Nỗi lo sợ xuất sai hóa đơn: ‘Chỉ phạt những trường hợp cố tình sai, gian lận thuế’

Trong quá trình chuyển từ kế toán sang kê khai, rất nhiều trường hợp của nhóm các hộ kinh doanh quy mô nhỏ, rất nhỏ, chủ kinh doanh lớn tuổi, ít tiếp cận được công nghệ đã gặp phải những vướng mắc, khó khăn về sổ sách kế toán, hoá đơn chứng từ…thậm chí mắc các sai sót về hoá đơn.

Cụ thể, bà Lê Thị Hường (57 tuổi), bán tạp hoá trong ngõ phố Quan Nhân, phường Thanh Xuân, Hà Nội chia sẻ, gia đình đã được cán bộ thuế chia sẻ thông tin và hỗ trợ về việc chuyển đổi mô hình thuế khoán sang kê khai từ giữa năm 2025.

Theo bà Hường, dù cửa hàng của bà chưa thuộc diện phải sử dụng hoá đơn điện tử, nhưng để cho việc kê khai thuận lợi từ năm 2026, bà đã quyết định đầu tư phần mềm xuất hoá đơn điện tử. Tuy nhiên, việc khiến bà lo lắng đó nguy cơ xuất sai hoá đơn, dẫn đến cơ quan thuế phạt.

“Tôi tìm hiểu thấy mức phạt cao, từ 4- 8 triệu đồng nên rất lo. Vừa rồi phải nhờ con gái nhà tận Cầu Giấy về thao tác, hướng dẫn cho vài buổi”, bà Hường vui vẻ nói.

Thực tế tư vấn, bà Nguyễn Thị Dung – Giám đốc Công ty TNHH Tư vấn và Đại lý thuế D&P Việt Nam cũng thông tin, trong quá trình làm việc và tư vấn, hỗ trợ cho các hộ kinh doanh từ tháng 7/2025 tại chợ Đồng Xuân, họ đang gặp rất nhiều vấn đề từ kế toán, hàng tồn, xuất hoá đơn sợ sai, bị cơ quan thuế phạt…

Cụ thể, theo vị đại lý thuế, nhiều người bán hàng tại chợ Đồng Xuân đã áp dụng xuất hoá đơn từ tháng 7/2025 đến nay nhưng có rất nhiều trường hợp xuất sai, nên họ lăn tăn không biết được rằng, liệu sau này có bị phạt hay không?

Do đó, bà Dung mong muốn trong thời gian chuyển đổi, tập dượt cho hộ kinh doanh thực hiện nghĩa vụ thuế mới, biết cách xuất hoá đơn đúng, vị này kiến nghị đến Cơ quan thuế có chủ trương không truy thu lại, không xử lý sai phạm.

“Bắt đầu từ năm 2026 khi mà các hộ kinh doanh đã quen hơn với hoá đơn điện tử, hoá đơn đầu vào thì cơ quan thuế mới xem xét yếu tố phạt”, bà Dung kiến nghị.

Trước thắc mắc có xử phạt vi phạm hành chính về hoá đơn với trường hợp với các hộ kinh doanh xuất hoá đơn chưa đúng, những người chưa rành công nghệ, người cao tuổi trong quá trình chuyển đổi mô hình quản lý thuế, ông Nguyễn Tiến Minh – Phó trưởng Thuế Hà Nội cho biết, với phương châm của ngành thuế trong giai đoạn này là hỗ trợ và đi theo hộ kinh doanh, tất cả các giải pháp nhằm mục tiêu đồng hành, lắng nghe chia sẻ là chủ yếu.

Trừ trường hợp, cố tình sai, vi phạm, cố tình gian lận về thuế thì mới bị xử lý. Đây là chủ trương được quán triệt trong ngành thuế.

Ông Minh cho rằng, với sự đồng hành của cán bộ thuế hiện nay: Một cán bộ, một nhóm hộ kinh doanh và sự hỗ trợ của các đơn vị cung cấp giải pháp phần mềm, mọi thắc mắc của hộ kinh doanh sẽ được giải quyết ngay từ khi phát sinh vấn đề.

