Giấc mơ vàng, cạm bẫy đen và 'áo giáp' hộ thân

Tiền mã hóa Bitcoin có giá trị như vàng

BTC là một loại tiền trung lập quốc tế và không chịu tác động của các bên - như vàng - nên mọi người tin dùng như một hình thức của các thanh toán cuối cùng. Nhưng BTC lại có lợi thế hơn vàng trong thời đại ngày nay. Nó không cần phải vận chuyển vòng quanh thế giới bằng xe tải, tàu bè hay máy bay. Nó càng không cần kiểm tra độ nguyên chất đòi hỏi những thiết bị đắt tiền, tất cả những gì nó cần chỉ là node Bitcoin. Vàng sẽ tiếp tục đóng vai trò là đồng tiền trung lập đáng tin cậy, được xem là bảo hiểm trước những bất ổn và rối loạn khủng hoảng của tiền tệ khi xảy ra biến động trong kim tự tháp đô la. Nhưng tính chất vật thể của vàng lại trở thành điểm yếu trong thế giới kỹ thuật số khi BTC phát triển. Cuối cùng, BTC sẽ thay thế vàng để thở thành tiền trung tính được mong muốn nhất và vượt qua tổng giá trị vốn hóa thị trường. Những kẻ gian lận và lừa đảo đã lợi dụng tính chất và đặc điểm này để trục lợi và móc túi người dùng. Chính vì vậy mà câu chuyện về lòng tham, sự gian lận, kể cả tội ác liên quan đến BTC và tiền mã hóa ngày một tăng lên một cách đáng kinh ngạc theo một cách không thể tưởng tượng nổi.

Trong lịch sử, việc một hàng hóa lên giá chóng mặt trong một thời gian ngắn dẫn tới tình trạng đầu cơ, làm cho thị trường chao đảo, thường được liên hệ với trường hợp “Bong bóng hoa Tulip” ở Hà Lan. Suốt thế kỷ XVII và một vài thập kỷ sau, do là một món hàng xa xỉ tuyệt đẹp, hoa Tulip trở thành cơn sốt ở Hà Lan và giá của nó bùng nổ rồi nhanh chóng sụt giảm. Từ “bong bóng” được sử dụng trong lịch sử để miêu tả sự tăng giá của một tài sản không thể hiểu được với nhiều người, sự tăng giá mà ngay sau đó sẽ kết thúc bằng sự sụt giảm thảm hại. Có vẻ như nhiều người đã cố gắng liên kết từ “bong bóng” với BTC. Sự tăng giá theo cấp số nhân của BTC từ khi ra đời đang tiếp tục mang đến những lời đàm tiếu về một bong bóng thị trường, giống như một chiếc tàu lượn với tốc độ cao, và so sánh với hoa Tulip Hà Lan, mặc dù đã phục hồi hoàn toàn sau đợt giảm giá 80% vào 3 đợt khác nhau.

Tuy nhiên, trên thực tế BTC không có gì giống với bong bóng hoa Tulip Hà Lan. Bong bóng không vỡ 3 lần trong một thập kỷ qua và trở lại lợi hại mạnh mẽ hơn sau mỗi lần hồi sinh. Và khi cộng đồng đầu tư tỉnh ngộ với sự thật này thì họ lại lao vào BTC với lòng ham muốn mãnh liệt nhất để có nó.

