Đừng để tiền chôn!

Hồi trong năm, người trong họ nhà tôi khởi công xây một ngôi nhà dưỡng già trên mảnh đất ở trong làng.

Đây không phải là đất tổ tiên để lại. Mà là đất của một ông chủ gia tộc đã từng lừng lẫy giàu có, quyền thế khắp vùng, từ mấy trăm năm trước kia, tiếng tăm vẫn lưu truyền đến tận ngày nay.

Làng tôi không phải thuần nông, mà có rất nhiều nhà làm nghề buôn bán ngang dọc khắp nước, sang cả nước ngoài, từ lâu đời. Nghe các cụ kể lại thì gia tộc này làm nghề buôn bè: Họ chở sản vật miền biển như muối, cá, nước mắm… lên miền núi bán, đổi cho người bản địa, rồi mua gỗ nứa, sản vật miền núi, đóng bè dong về bến sông quê tôi, bán dần. Mua tận gốc, bán tận ngọn nên lãi cao rồi trở nên rất giàu có.

Thế mà vật đổi sao dời, một đêm trong thời tao loạn giữa Tây Sơn và nhà Nguyễn, loạn quân đánh tràn vào làng, ông chủ gia tộc bị giết, của cải hầu như bị cướp sạch. Ông chủ chết, cơ ngơi đồ sộ dần tàn lụi đi. Con cháu bán xắn dần nhà cửa đất đai để ăn. Đến lúc họ bán sạch đồ đạc, chỉ còn miếng đất cuối cùng gán nợ, rồi bỏ đi mất tích.

Từ bấy trở đi, mảnh đất hầu như bỏ hoang. Thỉnh thoảng mới có một vài ông ngổ ngáo trong làng dắt chó đến ở. Nhưng cũng chỉ được ít lâu là lại cuốn gói. Người làng nói đất ấy “nặng vía”. Nhưng có người lại nói, mấy kẻ mua lại đất ấy chẳng qua là để đào xới tìm của chôn giấu của ông chủ gia tộc kia, chán không thấy nên lại “phắn” thôi mà. Bởi cũng người già làng tôi thì thầm nghe từ lời truyền lại từ các đời trước rằng, ông chủ ấy nhìn thấy thời thế tao loạn đã chôn giấu phần lớn số tiền thu được do buôn bán đi, nhưng chẳng may bị giết đột ngột, đã không kịp truyền lại nơi cất giấu cho con cháu…

Người nhà tôi không có ý tìm của. Chỉ định tìm chốn yên tĩnh để dưỡng thân. Lần mò các mối quan hệ xưa cũ sao đó mà mua lại được mảnh đất ấy. Thành chính chủ. Hôm đào móng tôi cũng vào xem. Cái máy xúc bóc hết lớp đất bên trên, đến khi bổ xuống lớp đất thứ hai thì vào một chum lớn tiền cổ. Vài chum nữa. Vỡ toang ra. Những đồng tiền cổ gỉ sét, có chỗ đã dính chặt vào nhau thành một khối. Cả mấy chum tiền đồng ấy, tính ra khối lượng có lẽ phải hàng tạ. Hàng tạ tiền! Rõ ràng là một núi của ngày xưa, nay bỗng thành đồ phế liệu. Phế liệu chứ không phải đồ cổ dù đã trải qua mấy trăm năm. Đồ chỉ thành cổ quý khi nó lâu năm và số lượng rất ít! Đằng này đơn vị tính là tạ, nó chỉ là đồ thường!

Tôi không định luận về giá trị cái kho tiền cổ kia.

Nhưng chứng kiến sự việc, tôi cứ nghĩ mãi về cái sự đời vô thường của ông chủ gia tộc đó. Và thấy tiếc. Tiếc cho gia tộc đó. Và sâu xa, tiếc cho cả đất nước mình. Bởi tôi đã từng đọc và biết rằng, rất nhiều gia tộc giàu có “thâm căn cố đế” ở các nước phương Tây được xây đắp từ lâu đời. Rất nhiều đời mới vun đắp nên được những gia sản khổng lồ như thế. Có khi đầu tiên chỉ là cái trang trại trồng nho ủ rượu vang như câu chuyện về gia đình ngài Grandet của văn hào H. Balzac! Ở nước ta nếu không bị những cơn biến loạn thời cuộc liên miên, với trí thông minh và tính cách của người Việt, những gia tộc giàu có như ở làng tôi đã từng, hoàn toàn có thể phát triển và hình thành những nhà giàu “truyền kiếp” như ở các nước Âu châu.