“Mọi sai sót không phải lỗi cố tình cơ quan thuế chỉ nhắc nhở”, ông Minh nhấn mạnh quan điểm.

Có hoá đơn đầu vào giúp bảo vệ hộ kinh doanh

Ông Nguyễn Văn Được, Ủy viên Ban Chấp hành Hội Tư vấn Thuế Việt Nam, Tổng giám đốc Công ty TNHH Kế toán và Tư vấn Thuế Trọng Tín nói, pháp luật hiện hành chưa yêu cầu hộ kinh doanh phải có hóa đơn đầu vào để tính nghĩa vụ thuế. Nghĩa là dù có hay không có hóa đơn đầu vào thì thuế vẫn tính trên doanh thu bán ra.

Nhưng, pháp luật cũng quy định rõ khi mua hàng, người mua có quyền và nghĩa vụ yêu cầu người bán xuất hóa đơn.

Ông Được đánh giá, việc không có hóa đơn đầu vào sẽ ảnh hưởng đến nhiều quy định pháp luật khác.

Ví dụ, trong lĩnh vực quản lý thị trường, nếu không chứng minh được nguồn gốc, hàng hóa có thể bị tịch thu. Khi vận chuyển hàng hóa, nếu cơ quan chức năng kiểm tra mà trong 24 giờ không xuất trình được chứng từ hợp pháp thì hàng sẽ bị xử lý.

Do đó, chuyên gia Nguyễn Văn Được nhấn mạnh, trước năm 2026, dù chưa ảnh hưởng nghĩa vụ thuế, việc lấy hóa đơn đầu vào vẫn rất quan trọng để chứng minh tính hợp pháp của hàng hóa và bảo vệ hộ kinh doanh.

Đặc biệt, từ năm 2026, khi chuyển sang cơ chế tính thuế theo doanh thu – chi phí (thu nhập chịu thuế), thì hóa đơn đầu vào trở thành bắt buộc. Nếu không có hóa đơn đầu vào, doanh nghiệp/hộ kinh doanh sẽ không được tính chi phí, dẫn đến tăng số thuế phải nộp.

Bên cạnh đó, theo ông Nguyễn Văn Được, một số trường hợp pháp luật cho phép không có hóa đơn đầu vào như mua nông sản, lâm sản, thủy sản chưa qua chế biến hoặc chỉ qua sơ chế thông thường; mua đất đá, cát sỏi; mua tài sản của cá nhân không kinh doanh.

Ông Được cũng chỉ rõ, mua nhưng phải đúng bản chất. Ví dụ mua điện thoại cũ được, còn mua ô tô tải, xe bán tải… mà nói “mua của cá nhân không kinh doanh, không có hóa đơn” là không đúng quy định.

Liên quan đến quy định lập hóa đơn đối với hộ kinh doanh có doanh thu từ 200 triệu đến dưới 1 tỷ đồng, ông Nguyễn Văn Được cho hay, nguyên tắc tại Điều 4 Nghị định 123 (được sửa đổi tại Nghị định 70) là mọi tổ chức, cá nhân bán hàng hóa, cung cấp dịch vụ đều phải lập hóa đơn giao cho người mua.

Tuy nhiên, Nghị định 70 quy định một số trường hợp cụ thể phải áp dụng hóa đơn điện tử từ máy tính tiền như: Hộ kinh doanh nộp thuế khoán có doanh thu trên 1 tỷ đồng/năm phải sử dụng hóa đơn điện tử từ máy tính tiền có kết nối dữ liệu với cơ quan thuế. Hộ kinh doanh đã có sẵn hạ tầng máy tính tiền (đang dùng phần mềm MISA, Viettel, VNPT… ). Hộ kinh doanh quy mô lớn, đang thực hiện kê khai thuế.

Ông Nguyễn Văn Được cũng bổ sung, nếu hộ kinh doanh chọn phương pháp kê khai hoặc tự nguyện áp dụng, thì vẫn thực hiện lập hóa đơn theo quy định.

“Từ năm 2026, theo Đề án 3389 của Bộ Tài chính, chủ trương chung là mọi hoạt động bán hàng hóa, dịch vụ phải lập hóa đơn trừ một số trường hợp đặc thù theo quy định”, ông Được lưu ý.