Đối mặt nợ xấu lên đến 15%, công ty tài chính cắt giảm cho vay tiền mặt

Dữ liệu từ FiinGroup cho thấy, trong giai đoạn 2021 – giữa năm 2025, cấu trúc sản phẩm của khối công ty tài chính chuyển dịch rõ rệt theo hướng an toàn hơn, ưu tiên các khoản vay có tài sản bảo đảm và phân khúc trả góp thay vì cho vay tiền mặt truyền thống.

Từ biểu đồ của FiinGroup, dễ dàng thấy cho vay tiền mặt – nhóm sản phẩm từng chiếm tỷ trọng lớn nhất trong danh mục của các công ty tài chính đã suy giảm đáng kể từ năm 2023. Sau giai đoạn tăng trưởng nóng 2021 – 2022, tỷ lệ nợ xấu tăng mạnh đạt mức gần 3,7% tổng dư nợ tín dụng tiêu dùng, trong khi giai đoạn từ năm 2019 đến 2022 chỉ từ ở mức 1 - 2%. Đặc biệt, tỷ lệ nợ xấu tại các công ty tài chính là 15% ở thời điểm cuối năm 2023.

Việc phải trích lập dự phòng rủi ro nợ xấu tăng cao khiến loạt công ty tài chính rơi vào tình trạng khó khăn, thậm chí thua lỗ nặng nề. Nhiều tổ chức đã thực hiện cắt giảm danh mục cho vay để tránh nợ xấu tiếp tục phát sinh, dư nợ cho vay tiền mặt vì thế lao dốc.

Dù đã phục hồi nhẹ vào năm 2024, nhưng dư nợ cho vay tiền mặt vẫn thấp hơn nhiều so với giai đoạn bùng nổ trước đó.

Không chỉ là nỗ lực tái cơ cấu danh mục của công ty tài chính, đây cũng là chủ trương của Ngân hàng Nhà nước từ nhiều năm trước. Theo Thông tư 18/2019/TT-NHNN có hiệu lực từ 1/1/2020, công ty tài chính chỉ được giải ngân trực tiếp cho khách hàng không có nợ xấu theo báo cáo quan hệ tín dụng của Trung tâm Thông tin tín dụng Quốc gia (CIC).

Theo đó, tổng dư nợ cho vay giải ngân trực tiếp một khách hàng trên tổng dư nợ tiêu dùng tại thời điểm cuối ngày liền trước ngày ký kết hợp đồng cho vay của công ty tài chính phải tuân thủ theo tỷ lệ tối đa 70% từ năm 2021. Tỷ lệ tối đa này sẽ giảm 10 điểm phần trăm trong mỗi năm tiếp theo và giảm về tối đa 30% cho tới năm 2024.

Trái ngược xu hướng suy giảm của hoạt động cho vay tiền mặt, các khoản vay trả góp hàng tiêu dùng đang ghi nhận sự phục hồi tích cực. Dư nợ cho vay hàng bền (consumer durables) duy trì ổn định trong giai đoạn 2021–2023 và bật tăng từ năm 2024. Đây là tín hiệu cho thấy niềm tin tiêu dùng đã quay trở lại, đồng thời phản ánh chiến lược tái định vị của công ty tài chính: chuyển sang nhóm khách hàng có lịch sử tín dụng rõ ràng và nhu cầu mua sắm thực.

Việc tập trung vào cho vay mua sắm thiết bị, đồ điện tử trả góp giúp công ty tài chính giảm thiểu rủi ro tín dụng, đồng thời duy trì tăng trưởng nhờ mô hình trả góp linh hoạt. Phân khúc này lại mang tính ổn định và phù hợp định hướng phát triển bền vững của thị trường tài chính tiêu dùng.

Đáng chú ý nhất là sự trỗi dậy của mảng thẻ tín dụng. Số liệu từ FiinGroup cho thấy, dư nợ thẻ tín dụng của khối các công ty tài chính tăng gấp gần bốn lần, từ 15,1 nghìn tỷ đồng năm 2021 lên 56,2 nghìn tỷ đồng giữa năm 2025 – mức tăng trưởng mạnh nhất trong toàn bộ danh mục.

Sự bứt phá này đến từ làn sóng thanh toán không tiền mặt và sự phổ cập của các nền tảng tài chính số. Với ưu thế tiện lợi, minh bạch và dễ kiểm soát chi tiêu, thẻ tín dụng đang dần thay thế vai trò của các khoản vay tiêu dùng ngắn hạn truyền thống. Nhiều công ty tài chính cũng tăng tốc phát hành thẻ tín dụng, đặc biệt là dòng thẻ tín dụng nội địa, nhằm mở rộng hệ sinh thái khách hàng và cải thiện khả năng thu hồi nợ nhờ dữ liệu tiêu dùng trực tuyến.

Ở chiều ngược lại, phân khúc vay mua xe (vehicle loans) sau khi tăng mạnh năm 2022 đã bước vào giai đoạn đi ngang, ổn định quanh mức 24–26 nghìn tỷ đồng. Mảng này vẫn duy trì vai trò ổn định trong danh mục của các công ty tài chính nhờ tính chất vay có tài sản bảo đảm, ít rủi ro nợ xấu.

Có thể thấy, cơ cấu danh mục cho vay của công ty tài chính đã có sự dịch chuyển rõ rệt qua các năm. Nếu năm 2021, vay tiền mặt chiếm ưu thế tuyệt đối thì đến 2025, danh mục của công ty tài chính đã trở nên cân bằng hơn, trong đó thẻ tín dụng và vay hàng tiêu dùng nổi lên như hai trụ cột chính.

Theo FiinGroup, sau giai đoạn phục hồi mạnh mẽ năm 2024, thị trường tài chính tiêu dùng Việt Nam bước sang năm 2025 với động lực tăng trưởng mới. Tăng trưởng tín dụng duy trì ở mức hai chữ số, được thúc đẩy bởi tâm lý tiêu dùng tích cực và nền kinh tế ổn định. Song song đó, các công ty tài chính đang chuyển hướng sang mô hình tăng trưởng bền vững, tăng cường quản trị rủi ro, mở rộng kênh tài chính số và phát triển các sản phẩm tín dụng tiêu dùng xanh, Buy Now Pay Later và cho vay xe điện.