Mà tôi vẫn luôn cho rằng, một đất nước để “đủ ăn - no ấm” thì người dân phải cần cù chăm chỉ lao động. Nhưng để một đất nước trở nên “giàu có - phồn vinh”, thậm chí trở thành cường quốc, thì đất nước đó phải có nhiều gia tộc giàu có làm nền tảng kinh tế tài chính cho cả cộng đồng. Những gia tộc như thế sẽ dần dần hình thành nên giới tinh hoa là những dòng họ giàu sang – là giới quý tộc của đất nước. Thậm chí họ có thể đóng vai trò như là “kho dự trữ”, “người bảo trợ” cho người dân vượt qua những cơn khủng hoảng thiên tai địch hoạ bất ngờ, song song với vai trò hỗ trợ của nhà nước!

Tôi thích câu ngạn ngữ: “Lá lành đùm lá rách”, nó thể hiện đạo lý làm người của chúng ta. Thế nhưng tôi cực ghét khi thấy ai đó nói: “Lá rách ít đùm lá rách nhiều”, một cách nói sáo ngữ và vô nghĩa. Một người dân nghèo lâm vào cảnh thiên tai địch hoạ bất chợt còn đỡ, một gia đình lâm nạn cũng khó khăn, nhưng một cộng đồng dân cư bị lâm vào cảnh thiên tai địch hoạ cùng quẫn… Thật khó lòng để mà cứu giúp nhau. Có khi sẽ là thảm cảnh: Cuốn vào nhau mà chìm mãi trong nghèo đói.

Lúc đó phải cần có các “Mạnh thường quân”, các nhà giàu xuất tiền của ra cứu giúp, mới có tác dụng vực dậy xã hội nhanh chóng! Nên dù trách nhiệm xã hội của người giàu cũng như người nghèo, thấy đồng bào mình hoạn nạn thì phải trợ giúp như lẽ đương nhiên, nhưng xin đừng sáo ngữ. Muốn giúp người, ta phải có nội lực đã. Nên cần phải làm giàu. Viết đến đây, tôi lại nhớ đến những mệnh đề làm nên một xã hội văn minh: “Đã ký kết là phải thực hiện”. “Đã nợ nần là phải thanh toán”. “Đã giàu có là phải san sẻ”. Vâng, trách nhiệm xã hội của người giàu là phải san sẻ!

Trở lại câu chuyện, tại sao ông hào phú làng tôi sao lại phải chôn tiền kỹ lưỡng thế? Chôn kỹ đến nỗi khi ông chết bất đắc kỳ tử, con cháu không làm sao tìm ra được mà đành phải sống đời nghèo khó. Mấy trăm năm sau người đời mới vô tình tìm ra, ôi thôi! Nó đã hầu như vô giá trị rồi!

Là bởi ông ấy sống và làm giàu trong thời điểm xã hội phong kiến cuối Lê - Trịnh đầu Nguyễn ở nước ta, rất hỗn loạn. Thời loạn lạc. Chiến tranh triền miên từ Nam ra Bắc, từ Bắc vào Nam. Rồi quân Thanh đánh sang. Tây Sơn thắng thế ít lâu, nhà Nguyễn mới lập lại được trật tự. Nhà giàu nhiều tiền, không dám mở rộng cơ ngơi, phát triển lừng lẫy lên như bên châu Âu thủa ấy, mà ông chỉ tích luỹ rồi… chôn giấu cho kỹ, làm của phòng thân! Thế nhưng rồi, thân cũng chẳng giữ được nói gì đến tiền! Và trên nước Việt Nam ta thủa ấy, nhìn rộng ra có vô vàn những ví dụ điển hình: Sự suy tàn của phố Hiến, các cuộc tàn phá Hội An và Gia Định, Cù Lao Phố… Không gian chính trị xã hội nước Việt khi ấy đã không dung dưỡng cho các gia tộc giàu có phát triển, mà nó chỉ là môi trường lý tưởng cho các thế lực quân phiệt nổi lên dẫn đầu!