Giao dịch BTC đầu tiên và được công khai sớm nhất là vào ngày 22/5/2010 khi một lập trình viên trên mạng từ Florida tên là Laszlo Hanyecz đồng ý thanh toán 10.000 BTC cho một người có nickname là Jercos để mua 2 chiếc bánh pizza trị giá 25$, đánh dấu ngày 22/5 là “Ngày Bitcoin Pizza”. Vào thời điểm giao dịch đó, 10.000 BTC có giá trị 25 USD, như vậy một BTC có giá 0,0025 USD. Tuy nhiên, đến thời điểm hiện tại, giá của một BTC vào khoảng 88.000 USD thì giá của một cặp Pizaa thời đó nay đã có giá trị 880 triệu USD (tương đương khoảng 23 nghìn tỷ đồng). Giá của BTC tăng chóng mặt đã thúc đẩy lòng tham của những kẻ trục lợi mong hốt tiền từ các nhà đầu tư. Khi tổng giá trị thị trường của BTC đã vượt quá 100 triệu USD trong tháng 6/2021 cũng là lúc trang web Gawker phát hành bài viết có tên “The Underground Website Where You Can Buy Any Drug Imaginable” (Website ngầm nơi bạn có thể mua bất kỳ loại thuốc nào). Trang web này đã lợi dụng tính ẩn danh của BTC, mang tên là Silk Road (Con đường tơ lụa), là một kiểu eBay chợ đen trực tuyến, thường dùng để mua và bán tất cả những loại thuốc bất hợp pháp trên mạng như cần sa, heroin, cocain và thuốc lắc, được thanh toán bằng BTC và hàng được gửi qua đường bưu điện. Silk Road là ứng dụng thương mại đầu tiên của BTC. Là một loại tiền kỹ thuật số mới, trực tuyến và phân quyền mà lại không nằm trong phạm vi luật pháp, nên BTC là tiền tệ hoàn hảo cho người mua dùng của Silk Road. Đối với BTC, không có ngân hàng nào giám sát để gắn mác những giao dịch đáng ngờ, không có tiền mặt được gửi thông qua bưu tín hay trao đổi trực tiếp, không có cơ quan pháp luật nào giám sát các giao dịch trong sổ cái của BTC, nên các giao dịch BTC có thể xem như là ẩn danh. FBI đã điều tra và đóng cửa Silk Road. BTC gắn liền với Silk Road tới mức khi người sáng lập trang web là Ross Ulbricht bị bắt giữ, giá BTC ngay lập tức lao dốc, rồi lại tăng gấp 10 lần một cách đầy bí ẩn. Nhiều năm sau, các nhà nghiên cứu phát hiện sự tăng đột biến đó là kết quả của các giao dịch giả mạo và chiêu trò thao túng giá, nhưng cho đến thời điểm đó, ý đồ làm giàu từ BTC đã len lỏi vào suy nghĩ của công chúng. Lòng tham kiếm tiền từ BTC lại được thúc đấy mạnh mẽ lên hơn bao giờ hết với đủ các loại chiêu trò khác nhau diễn ra với đủ các tầng lớp người khác nhau.

Những cú lừa đảo BTC và Crypto nổi tiếng trên thế giới

BTC có giá trị như vàng, thậm chí hơn vàng. Chính vì vậy mà việc kiếm tiền từ BTC đã trở thành một cơn sốt từ cả chục năm nay. Tiền mã hóa giống như một chiếc máy đánh bạc khổng lồ đã được gian lận để trả thưởng gần như mỗi lần chơi. Những kẻ vụ lợi, cuồng tín, cơ hội và lừa đảo trắng trợn đã tạo ra các cơn sốt BTC và Crypto để trở nên giàu có đến mức không thể tin được và không thể tưởng tượng nổi. Có vẻ như không gì ngăn được sự tăng trưởng điên rồ của tiền mã hóa, tất nhiên, cho đến khi lâu đài xếp lên từ lá bài Tây đổ sụp. Đây là câu chuyện về cơn sốt tài chính điên rồ nhất mà thế giới từng chứng kiến. Zeke Faux, nhà báo kỳ cựu của Bloomberg New, người đã từng dành cả thập kỷ lập hồ sơ để phanh phui những kẻ lừa đảo tài chính và các nhà quản lý quỹ đầu cơ ám muội ở Phố Wall, cũng chính là người đã tiến hành cuộc điều tra kéo dài hai năm để đưa sự thật ra ánh sáng. Ông đã kiên trì đi từ Manhattan đến Miami, qua Thụy Sỹ, Italia, đến Bahamas với hàng trăm cuộc phỏng vấn với nhiều người thuộc mọi cấp độ của giới tiền mã hóa, từ những tay cờ bạc cho đến lập trình viên, người cổ súy, và cả những tỷ phú. Ông đã trà trộn vào những bữa tiệc thượng lưu của giới Crypto, lên du thuyền của một cựu diễn viên nhí bỗng chốc trở thành ông trùm tiền số. Thậm chí ông sẵn sàng bỏ ra 20.000 USD chỉ để mua một bức tranh khỉ hoạt hình để giành suất vé tham dự “Ape Fest” cùng Snoop Dogg. Ông cũng đã đến El Salvador, nơi chính phủ đặt cược cả ngân khố quốc gia vào BTC. Rồi ông sang Philippines, nơi một trò chơi blockchain ăn theo Pokemon được tung hô là giải pháp xóa đói giảm nghèo. Ông đến Campuchia, nơi ông điều tra và phát hiện ra tiền mã hóa đã tạo điều kiện cho một đường dây buôn người quy mô lớn do các băng đảng Trung Quốc điều hành như thế nào. Khi cơn bong bóng tiền mã hóa đã đạt trị giá 3.000 tỷ USD vỡ tung vào năm 2022, ông đã có mặt ngay tại căn hộ penthouse đắt tiền của Sam Bankman-Fried (thường được viết tắt là SBF) chứng kiến “vua tiền mã hóa” một thời đối mặt với ngày tàn. Hàng nghìn tỷ USD giá thị trường bị bay màu khi tháng 12/2022, Bankman-Fried bị bắt tại Bahamas và bị dẫn độ sang Mỹ. SBF từng được coi là thần đồng trong giới tiền số, trở thành tỷ phú chỉ trong vài năm và nổi tiếng với phong cách ăn mặc xuề xòa, đầu tóc bù xù, làm việc liên tục với cam kết theo triết lý “Effective Altruism” (kiếm thật nhiều tiền để làm từ thiện). Trông anh ta lúc nào cũng như một sinh viên vừa bị lắc dậy sau một đêm thức trắng để học ở thư viện. Anh ta ăn mặc lôi thôi và không đi giày, tự lái xe và thích ngủ lại văn phòng trên một chiếc ghế lười. Trong khi giới truyền thông ồn ào ca ngợi hết lời, đưa anh ta lên mây xanh, thì cũng là lúc anh ta lặng lẽ bí mật biển thủ hàng tỷ USD của khách hàng rồi đốt tiền vào những giao dịch mất vốn, mua chuộc sự ủng hộ của những người nổi tiếng và sẵn sàng vung tay sắm một hòn đảo hay những bất động sản chẳng kém cạnh một ông trùm ma túy nào. Sàn FTX do Bankman-Fried thành lập năm 2019 là sàn giao dịch Crypto lớn thứ hai trên thế giới, đã bị sụp đổ vào tháng 11/2022 với hơn một triệu khách hàng bị ảnh hưởng, gây thiệt hại cho nhà đầu tư hàng chục tỉ USD. Anh ta đã bị kết án vào tháng 3/2022 với 25 năm tù và ngồi tù ở nhà tù liên bang tại California với 7 tội danh (lừa đảo khách hàng FTX, lừa đảo nhà đầu tư, lừa đảo ngân hàng, rửa tiền, lạm dụng tín nhiệm...). Thẩm phán Lewis Kaplan nhận định: Đây là thất bại quản trị tiền tệ lớn nhất ở Mỹ. Còn Changpeng Zhao (Triệu Trường Bằng), biệt danh là CZ, người lập ra sàn giao dịch tiền mã hóa lớn nhất thế giới Binance đã kiếm được một gia tài khoảng 96 tỷ USD, cũng là kẻ đã bị công tố viên đề nghị 3 năm tù vì tội rửa tiền với mức phạt 4,3 tỷ USD. Paul Le Roux là một câu chuyện khác về một ông trùm tội phạm công nghệ thông minh nhất thời đại internet, là một mafia thời kỹ thuật số, đã sử dụng BTC trong hoạt động tội phạm và đến năm 2020 đã bị kết án 25 năm tù ở Mỹ.

