Tăng trưởng kinh tế: Động lực ngắn hạn vẫn là xuất khẩu

Hiểu đúng bối cảnh để có chiến lược thông minh

-Nhìn lại bối cảnh kinh tế thế giới ở thời điểm hiện tại, nhiều quan điểm cho rằng kỷ nguyên toàn cầu hoá đã kết thúc và xu thế bảo hộ kinh tế sẽ lên ngôi, các nền kinh tế trên thế giới trong đó có Việt Nam sẽ chịu các tác động tiêu cực. Điều này sẽ gây ra tác động như thế nào tới tăng trưởng kinh tế, thưa ông?

Nhiều ý kiến cho rằng, Tổng thống Mỹ Donald Trump đã khiến xu hướng bảo hộ lên ngôi nhưng theo quan sát của tôi xu hướng này đã bắt đầu khi chúng ta chứng kiến những khó khăn của nền kinh tế bắt đầu từ thập niên thứ ba của thế kỷ 21, đặc biệt là từ khi dịch Covid – 19 bùng phát.

Tuy nhiên, xu hướng này chỉ thực sự trỗi dậy khi chính quyền của Tổng thống Mỹ Trump tiếp tục khởi xướng bảo hộ với mục tiêu: “Nước Mỹ là trên hết”.

Đáng chú ý, theo thống kê của Tổ chức kinh tế thế giới chỉ trong 10 năm qua, số rào cản thương mại đã tăng gấp đôi làm ảnh hưởng tới tổng kim gạch xuất khẩu trên toàn cầu.

Tuy nhiên, nếu xét theo nguyên lý thông thường của kinh tế thị trường, tôi cho rằng chủ nghĩa bảo hộ là chỉ là xu thế trong một giai đoạn chứ không thể thắng thế trong tương lai bởi các quốc gia, mỗi nước sẽ có lợi thế riêng chứ không đất nước nào có tất cả lợi thế. Vì điều này nên các nước sẽ có sự giao thương mua bán để tận dụng các lợi thế của nhau.

-Nhưng rõ ràng là Tổng thống Mỹ đang tìm cách kéo sản xuất về nước Mỹ và nếu như vậy thì chuỗi cung ứng toàn cầu sẽ ảnh hưởng, các nước có độ mở kinh tế cao như Việt Nam không thể không chịu tác động?

Với vấn đề này, tôi cho rằng chúng ta phải hiểu đúng ý đồ của Tổng thống Trump, ông ấy thực sự muốn đưa một số ngành sản xuất quan trọng về nước Mỹ để đảm bảo sự tự chủ của chuỗi cung ứng như bán dẫn và dược phẩm. Điều này không chỉ bắt đầu từ thời Tổng thống Trump 2.0 mà bắt đầu từ thời Tổng thống Biden.

Nhưng điều này lại không có nghĩa là tất cả các ngành hàng đều đưa về Mỹ. Bởi có những ngành hàng nước Mỹ không có thế mạnh để sản xuất như: dệt may, lắp ráp điện mỹ, hay như sản xuất hoa quả nhiệt đới.

Khi hiểu đúng như vậy, chúng ta sẽ nhận thấy rằng đây là chiến lược để tạo sức ép nên để đàm phán các quốc gia, khiến các quốc gia mua nhiều hơn sản phẩm và dịch vụ từ Mỹ. Trong bối cảnh hiện tại, chúng ta cần nhìn nhận đúng vấn đề để có chiến lược thông minh hơn bởi trong tương lai gần tăng trưởng của Việt Nam vẫn phải dựa vào xuất khẩu.

Kích thích động lực tiêu dùng nội địa

-Vì sao tăng trưởng của chúng ta trong thời gian gần vẫn phải phụ thuộc vào xuất khẩu?

Năm 2024, tốc độ tăng trưởng kinh tế Việt Nam đạt 7,09%, đưa quy mô GDP lên trên 476 tỷ USD, trong đó, xuất siêu hàng hóa đạt 24,77 tỷ USD. Như vậy, hoạt động xuất khẩu chỉ đóng góp vào GDP khoảng 5,2%. Tỷ lệ này trong những năm trước và 6 tháng đầu năm nay cũng tương tự. Hoạt động xuất khẩu hàng hóa đóng góp vào tăng trưởng GDP không nhiều, nhưng xuất khẩu hàng hóa trong tương lai gần vẫn là một trong ba động lực chính của kinh tế Việt Nam.

Bởi vì, chỉ khi xuất khẩu được đẩy mạnh thì hoạt động đầu tư sản xuất trong nước mới được khuyến khích, thu hút được vốn đầu tư nước ngoài, qua đó tạo việc làm cho người lao động, ngân sách nhà nước tăng thu mới có nguồn tài chính để đầu tư công, bảo đảm an sinh xã hội... Người lao động có thu nhập thì mới phát triển được thị trường nội địa.

Tăng cường xuất khẩu hàng hóa thì mới có nguồn ngoại tệ để nhập khẩu thiết bị, dây chuyền, máy móc, công nghệ phục vụ sản xuất trong nước và nhập khẩu những mặt hàng thiết yếu mà trong nước chưa sản xuất được;

Có nguồn ngoại tệ nhờ xuất siêu hàng chục tỷ USD mỗi năm mới bảo đảm được dự trữ ngoại hối, dự trữ ngoại tệ để duy trì tỷ giá ở mức hợp lý, vừa thúc đẩy tăng trưởng kinh tế, vừa góp phần kiểm soát lạm phát, từ đó bảo đảm thu nhập thực tế của người dân. Các quốc gia trong giai đoạn đầu phát triển đều phải dựa vào xuất khẩu, Việt Nam cũng không ngoại lệ.