Lịch sử nước Việt thời hiện đại (tính từ năm 1945 trở lại đây) cũng bị lặp lại cái vòng xoáy thời cận đại Lê - Trịnh - Nguyễn ấy. Một đất nước phải trải qua các cuộc chiến tranh khốc liệt đằng đẵng mấy chục năm ròng, cùng với những chính sách kinh tế xã hội sai lầm đã lại một lần nữa tàn phá những mầm mống của các “đại phú gia”. Ví dụ thì xiết kể. Mà kể ra đây chỉ thêm đắng chén rượu xuân của quý vị, nên thôi…

Các bậc tiền nhân đã dạy từ rất lâu rằng: “Dân giàu thì nước mạnh”!

Nên việc đầu tiên của các những người đứng đầu đất nước là phải nghĩ cách làm cho dân giàu! Họ phải có trách nhiệm tạo ra môi trường hoà bình với những thể chế thuận lợi cho người dân sản xuất kinh doanh, làm giàu. Phải làm sao đó cho mọi hộ kinh doanh, mọi doanh nghiệp có chút lợi nhuận nào lại chỉ mong muốn tái đầu tư, mở rộng quy mô sản xuất kinh doanh lên lớn hơn nữa, giàu hơn nữa chứ không phải lo chôn giấu tiền của như xưa! Được thế, nước nhà chẳng mấy hùng cường.

Dịp gần đây, trên nhiều diễn đàn tôi thấy người ta bàn về việc làm sao huy động được khối vàng (nghe tính toán đến 500 tấn) trong dân ra để sử dụng cho việc xây dựng phát triển sản xuất của nước nhà. Thực tế, số vàng có thể là 500 tấn hoặc nhiều hơn nữa trong túi người dân mà cứ nằm im vậy, nó cũng chẳng khác mấy số tiền mà người xưa phải đem chôn.

Vốn đấy. Nhưng là vốn chết. Tìm cách huy động, cho nó thành vốn sống là đúng. Nhưng xin nói ngay, đừng ai nghĩ đến cái việc đã từng diễn ra, là chính quyền sử dụng các biện pháp hành chính cưỡng ép người dân phải đưa vàng ra nhé. Tuyệt đối không!

Mà để khơi cái khối vốn vàng khổng lồ đang nằm yên trong dân kia – một sự cũng không khác mấy việc chôn tiền, xét theo góc độ của nhà doanh nghiệp, là Nhà nước phải tạo ra được môi trường yên ổn bền vững và có hệ thống pháp lý đảm bảo chắc chắn về sở hữu tài sản cá nhân, cùng với môi trường kinh doanh thuận lợi, ít rủi ro, để người dân yên tâm bỏ tiền vàng vào hoạt động sản xuất, kinh doanh. Đặc biệt là một hệ thống an sinh xã hội vững chắc, đảm bảo cho người dân. Nói một cách khác, người dân sẽ thấy không cần thiết phải “chôn tiền”, dù bằng hình thức nào, để phòng thân làm gì. Đồng tiền chôn là đồng tiền chết. Có khi chết mục như đã từng. Đồng tiền được đưa vào dòng vốn lưu thông phục vụ sản xuất kinh doanh là đồng tiền sống. Nó sẽ sinh sôi nảy nở, đẻ ra lãi mẹ lãi con. Để rồi từ đó, mọi bên mọi nơi đều có lợi: Nhà nước thu được thuế ngày càng nhiều hơn nhờ quy mô sản xuất kinh doanh mở rộng không ngừng. Người dân ngày càng giàu có sung túc lên. Các bậc “phú gia địch quốc” xuất hiện nhiều hơn. Dân giàu nước mạnh, xã hội công bằng dân chủ văn minh là từ đó!

Vậy nên xin nhắc lại lần nữa, đừng để người dân phải “chôn tiền”. Mà phải làm sao cho mọi người đều có khát vọng đầu tư tài chính, sản xuất kinh doanh để “Nhất bản vạn lợi”!