ốp coi suối Ia Nil như dòng nước mẹ. Với quan niệm “vạn vật hữu linh", họ cho rằng có một vị thần đã tạo ra nguồn nước, đó là Yàng Ia. Hàng năm, dân làng đều duy trì việc cúng Yàng để tạ ơn vị thần đã ban cho họ nguồn nước dồi dào. Biết ơn Yàng Ia, cộng đồng Jrai làng Ốp cùng nhau nỗ lực gầy dựng cuộc sống ngày một ấm no bên dòng suối hiền hòa.

Đến làng Ốp, ngoài tìm hiểu về kiến trúc nhà rông, văn hóa bản địa thì du khách còn thỏa sức ngắm nhìn dòng suối Ia Nil trong vắt lách qua nhiều tảng đá đổ về phía hạ nguồn, có những đoạn uốn khúc có thể nhìn thấy đáy, cũng có những đoạn nước đổ dốc làm tung bọt trắng xóa, cảnh vật nên thơ hữu tình níu chân du khách.

Giữa đại ngàn hùng vĩ, trùng điệp núi non, dòng suối Ia Nil quyến rũ con người bởi vẻ đẹp tươi tắn, trong lành với những huyền thoại, truyền thuyết về sự ra đời của suối. Tiếng nước tuôn chảy nhịp nhàng, mạnh mẽ như vùng núi rừng Tây Nguyên. Thứ âm thanh sống động ấy còn được kết hợp với hình ảnh đẹp hoàn hảo của cây cối xanh và của những ghềnh đá đậm màu thời gian. Đi dạo quanh con suối, du khách có thể tha hồ mang về cho những bức ảnh, những thước phim thiên nhiên tuyệt đẹp. Còn khi đã thực sự hòa mình trong quang cảnh của dòng suối Ia Nil, du khách còn có thể tắm mình trong những dòng nước mát lành giữa đại ngàn Tây Nguyên.

Dòng suối tuyệt đẹp gắn với quang cảnh của rừng xanh bao la đã tạo nên một thắng cảnh khó quên trong lòng du khách khi tới Làng Ốp. Đến đây, du khách sẽ cảm nhận không gian thoáng đãng, yên bình; hít thở không khí trong lành, mát mẻ; lắng nghe giai điệu của tiếng suối chảy; tận hưởng cảm giác bình yên đến lạ.

Kết nối và làm phong phú các sản phẩm du lịch

Năm 2008, TP. Pleiku đã quyết định đầu tư xây dựng Làng Ốp trở thành làng văn hóa du lịch. Theo Chương trình quy hoạch tổng thể phát triển du lịch năm 2019 và những năm tiếp theo của địa phương, Plei Ốp là 1 trong 7 ngôi làng dân tộc thiểu số được tỉnh Gia Lai đầu tư phát triển du lịch văn hoá, du lịch cộng đồng. Theo đó, việc phát triển du lịch tại đây dựa trên những đặc trưng về không gian văn hoá, nghệ thuật vốn có tại địa phương.

Ngày nay, Làng Ốp đón trên dưới chục đoàn khách thăm quan mỗi ngày và cũng là điểm sáng trên bản đồ du lịch của cả nước. Những giá trị văn hóa truyền thống được bà con đồng bào Jrai ở Làng Ốp xem là “bảo vật” và ra sức gìn giữ. Vang vọng giữa núi rừng Tây Nguyên là tiếng cồng chiêng hoặc trong men say chếch choáng bởi ché rượu cần, với điệu múa của người con gái Jrai nhẹ nhàng làm say lòng lữ khách là trải nghiệm thú vị khi đến Làng Ốp.

Hiện nay, song song với việc bảo tồn các những nét đẹp văn hoá, nghệ thuật truyền thống, người dân Làng Ốp đang tích cực phát triển du lịch, dịch vụ. 20 nghệ nhân cồng chiêng và đội xoang của làng luyện tập đều đặn để phục vụ du khách gần xa.

Trong Làng Ốp hiện nay có 7 nhà hàng đều làm bằng tre, gỗ, theo đúng kiến trúc nhà ở của người Jrai. Toàn bộ các món ăn trong nhà hàng đều là món ăn của người Jrai với cơm lam, gà nướng, lá sắn xào cà đắng, thịt heo rừng nướng trong ống lồ ô. Vào mỗi cuối tuần, nhà hàng tổ chức cho nghệ nhân của làng đánh cồng chiêng. Tất cả những điều này giúp du khách không những được thưởng thức ẩm thực Jrai mà còn được sống trong một không gian văn hoá, nghệ thuật đặc trưng của người Jrai tại Tây Nguyên.

Được biết, những năm trở lại đây du lịch văn hoá, cộng đồng tại Làng Ốp đã được một số công ty du lịch lữ hành bổ sung vào tour du lịch khám phá TP. Pleiku cùng với những điểm đến quen thuộc như Công viên Đồng Xanh, Công viên Diên Hồng, Quảng trường Đại Đoàn Kết, Chùa Minh Thành, Nhà thờ Pleichuet, Biển Hồ, Biển hồ chè….

Làng Ốp hơn 10 năm liền là Làng văn hoá đang phát triển theo hướng văn hoá du lịch cộng đồng, từng bước phát huy tiềm năng, thế mạnh sẵn có của địa phương. Những thành công ban đầu của Làng Ốp đã trở thành kiểu mẫu về phát triển du lịch cộng đồng trong đồng bào dân tộc thiểu số.

Có thể thấy, mô hình phát triển du lịch cộng đồng gắn với du lịch sinh thái, tâm linh đang là hướng đi đúng ở tỉnh Gia Lai, không chỉ đem đến cho du khách cơ hội thư giãn, rèn luyện thể lực và tinh thần, gần gũi với thiên nhiên mà còn trải nghiệm cuộc sống với đồng bào dân tộc Tây Nguyên. Ngoài ra việc phát triển du lịch giúp bà con gìn giữ và phát huy bản sắc văn hóa dân tộc, tăng thu nhập, nâng cao đời sống.