-Ngoài xuất khẩu, đâu sẽ là những động lực tăng trưởng cho kinh tế Việt Nam?

Từ nay đến cuối năm nhu cầu tiêu dùng trong nước sẽ tăng trưởng mạnh mẽ, góp phần thúc đẩy thị trường trong nước. Tuy nhiên, chúng ta cũng cần có giải pháp cụ thể để kích cầu tiêu dùng trong nước bằng việc tăng thu nhập khả dụng của người dân.

Ngoài ra, một nguồn lực quan trọng nữa sẽ góp phần tích cực cho tăng trưởng GDP đó là đầu tư tư nhân. Khi đầu tư tư nhân tăng trưởng mạnh mẽ trong năm 2025 thì có thể đạt mục tiêu tăng trưởng GDP 8,5%. Vì thế phải tháo gỡ được những dự án đang gặp khó để kích thích lĩnh vực này phát triển.

-Nhưng trên thực tế, thị trường trong nước còn yếu, thậm chí chưa quay trở lại mức phát triển trong giai đoạn trước Covid-19?

Năm nay, mục tiêu tăng trưởng kinh tế là 8% trở lên. Để đạt mục tiêu này, thị trường nội địa phải tăng ít nhất 12%. Tại hội nghị trực tuyến Chính phủ với địa phương về kịch bản tăng trưởng kinh tế năm 2025 và các nhiệm vụ, giải pháp để thực hiện mục tiêu tăng trưởng năm 2025 vừa được tổ chức, Thủ tướng Chính phủ yêu cầu các bộ, ngành, địa phương phải xác định nhiệm vụ, giải pháp trọng tâm thời gian tới, phấn đấu quyết liệt để hoàn thành cao nhất mục tiêu.

Theo đó, phấn đấu tăng trưởng kinh tế 8,3% - 8,5% trong năm nay, tạo đà, tạo lực, tạo khí thế, tạo nền tảng vững chắc để đạt tăng trưởng 2 con số trong giai đoạn 2026-2030. Để đạt được mục tiêu tăng trưởng đã đề ra, cần thực hiện đồng bộ nhiều giải pháp, phát huy các động lực tăng trưởng truyền thống như đầu tư công, xuất khẩu, thu hút đầu tư nước ngoài; khuyến khích tổ chức, cá nhân tham gia đầu tư - kinh doanh... đặc biệt là phát triển mạnh mẽ thị trường nội địa.

-Nhưng rõ ràng là cầu tiêu dùng đang rất yếu. Vậy làm thế nào để có thể kích cầu tiêu dùng?

Muốn phát triển được thị trường nội địa, thì phải tăng được chi tiêu khả dụng của người dân, trong đó, thu nhập của người lao động là một nhân tố. Để người dân mạnh dạn chi tiêu, thì vấn đề quan trọng không kém là người dân phải có việc làm. Trong nửa đầu năm nay, số lao động có việc làm là gần 52 triệu người, tăng hơn 538.000 người so với cùng kỳ năm trước.

Một yếu tố nữa để người dân không “thắt lưng buộc bụng” là họ có niềm tin vào tương lai. Vấn đề này, trong những năm gần đây, Việt Nam làm rất tốt, đó là ổn định kinh tế vĩ mô, kiểm soát được lạm phát, giữ giá đồng nội tệ, tốc độ tăng trưởng kinh tế cao, bảo đảm được an sinh xã hội...

-Về tổng thể, ông có khuyến nghị như thế nào để Việt Nam đạt được mục tiêu tăng trưởng?

Bên cạnh kích cầu thị trường nội địa phải có những biện pháp để tháo gỡ những điểm nghẽn của nền kinh tế, đặc biệt là vấn đề về mặt thể chế, về quy định pháp luật, về quá trình hành xử của các cơ quan công quyền đối với các doanh nghiệp và người dân.

Bên cạnh đó, cần tạo ra một môi trường kinh doanh thuận lợi hơn, các hoạt động đầu tư sẽ được thuận lợi hơn, hỗ trợ cho các quyết định đầu tư của người dân, của doanh nghiệp sẽ nhanh chóng hơn. Điều này sẽ giúp cho quá trình phân bổ nguồn lực của nền kinh tế sẽ hiệu quả hơn và đưa được nhiều nguồn lực hơn vào quá trình phát triển kinh tế thông qua những cơ chế vận hành của nền kinh tế thị trường…. Vì điều đó sẽ đóng góp trực tiếp cho mục tiêu tăng trưởng năm 2025.

Như vậy, mục tiêu tăng năm 2025 có thể đạt được, nhưng kèm theo đó có sự nỗ lực rất lớn, thậm chí là nỗ lực phi thường của các chủ thể, nhà quản lý kinh tế, gồm có các cơ quan quản lý như Chính phủ, các bộ, ngành, chính quyền địa phương, của các doanh nghiệp, của các nhà đầu tư và của người dân.

-Trân trọng cảm ơn ông!