Thu 3.300 tỷ đồng phí môi trường với nước thải: Điều chỉnh để 'đúng và trúng' hơn

Bộ Tài chính đã phối hợp với Bộ Nông nghiệp và Môi trường cùng các bộ, cơ quan liên quan xây dựng dự thảo Nghị định của Chính phủ quy định về phí bảo vệ môi trường đối với nước thải. Dự thảo Nghị định đã được gửi xin ý kiến các bộ, cơ quan ngang bộ, cơ quan thuộc Chính phủ, Ủy ban Trung ương Mặt trận Tổ quốc Việt Nam, UBND các tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương; Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam, đồng thời được đăng tải để lấy ý kiến của tổ chức, cá nhân.

Thu hơn 3.300 tỷ đồng phí bảo vệ môi trường đối với nước thải năm 2024

Trong Tờ trình Dự thảo gửi Chính phủ, Bộ Tài chính cho hay, Chính phủ đã ban hành Nghị định số 53/2020/NĐ-CP ngày 05/5/2020 quy định phí bảo vệ môi trường đối với nước thải (Nghị định 53)". Qua tổng kết, đánh giá thời gian qua cho thấy, chính sách thu phí bảo vệ môi trường đối với nước thải đã được các địa phương nghiêm túc thực hiện và thu được kết quả nhất định, đảm bảo mục tiêu, yêu cầu khi xây dựng, ban hành Nghị định. Việc quy định thu phí bảo vệ môi trường đối với nước thải nhằm nâng cao ý thức của tổ chức, cá nhân về bảo vệ môi trường; ràng buộc đối tượng xả thải đóng góp kinh phí phục vụ cho việc xử lý, cải tạo, phục hồi môi trường; đồng thời tạo nguồn thu cho ngân sách nhà nước để hỗ trợ kinh phí xử lý, cải tạo, phục hồi môi trường tại các địa phương. Số thu phí bảo vệ môi trường đối với nước thải đạt: 2.200 tỷ đồng năm 2022, 2.804 tỷ đồng năm 2023 và 3.338 tỷ đồng năm 2024.

Tuy nhiên, qua đánh giá, Bộ Tài chính cho rằng một số quy định tại Nghị định 53 không còn phù hợp với quy định của pháp luật hiện hành về bảo vệ môi trường; chưa phù hợp với việc sắp xếp, tổ chức lại đơn vị hành chính và chính quyền địa phương 2 cấp; chưa đảm bảo thực hiện chủ trương của Nhà nước về chuyển đổi số quốc gia; và chưa phù hợp với thực tiễn, nên cần nghiên cứu sửa đổi, bổ sung cho phù hợp.

Đánh giá về sự cần thiết của việc ban hành Nghị định mới, Bộ Tài chính cũng cho biết, hiện cả nước có 1.737 phường và 614 thị trấn. Theo báo cáo đánh giá của các địa phương, thời gian qua chưa có địa phương nào tổ chức thu được phí đối với các đối tượng tự khai thác nước (hộ gia đình, cá nhân kinh doanh trên địa bàn phường, thị trấn có hệ thống cấp nước sạch).

Các trường hợp khác hiện nay đã được miễn phí như: tổ chức, hộ gia đình, cá nhân ở các phường, thị trấn chưa có hệ thống cấp nước sạch; hộ gia đình, cá nhân không kinh doanh ở các phường, thị trấn đã có hệ thống cấp nước sạch tự khai thác nước sử dụng. Số lượng đối tượng kinh doanh tự khai thác nước để sử dụng trên thực tế là không đáng kể, do mạng lưới cung cấp nước sạch ngày càng được phủ rộng và nguồn nước này thường không đảm bảo chất lượng, từ đó dẫn đến không đảm bảo hiệu quả và khả thi trong thực tế, trong khi bộ máy thu phí ở cấp chính quyền cơ sở cần có kiến thức chuyên môn về môi trường, tài chính đề thẩm định tờ khai, theo dõi thu, nộp và quyết toán tình hình thu phí với cơ quan thuế. Vì vậy, cần phải xem xét, điều chỉnh quy định này để đảm bảo tính khả thi, phù hợp với đời sống thực tiễn.

