Hầu hết các triều đại quân chủ Việt Nam, khởi từ vua Ngô Quyền, khi qua đời, các vua đều muốn được yên nghỉ ở quê nhà. Thế nên lăng vua Ngô Quyền ở Đường Lâm (Ba Vì, Hà Nội), lăng vua Đinh Tiên Hoàng ở Trường Yên, Hoa Lư, Ninh Bình, các vua nhà Lý đều có lăng mộ ở quê hương Đình Bảng (Từ Sơn, Bắc Ninh), các vua Trần an nghỉ tại Long Hưng, Đông Hưng, Thái Bình hoặc ở Yên Sinh, Đông Triều, Quảng Ninh, hai địa phương này đều là quê hương của nhà Trần. Các vị hoàng đế nhà Hậu Lê đều có lăng mộ tại quần thể Lam Kinh (Thọ Xuân, Thanh Hóa). Chỉ có các vị vua triều Nguyễn, do kinh thành ở xa quê hương, nên lăng mộ đều ở khu vực ngoại thành xung quanh kinh đô Huế, nhưng cũng dành cho quê hương những tình cảm, sự đầu tư đặc biệt.
Không chỉ các vua nhà Nguyễn, từ các thời Trần, Lê, quê hương bản quán của nhà vua đều có vị thế quan trọng trong chính trị đất nước. Như sau khi Lý Thái Tổ lên ngôi, đã đổi tên châu Cổ Pháp quê hương thành phủ Thiên Đức, gọi sông Đuống là sông Thiên Đức (tức là được đức của trời). Sau khi lên ngôi vào cuối năm 1009, tháng 2 năm Canh Tuất (1010), nhân mùa xuân, vua Lý Thái Tổ đã về quê hương chơi, yết lăng Thái hậu, sai các quan đo đất vài mươi dặm đặt làm cấm địa thuộc sơn lăng; nhân dịp ấy ban tiền và lụa cho các kỳ lão.
Ngoài ra, nhà vua còn cấp tiền kho 2 vạn quan, thuê thợ làm chùa ở phủ Thiên Đức, tất cả 8 sở, đều dựng bia ghi công. Điều này cho thấy không chỉ tấm lòng mộ Phật của Lý Thái Tổ, mà còn thể hiện tình cảm của ngài với vùng đất quê nhà.
Tuy nhiên, phủ Thiên Đức chỉ là nơi các vua Lý dành riêng làm lăng tẩm, chứ các vua không xây hành cung ở quê. Sử sách chỉ chép các vua Lý thường về hành cung Lý Nhân (Hà Nam), Ứng Phong (Nam Định) hay Bố Hải Khẩu (Thái Bình) để xem gặt mà thôi.
Trong khi đó, quê hương các vua Trần ở phủ Thiên Trường được đầu tư đến mức độ trở thành một kinh đô thứ hai của triều đại. Theo “Đại Việt sử ký toàn thư” thì vào mùa đông năm Nguyên Phong thứ 5 (1255), vua Trần Thái Tông, ngự đến hành cung phủ Thiên Trường. Tháng 7 năm 1259, nhà vua cũng về đây bái yết sơn lăng (lăng Trần Thái Tổ), sau đó, vua bắt đầu đặt quan sơn lăng và phong cung tần của tiên đế để thờ phụng.
Mùa xuân năm 1262, thượng hoàng Trần Thái Tông ngự đến hành cung Tức Mặc, ban yến tiệc cho dân quê vua. Các ông già trong làng người 60 tuổi trở lên, cho quan tước hai tư (hai cấp thưởng trong quan chức, ai được 4-5 “tư” thì có thể được thăng một bậc quan), đàn bà thì cho hai tấm lụa. Thượng hoàng cũng cho đổi tên làng Tức Mặc thăng lên làm phủ Thiên Trường; dựng cung gọi là Trùng Quang để cho các vua đã nhường ngôi rồi về ở, phía tây cung dựng chùa Phổ Minh; lại dựng một cung riêng để cho các vị vua đương nhiệm khi đến chầu Thượng hoàng thì ngự ở đó, gọi là cung Trùng Hoa. Các vua Trần cũng bắt đầu đặt người chức dịch ở hai cung ấy để phòng khi sai khiến hầu hạ, và đặt chức Lưu thủ phủ Thiên Trường để trông coi việc của phủ này. Như vậy, bộ máy hành chính của phủ Thiên Trường đã được hoàn thiện để phục vụ Thượng hoàng và các vị vua Trần.