Danh sách các vụ lừa đảo còn tiếp tục kéo dài với những vụ án Crypto như OneCoin “siêu lừa đảo” với trị giá hơn 4 tỷ USD; vụ Mt.Gox-sàn giao dịch bị hack khiến nhà đầu tư bị mất 850.000 USD; vụ BitConnect-Ponzi nổi tiếng toàn cầu bị sụp đổ năm 2018 - móc túi nhà đầu tư 2,4 tỷ USD; vụ Terra/ Luna “stablecoin” sập khiến thị trường Crypto lao dốc; vụ Plus Token - lừa đảo đa cấp phổ biến tại châu Á, sụp đổ vào năm 2019, gây thiệt hại 2 tỉ USD cho nhà đầu tư; hay là vụ Squid Game Token - dựa theo cơn sốt phim Squid Game, chủ sàn kéo giá tăng lên 75.000%, sau đó các lập trình viên xả toàn bộ token rồi nhanh chóng biến mất, khiến cho giá token rơi tự do từ vài ngàn USD xuống gần như bằng 0 chỉ trong vài phút...

Những vụ lừa đảo Crypto “đình đám” tại Việt Nam

Theo số liệu gần đây của Triple-A 2024, Việt Nam hiện đang đứng top 5 về số lượng người sở hữu hoặc sử dụng tiền mã hóa. Đây là một thị trường tiềm năng cho sự phát triển của thị trường tiền mã hóa, nhưng đồng thời chứa đựng nhiều rủi ro, là mảnh đất màu mỡ cho những kẻ lừa đảo, bất lương móc túi nhà đầu tư.