Mở rộng đối tượng chịu phí, tránh bỏ sót nguồn xả thải

Liên quan đến nội dung dự thảo Nghị định, về đối tượng chịu phí, theo Bộ Tài chính, quy định của pháp luật bảo vệ môi trường hiện hành về nước thải công nghiệp và nước thải sinh hoạt đã có thay đổi so với trước đây về chủ thể xả thải, loại hình nước thải (bổ sung loại nước thải từ dự án đầu tư, hoạt động kinh doanh, dịch vụ, nằm trong nhóm nước thải công nghiệp được quản lý như nước thải sinh hoạt). Tuy nhiên, theo đề án của Bộ Nông nghiệp và Môi trường, cách liệt kê tên loại hình, lĩnh vực, ngành nghề sản xuất, chế biến thuộc đổi tượng chịu phí nước thải công nghiệp chưa đảm bảo đầy đủ các ngành, nghề lĩnh vực sản xuất, chế biến, dẫn đến vướng mắc trong quá trình triển khai.

Ngoài ra, nhiều cơ sở sản xuất, chế biến thuộc đối tượng chịu phí bảo vệ môi trường đối với nước thải công nghiệp, nhưng trên thực tế trong quá trình sản xuất không phát sinh nước thải công nghiệp (mà chỉ phát sinh nước thải sinh hoạt từ hoạt động ăn uống, sinh hoạt của công nhân, nhân viên văn phòng), như: may mặc (quần áo, giày dép...); các cơ sở tiểu thủ công nghiệp trong các làng nghề; nhà máy cấp nước sạch; gia công cơ khí (không có xi mạ); sản xuất văn phòng phẩm; dược phẩm; phôi trộn phân bón; đồ gỗ; xay xát lúa gạo; cơ sở điện gió; điện mặt trời... dẫn đến việc thu phí bảo vệ môi trường đối với nước thải công nghiệp của các cơ sở này là chưa phù hợp.

Để đảm bảo phù hợp quy định hiện hành của pháp luật bảo vệ môi trường về nước thải, đặc thù của ngành, nghề, lĩnh vực sản xuất, kinh doanh, dịch vụ (chủ thể xả thải) đồng thời đảm bảo không bỏ sót đối tượng, phù hợp với thực tế và hiệu quả thu phí, trên cơ sở đề xuất của Bộ Nông nghiệp và Môi trường, Bộ Tài chính trình Chính phủ quy định về đối tượng chịu phí tại dự thảo Nghị định.

Theo đó, đối tượng chịu phí bảo vệ môi trường theo quy định tại Nghị định mới là nước thải công nghiệp và nước thải sinh hoạt, trừ trường hợp miễn thu phí theo quy định tại Điều 5 Nghị định. Cụ thể, đối tượng chịu phí bảo vệ nước thải công nghiệp là nước thải phát sinh từ cơ sở sản xuất, kinh doanh, dịch vụ, khu sản xuất, kinh doanh, dịch vụ tập trung, cụm công nghiệp (sau đây gọi chung là cơ sở) xả vào nguồn tiếp nhận theo quy định của pháp luật về bảo vệ môi trường, trừ đối tượng chịu phí bảo vệ môi trường đối với nước thải sinh hoạt quy định tại khoản 2 Điều này.

Đối tượng chịu phí bảo vệ môi trường đối với nước thải sinh hoạt bao gồm: nước thải sinh hoạt và nước thải phát sinh từ dự án đầu tư, cơ sở kinh doanh, dịch vụ quản lý như nước thải sinh hoạt (sau đây gọi chung là nước thải sinh hoại) theo quy định tại Quy chuẩn kỹ thuật quốc gia về nước thải sinh hoạt và nước thải đô thị, khu dân cư tập trung do Bộ Nông nghiệp và Môi trường ban hành; Cơ sở thuộc đối tượng quy định tại khoản 1 Điều này có phát sinh tổng lượng nước thải trung bình dưới 20 m3/ngày.