Năm 1281, vua Trần Nhân Tông mới bắt đầu lập nhà học ở phủ Thiên Trường, nhưng lại cấm người hương (xã) Thiên Thuộc không được vào học. Vì theo lệ cũ nhà Trần, quân sĩ Thiên Thuộc không được học tập văn chương nghệ thuật vì “sợ khí lực kém đi”.
Vai trò quan trọng của phủ Thiên Trường trong nền chính trị thời Trần càng được khẳng định, khi Thượng hoàng Trần Thánh Tông đưa ra quy định các quan trải qua chức An phủ sứ phủ Thiên Trường, nếu có thành tích, sẽ dần thăng lên Kiểm pháp quan, Đại An phủ sứ (quan cai quản kinh sư) rồi sau đó được bổ nhiệm làm Tể tướng.
Vai trò của Lam Kinh ở thời hậu Lê cũng quan trọng như phủ Thiên Trường thời nhà Trần. Thời Lê, kinh thành Thăng Long gọi là Đông Kinh, Thanh Hóa quê vua gọi là Tây Kinh thì vùng đất phát tích của nhà vua, Lam Sơn, được tôn lên là Lam Kinh. Sau khi đánh thắng quân xâm lược nhà Minh, lên ngôi vua, vào năm Thuận Thiên thứ 3 (1430), vua Lê Thái Tổ đã ngự về Tây Kinh bái yết sơn lăng, thưởng cho các tướng hiệu và quân nhân theo hầu, mỗi người được thăng 1 tước bậc. Năm 1433, trước khi qua đời, nhà vua vẫn về thăm viếng Lam Kinh. Sau khi an táng Lê Thái Tổ ở Vĩnh Lăng tại Lam Kinh, triều đình nhà Lê bắt đầu xây điện Lam Sơn lam nơi thờ phụng nhà vua.
Thời vua Lê Nhân Tông, tháng 3/1448, nhà vua ngự về Lam Kinh bái yết lăng tẩm tiên đế, có Thái hậu và các vương đều đi theo. Sử sách ghi lại rằng nhân dân địa phương thấy xa giá đến, trai gái đem nhau đến hát “rí ren” ở hành tại. Tuy nhiên quan ngự sử Đồng Hanh Phát cho rằng trò hát rí ren này, có lúc tréo chân tréo cổ nhau gọi là cắm hoa, kết hoa, là “thói xấu dâm dục”, trông rất là xấu, nên xin với Thái úy Lê Khả cho cấm hẳn.
Lần này, do là lần đầu vua Lê Nhân Tông ngự về quê hương nên đã ban yến cho các quan ở hành tại bên sông, và ban bạc cho các quan theo hầu từ nhị phẩm trở lên theo thứ bậc khác nhau. Còn các quan từ tam phẩm trở xuống và các quan ở Lam Kinh cùng các loại quân sĩ đi hộ giá thì ban tiền theo thứ bậc khác nhau.
Quy mô của quần thể Lam Kinh được sử sách ghi lại trong sự kiện đời vua Lê Nhân Tông, năm Diên Ninh năm thứ 3 (1456), khi nhà vua cũng đi Tây Kinh bái yết lăng tẩm, vào dịp ngày rằm tháng 2. Lần đó, phái đoàn nhà vua gồm đông đảo các quan, sắm đủ lễ vật để cáo miếu, có các nghi thức đánh trống đồng, tấu đại nhạc, hàng võ thì biểu diễn điệu múa “bình Ngô phá trận”, hàng văn thì biểu diễn múa “chư hầu đến chầu”. Sau đó vài ngày, nhà vua ban yến và tặng phẩm cho các quan đi hộ giá. “Toàn thư” cho biết nhà vua đã đặt tên cho các cung điện ở Lam Kinh, gồm chính điện gọi là điện Quang Đức, điện phía trước gọi là Sùng Hiếu, điện phía sau gọi là Diễn Khánh.