Một trong những vụ siêu lừa đảo trong lĩnh vực này trước hết phải kể đến vụ Matrix Chain (MTC), vốn được quảng cáo như là một sàn/nền tảng đầu tư Crypto, thực chất là một mô hình đa cấp. Theo cơ quan cảnh sát điều tra, đã có tới 138.000 tài khoản tham gia với hơn 394 triệu USD (gần 10.000 tỷ đồng). Đây là một vụ lừa đảo Crypto lớn nhất ở Việt Nam tính theo quy mô và số người bị ảnh hưởng. Chủ doanh nghiệp gốc Gia Lai Nguyễn Văn Hạ - Người chủ mưu lừa đảo hàng tỷ USD tiền mã hóa xuyên quốc gia - chính là Tổng giám đốc Cty CP Mạng xã hội, từng đặt mục tiêu 2 tỷ người dùng và niêm yết trên sàn NASDAQ, đứng đầu vụ Paynet Coin (PAYN). Paynet Coin được quảng bá rầm rộ là một token hoạt động trên nền tảng Blockchain kèm theo mô hình MLM, hứa hẹn lợi nhuận hàng tháng 5-9% cho người đầu tư kèm thưởng thêm hoa hồng nếu giới thiệu người khác. Cơ quan điều tra xác định đây là lừa đảo theo công thức phổ biến: Lấy tiền của người sau để trả cho người trước.

Tiếp theo là vụ “ông trùm” Bùi Quang Minh bị bắt vì cáo buộc lừa đảo và rửa tiền thông qua sàn giao dịch tiền mã hóa WorldMall.app. Nhiều người Việt và cả người nước ngoài đã bị lừa. Vụ WorldMall.app năm 2025 với việc phát hành token WM và quảng cáo lợi nhuận cao kèm theo lời hứa về đầu cơ hấp dẫn đã lôi kéo được hàng ngàn người đầu tư trước khi cảnh sát vào cuộc. Những người cầm đầu tổ chức tạo dựng hình ảnh “Dự án uy tín”, dùng chiêu thức đa cấp MLM để dụ dỗ nhiều nhà đầu tư.

Vụ TCIS năm 2024-2025 tạo website giả, cũng sử dụng mô hình Ponzi để lôi cuốn 4.000 người đầu tư với tổng số tiền lên đến hơn 2 triệu USD. Vụ công ty Maxx Group quảng bá 2 dự án tiền ảo là Wingstep và Game Naga Kingdom huy động đến 7,86 triệu USD (khoảng 200 tỷ đồng) từ hơn 3000 nhà đầu tư, hoạt động 3 tháng, từ tháng 5 đến tháng 8/2022, thì mất thanh khoản. Vụ Toptrade1 chỉ là một sàn ảo, tài sản ảo với thời gian ngắn thu hút hàng ngàn người tham gia, với lượng giao dịch lên tới 100 triệu USD (hơn 2.600 tỷ đồng) trước khi đường dây bị triệt phá.

Đáng chú ý nhất gần đây, gây nhiều ồn ào trên mạng xã hội, là vụ AntEx với sự góp sức và góp vốn của Nguyễn Hòa Bình - còn gọi là Shark Bình - một người từng được ví là “Jack Ma của Việt Nam”, còn AntEx thì được ví như một dự án Blockchain/Defi Việt Nam. Hiện ông ta cùng đồng phạm đang bị cáo buộc lừa đảo hàng chục ngàn nhà đầu tư (khoảng 30.000 người), chiếm đoạt số tiền hàng trăm tỉ VND, số tiền bị phong tỏa lên đến khoảng 900 tỷ đồng. AntEx đã từng được bán cho nhiều người, sau đó thì các nhà sáng lập (Co-Founder) và các nhà phát triển (Dev) xả hàng làm cho token bị mất giá tới 99%, cuối cùng kênh liên lạc đóng cửa, dự án biến mất. Cơ quan điều tra xác định AntEx không khác gì một vụ chiếm đoạt tài sản.

“Áo giáp” hộ thân

Trong một thời gian dài ở nước ta, “ tiền kỹ thuật số” , “tiền mã hóa” không được thừa nhận hợp pháp. Chính điều này đã tạo ra một “vùng xám pháp lý” trong lĩnh vực tài sản số, biến những giao dịch này thành trò chơi đánh bạc sấp ngửa đỏ đen, nhà đầu tư và người sử dụng tiền mã hóa thiếu một “áo giáp pháp lý” để hộ thân.

Gần đây ở Việt Nam, một số văn bản pháp quy đã chính thức bắt đầu ghi nhận và từng bước điều chỉnh hoạt động của tiền mã hóa, từ “cơ chế thử nghiệm” Sandbox (theo NĐ 94 ngày 29/04/2025 của Chính phủ ) đến việc thừa nhận “tài sản số” (theo Luật Công nghiệp công nghệ số năm 2025) với những chế định pháp lý ngày một đầy đủ và mạnh mẽ hơn.

Theo xu hướng hội nhập của nền kinh tế số, việc xác lập và hoàn thiện một khung pháp lý về hoạt động của tiền mã hóa/tài sản số là một nhu cầu tất yếu, ngõ hầu tạo ra một không gian mới thông thoáng và an toàn cho các tổ chức fintech, các nhà đầu tư và các bên tham gia vào một thị trường tiền tệ mới mẻ đầy hấp dẫn nhưng cũng vô cùng rủi ro này.