Lam Kinh là đất thiêng nên các bề tôi có công cũng muốn chiếm đất làm của riêng. Do đó, thời vua Lê Thánh Tông, năm Quang Thuận thứ 8 (1467), nhà vua đã hạ lệnh cho Trần Phong, Thượng thư bộ Hộ, cùng với Phan Sư Tôn, Thừa chính sứ Thanh Hóa, khám xét đất công ở làng Lam Sơn, ban cấp cho bầy tôi có công từ nhất phẩm đến thất phẩm mỗi người được số đất nhiều ít khác nhau. Nhân đấy, nhà vua dụ bảo trăm quan và kỳ lão rằng: “Lam Kinh là làng của vua, không thể ví như chỗ khác được; gần đây nhà quyền thế trái lễ giáo, khinh pháp độ, chiếm riêng đất công để làm sở hữu của mình, trẫm nghĩ nếu buộc ngay những người ấy vào pháp luật, không bằng trước dạy bảo họ biết lễ giáo. Vậy từ nay lập giới hạn nhất định, người nào còn dám trái lễ, phạm phép sẽ bị trị tội”.
Sử thời Lê cũng cho biết Lam Kinh cũng được sử dụng như sứ quán, khi vua Lê Thánh Tông đi tuần Tây Kinh, xa giá đến hành điện, sứ thần Chiêm Thành là Trầm Phác Sa đến cống nạp, nhà vua cho phép sứ thần vào triều yết ở hành tại. Tuy nhiên sau biến thiên của thời gian, nhất là ảnh hưởng của cuộc chiến giữa nhà Tây Sơn và quân vua Lê chúa Trịnh những năm 1786-1788, nên các cung điện ở Lam Kinh đã bị phá hủy hết, ngày nay chúng ta chỉ có thể ngắm nền móng ngôi điện chính với những hàng cột đá để biết quy mô đồ sộ của công trình thời Lê.
Thời Nguyễn, quê chúa Nguyễn Kim ở làng Gia Miêu, huyện Tống Sơn (Hà Trung, Thanh Hóa ngày nay). Khi chúa Nguyễn Kim qua đời, đem về táng ở núi Thiên Tôn. Tương truyền huyệt đào trúng hàm rồng, khi đặt quan tài xuống thì cửa huyệt ngậm lại, bỗng trời đổ mưa, gió sấm sét, mọi người sợ chạy. Đến lúc tạnh trở lại tìm thì đá núi liên tiếp, cỏ cây xanh tốt, không nhận được là táng nơi nào nữa. Do đó hậu thế không biết mộ ngài ở đâu, sau này có việc cúng tế thì chỉ trông núi tế vọng thôi, gọi là lăng Trường Nguyên. Từ thời vua Gia Long, các vua mỗi khi ra Bắc, đều về tế tổ tiên tại miếu thờ các chúa Nguyễn ở Gia Miêu, gọi là Nguyên miếu. Đến đời vua Minh Mạng, nhà vua phong núi ấy là núi Triệu Tường (tức là điềm lành).
Triều Nguyễn cho gọi huyện quê vua là quý huyện (huyện Tống Sơn), làng nguyên quán của vua (Gia Miêu) là quý hương. Khi vua Minh Mạng về tế lăng Trường Nguyên, đã ban cho quý huyện 300 lạng bạc, 100 tấm lụa, 10 con trâu, 10 chum rượu; quý hương 200 lạng bạc; công tính (những người cùng họ nhà vua) 300 lạng bạc. Phụ trách việc tế lễ ở khu lăng miếu này đặt chức Từ tế sứ Từ tế ty và Từ tế phó sứ, đều là người trong họ Tôn Thất.
Tháng 3 năm Minh Mạng thứ 16 (1835), triều Nguyễn bắt đầu xây thành Triệu Tường bao ngoài khu Nguyên miếu, nơi thờ chúa Nguyễn Kim. Trước đây, vua cho rằng Nguyên miếu là nơi phát Phúc, việc canh phòng, hộ vệ phải nên nghiêm ngặt, nên đã ra lệnh cho quan tỉnh Thanh Hoa xây thêm cái thành nhỏ ở ngoài tường gạch, ngoài thành có hào. Vua cũng cho xây dựng công đường nhà cửa, để làm nơi quan quân đóng giữ. Trong Thành Triệu Tường, dựng một nhà kho để thu tiền thuế thóc, thuế 3 tổng ở Nga Sơn gần đấy chứa vào. Tất cả lương bổng những người họ nhà vua ở ty Từ tế thuộc thành và của văn võ quân dân đóng giữ thành trì đều lấy kho ấy cấp phát cho.
Nhìn vào các bức không ảnh chụp thời Pháp thuộc, chúng ta cũng có thể thấy thành Triệu Tường không to cao nhưng uy nghiêm, công trình ngay ngắn, đăng đối. Theo ghi chép thời xưa, chu vi thành là 182 trượng, tức mỗi bề thành khoảng 200m, lũy ngoài có 4 cửa ra vào, lũy trong chỉ có 3 cửa Đông – Tây – Nam.
Hiện nay, UBND tỉnh Thanh Hóa đang có kể hoạch tôn tạo lại khu di tích lăng miếu Triệu Tường trên cơ sở nền móng cũ, dựa trên kết quả khảo cổ học và ảnh tư liệu từ thời Pháp còn lại.
Tags:
(VNF) - TS. Phan Đức Hiếu cho rằng sau một năm triển khai Nghị quyết 68-NQ/TW, điều đáng chú ý nhất là nhiều cải cách thể chế đã bắt đầu chuyển động trong thực tế, góp phần tạo môi trường đầu tư kinh doanh minh bạch, ổn định và an toàn hơn cho khu vực kinh tế tư nhân phát triển.
(VNF) - Rất nhiều người Việt Nam đã thành danh tại Big Tech Mỹ. Nhưng nếu chỉ dừng lại ở việc “làm cho công ty lớn” hay “kiếm được nhiều tiền”, đó mới chỉ là một nửa câu chuyện. Nửa còn lại, quan trọng hơn, là cách những thành công cá nhân đó được chuyển hóa thành giá trị cho đất nước.
(VNF) - Dù Nghị quyết 68 đã tạo ra nhiều kỳ vọng về một môi trường kinh doanh thông thoáng hơn, song theo LS Nguyễn Thanh Hà, Chủ tịch Công ty Luật SBLAW, thực tế triển khai vẫn tồn tại không ít rào cản khiến doanh nghiệp chưa thể hưởng trọn lợi ích từ cải cách thể chế. Khoảng cách giữa chính sách và thực thi, cùng những vướng mắc pháp lý phát sinh, đang tiếp tục là lực cản đối với khu vực kinh tế tư nhân.
(VNF) - TS Lê Duy Bình, Giám đốc Economica Việt Nam, cho rằng trong bối cảnh kinh tế toàn cầu còn nhiều biến động, việc duy trì ổn định kinh tế vĩ mô và các cân đối lớn đã trở thành “bệ đỡ” quan trọng giúp Việt Nam giữ nhịp tăng trưởng ngay từ đầu năm 2026, đồng thời tạo nền tảng để củng cố các động lực như xuất khẩu, tiêu dùng và đầu tư trong thời gian tới.
(VNF) - Trong bối cảnh Việt Nam đặt mục tiêu tăng trưởng hai con số trong giai đoạn tới, việc lựa chọn động lực dẫn dắt trở nên đặc biệt quan trọng. PGS.TS Nguyễn Thường Lạng cho rằng, tài chính, đặc biệt là tài chính công nghệ, cần được xác định là mũi nhọn chiến lược nếu muốn tạo bứt phá về năng suất, mở rộng không gian tăng trưởng và nâng cao vị thế của nền kinh tế trong dài hạn.
(VNF) - Theo TS. Lê Duy Bình, tranh luận về ngưỡng doanh thu miễn thuế cho hộ kinh doanh thực chất mới chỉ xử lý “phần ngọn”. Điều quan trọng hơn là phải xác lập rõ địa vị pháp lý và cách tiếp cận thuế phù hợp với bản chất kinh doanh cá thể, từ đó tạo nền tảng cải cách bền vững.
(VNF) - Theo ông Nguyễn Bá Hùng, chuyên gia kinh tế trưởng ADB tại Việt Nam, dù chịu tác động từ xung đột địa chính trị, chi phí đầu vào tăng và rủi ro thương mại toàn cầu, kinh tế Việt Nam năm 2026 vẫn được dự báo tăng trưởng khoảng 7,2%. Tuy nhiên, để giữ vững đà này, Việt Nam cần linh hoạt điều hành vàvà kiên định với cải cách dài hạn.
(VNF) - TS Võ Trí Thành cho rằng trong nền kinh tế số, dữ liệu đang trở thành nguồn lực có giá trị như một “mỏ vàng”, đóng vai trò quan trọng trong tăng trưởng và đổi mới sáng tạo. Tuy nhiên, việc quản trị, phân bổ và kiểm soát dữ liệu lại đặt ra những thách thức phức tạp, từ quyền sở hữu, quyền riêng tư đến cân bằng giữa tự do hóa và an ninh, khiến đây trở thành một trong những bài toán khó nhất hiện nay.
(VNF) - Quý I/2026 ghi nhận làn sóng doanh nghiệp gia nhập và quay lại thị trường tăng mạnh, phản ánh tín hiệu phục hồi của khu vực kinh tế tư nhân. Tuy nhiên, cùng với đó là áp lực rút lui và giải thể gia tăng, cho thấy quá trình sàng lọc ngày càng khắt khe và những điểm nghẽn nội tại dường như vẫn chưa được tháo gỡ.
(VNF) - An toàn dữ liệu tại Việt Nam đang bước vào một giai đoạn mang tính bản lề khi nhận thức đã đi trước, nhưng năng lực bảo vệ vẫn chưa theo kịp.
(VNF) - Chuyển đổi số đang làm thay đổi sâu sắc nền tảng vận hành của hoạt động đầu tư, kinh doanh, kéo theo sự gia tăng nhanh chóng của rủi ro pháp lý và tranh chấp. Trong bối cảnh đó, yêu cầu đặt ra không chỉ là hoàn thiện cơ chế giải quyết tranh chấp, mà còn phải thiết kế lại tư duy quản trị rủi ro theo hướng chủ động, xuyên suốt toàn bộ vòng đời của dự án đầu tư.
(VNF) - Theo PGS. TS Trần Đình Thiên, hiện vẫn còn định kiến rằng người giàu thường gắn với sự bất minh, từ đó thiếu sự tôn trọng đúng mức đối với vai trò của lực lượng doanh nhân.
Trong cuộc đua nhân sự, nhiều doanh nghiệp TP.HCM đẩy nhanh cấp bậc qua danh xưng để hút ứng viên, nhưng không đi kèm lương, quyền lợi tương xứng, khiến người lao động vỡ kỳ vọng.
(VNF) - Theo PGS.TS Phạm Thị Hoàng Anh, Phó giám đốc phụ trách Ban giám đốc Học viện Ngân hàng: “Trung tâm tài chính quốc tế không chỉ là nơi dòng tiền hội tụ, mà còn là nơi tập trung trí tuệ, công nghệ và các chuẩn mực vận hành tiên tiến”.
(VNF) - Trao đổi với VietnamFinance, LS Nguyễn Thanh Hà - Chủ tịch Công ty Luật SBLAW.cho rằng, điểm nghẽn lớn nhất của khu vực doanh nghiệp nhà nước hiện nay không chỉ nằm ở cơ chế mà còn ở tư duy “giữ phần, sợ sai” kéo dài nhiều năm. Để hiện thực hóa mục tiêu của Nghị quyết 79, cần một cuộc cải cách mạnh mẽ từ thể chế đến quản trị, trong đó trao quyền thực chất và tạo “không gian an toàn” để doanh nghiệp dám đổi mới, dám chịu trách nhiệm và bứt phá.
(VNF) - Cuộc chiến mà Mỹ và Israel phát động nhắm vào Iran đã và đang để lại những hệ quả rất lớn đối với nền kinh tế toàn cầu. VietnamFinance xin trân trọng giới thiệu bài phân tích của tác giả Shanaka Anslem Perera về nguyên nhân và hệ quả của cuộc chiến này. Bài viết được dịch giả Phạm Quang Vinh gửi riêng cho tòa soạn.
(VNF) - “Nếu thực sự tin và trao quyền đúng nghĩa, để doanh nghiệp tư nhân tham gia với tư cách chủ nhân các chương trình hành động quốc gia, Việt Nam có thể tạo ra năng lực bứt phá chưa từng có”, PGS.TS Trần Đình Thiên nhấn mạnh khi bàn về động lực tăng trưởng mới.
(VNF) - PGS.TS Nguyễn Thường Lạng cảnh báo, việc thiếu phối hợp nhịp nhàng giữa chính sách tài khóa và tiền tệ có thể làm suy giảm hiệu quả điều hành, thậm chí khiến đà tăng trưởng “trật nhịp”.
(VNF) - Sáng ngày 6/4, kỳ họp thứ nhất Quốc hội khóa XVI, phiên khai mạc sẽ diễn ra trọng thể tại Nhà Quốc hội.
(VNF) - Theo TS. Phan Đức Hiếu, cải cách doanh nghiệp nhà nước không thể chỉ dừng ở tái cơ cấu hay thay đổi quản trị nội bộ, mà cốt lõi nằm ở việc hoàn thiện thể chế, bảo đảm minh bạch, tách bạch vai trò và tạo môi trường cạnh tranh bình đẳng với các khu vực kinh tế khác.
(VNF) - Trao đổi với Đầu tư Tài chính, TS. Nguyễn Minh Thảo, Ban Phát triển doanh nghiệp và Môi trường kinh doanh, Viện Chiến lược và Chính sách kinh tế - tài chính, cho rằng việc lựa chọn đúng các doanh nghiệp nhà nước quy mô lớn, có năng lực cạnh tranh làm “đầu tàu” sẽ tạo hiệu ứng lan tỏa và nâng cao hiệu quả của chính khu vực kinh tế nhà nước cũng như của toàn nền kinh tế.
(VNF) - Thành công của Hà Nội không chỉ đo bằng quy mô kinh tế riêng lẻ, mà còn bằng mức độ thu hẹp khoảng cách phát triển giữa các vùng và khả năng kéo cả “đoàn tàu” quốc gia tiến lên.
(VNF) - Sự vượt ra khỏi quy luật thông thường của giá vàng cho thấy thị trường tài chính toàn cầu đang vận hành theo những quy luật phức tạp hơn, nơi dòng tiền không chỉ tìm đến vàng mà còn dịch chuyển mạnh sang các tài sản sinh lời khác.
(VNF) - Doanh nghiệp Việt Nam ngày càng tham gia sâu vào thương mại quốc tế, song phần lớn vẫn dừng ở khâu sản xuất, gia công – phần “xương” nhất trong chuỗi giá trị, trong khi 70 – 80% lợi nhuận lại tập trung ở các khâu thương hiệu và phân phối.
(VNF) - TS. Phan Đức Hiếu cho rằng sau một năm triển khai Nghị quyết 68-NQ/TW, điều đáng chú ý nhất là nhiều cải cách thể chế đã bắt đầu chuyển động trong thực tế, góp phần tạo môi trường đầu tư kinh doanh minh bạch, ổn định và an toàn hơn cho khu vực kinh tế tư nhân phát triển.
(VNF) - Sau gần một năm kể từ khi Hà Tĩnh thực hiện sắp xếp, sáp nhập các đơn vị hành chính, hàng loạt trụ sở công từng được đầu tư hàng chục tỷ đồng đang rơi vào cảnh bỏ hoang, xuống cấp thậm chí bị kẻ gian đập phá, lấy trộm tài sản.
