Trả giá vì cú sốc dầu mỏ, đổ hàng tỷ USD chế năng lượng vô tận từ nước lã

Biến đổi khí hậu ngày càng nghiêm trọng và áp lực giảm phát thải ngày càng gia tăng. Hydro - đặc biệt là hydro xanh - đang nổi lên như một trong những giải pháp năng lượng tiềm năng cho tương lai. Không chỉ được xem là nguồn nhiên liệu sạch, hydro còn đóng vai trò quan trọng trong việc khử carbon ở những lĩnh vực khó điện hóa như công nghiệp nặng, vận tải đường dài hay sản xuất hóa chất.

Dù vậy, con đường phát triển nền kinh tế hydro vẫn còn nhiều thách thức, đặc biệt là chi phí cao và hạ tầng chưa hoàn thiện. Bất chấp điều đó, nhiều quốc gia trên thế giới vẫn đẩy mạnh đầu tư và chính sách hỗ trợ, với kỳ vọng nắm bắt cơ hội trong một ngành công nghiệp được đánh giá là “của tương lai”.

Trung Quốc đặt cược vào ngành công nghiệp tương lai

Theo Thời báo Straits Times của Singapore, ý tưởng về nền kinh tế hydro thực chất không mới, đã xuất hiện từ sau cuộc khủng hoảng dầu mỏ những năm 1970. Tuy nhiên, trong nhiều thập niên, hydro vẫn chưa thể trở thành nguồn năng lượng phổ biến do chi phí sản xuất cao, đặc biệt là với hydro xanh - loại được tạo ra từ điện phân nước sử dụng năng lượng tái tạo. Trong khi đó, các phương pháp sản xuất hydro truyền thống từ khí tự nhiên hoặc than đá tuy rẻ hơn nhưng lại phát thải lượng lớn khí carbon, đi ngược với mục tiêu bảo vệ môi trường.

Tại Trung Quốc, hydro đang dần được đưa vào trung tâm của chiến lược phát triển năng lượng. Trong kế hoạch phát triển 5 năm mới nhất, Bắc Kinh đã xác định hydro xanh là một trong những ngành công nghiệp mới nổi quan trọng, bên cạnh các lĩnh vực như năng lượng nhiệt hạch, công nghệ lượng tử và giao diện não - máy tính. Điều này cho thấy tham vọng dài hạn của nền kinh tế lớn thứ hai thế giới trong việc dẫn dắt xu hướng chuyển đổi năng lượng.

Một số địa phương đã đi đầu trong việc thử nghiệm và triển khai các ứng dụng hydro. Điển hình là quận Nam Hải thuộc thành phố Phật Sơn, nơi đã đưa vào vận hành hệ thống xe buýt công cộng chạy bằng hydro. Tuy nhiên, thực tế cho thấy việc triển khai vẫn gặp nhiều trở ngại. Chi phí vận hành cao, nhu cầu sử dụng chưa đủ lớn và hệ thống trạm tiếp nhiên liệu còn hạn chế khiến nhiều dự án chưa đạt hiệu quả như kỳ vọng.

Dù vậy, Trung Quốc vẫn kiên định với chiến lược đầu tư sớm. Theo Hãng tin Bloomberg, nước này đặt mục tiêu giảm giá hydro xuống dưới khoảng 3,6 USD mỗi kg vào năm 2030 thông qua các chương trình thí điểm và mở rộng quy mô sản xuất. Nếu đạt được mục tiêu này, hydro xanh có thể trở nên cạnh tranh hơn so với các nguồn năng lượng truyền thống.

Không chỉ dừng lại ở lĩnh vực giao thông, Trung Quốc còn hướng tới mở rộng ứng dụng hydro trong nhiều ngành công nghiệp khác. Hydro xanh có thể được sử dụng để sản xuất amoniac làm phân bón, thay thế nhiên liệu hóa thạch trong ngành thép, hoặc trở thành nguồn năng lượng cho vận tải biển. Đây đều là những lĩnh vực có mức phát thải cao và khó chuyển đổi sang điện năng, do đó được xem là “đất diễn” tiềm năng cho hydro trong tương lai.

Giới phân tích nhận định Trung Quốc đang chấp nhận một “canh bạc chiến lược”. Trong bối cảnh công nghệ chưa hoàn toàn chín muồi và hiệu quả kinh tế chưa rõ ràng, việc đầu tư mạnh vào hydro có thể mang lại rủi ro trong ngắn hạn. Tuy nhiên, nếu chi phí sản xuất giảm và nhu cầu tăng lên trong thập niên tới, quốc gia này sẽ có lợi thế lớn nhờ đi trước trong phát triển hạ tầng và chuỗi cung ứng.

Xu thế toàn cầu: Đẩy mạnh nhưng còn nhiều thách thức

Không chỉ Trung Quốc, nhiều quốc gia và khu vực khác cũng đang tích cực phát triển hydro như một phần trong chiến lược chuyển đổi năng lượng. Theo Reuters, tại châu Âu, Ủy ban châu Âu đã phê duyệt một cơ chế hỗ trợ trị giá 6 tỷ euro cho Ý nhằm thúc đẩy sản xuất hydro tái tạo. Mục tiêu của sáng kiến này là giảm phát thải trong các ngành công nghiệp tiêu thụ nhiều năng lượng, đồng thời xây dựng nền tảng cho một thị trường hydro quy mô lớn trong tương lai.

Đức cũng đã có những bước đi mạnh mẽ với việc thông qua luật tăng tốc phát triển hydro. Luật này nhằm rút ngắn thời gian cấp phép, loại bỏ các rào cản pháp lý và tạo điều kiện thuận lợi cho các dự án liên quan đến hydro, từ sản xuất, nhập khẩu cho đến lưu trữ và vận chuyển. Đây được xem là một trong những nỗ lực nhằm giúp châu Âu duy trì vị thế cạnh tranh trong cuộc đua năng lượng sạch toàn cầu.

Tại châu Á, Nhật Bản tiếp tục là một trong những quốc gia tiên phong trong phát triển hydro. Dù doanh số xe sử dụng pin nhiên liệu hydro giảm mạnh trong những năm gần đây, nước này vẫn không từ bỏ chiến lược dài hạn. Các doanh nghiệp Nhật Bản đang thử nghiệm công nghệ sử dụng hydro trong động cơ tàu biển, mở ra hướng đi mới cho ngành vận tải hàng hải - một lĩnh vực phát thải lớn và khó giảm carbon.

Hàn Quốc cũng đặt ra mục tiêu đầy tham vọng trong “lộ trình nền kinh tế hydro”, với kế hoạch sản xuất hàng triệu tấn hydro mỗi năm vào năm 2040 và đầu tư hàng chục tỉ USD vào lĩnh vực này. Trong khi đó, khu vực châu Á - Thái Bình Dương được đánh giá là đang dẫn đầu thế giới về phát triển hydro, nhờ sự tham gia tích cực của nhiều nền kinh tế lớn.

Tuy nhiên, bức tranh toàn cầu không hoàn toàn thuận lợi. Theo Cơ quan Năng lượng Quốc tế, nhiều dự án hydro ít carbon đã bị trì hoãn hoặc hủy bỏ trong thời gian gần đây, khiến công suất dự kiến đến năm 2030 giảm đáng kể so với kỳ vọng trước đó. Nguyên nhân chủ yếu vẫn là chi phí cao, công nghệ chưa hoàn thiện và thiếu sự chắc chắn về nhu cầu thị trường.

Tại Đông Nam Á, hydro xanh cũng đang bắt đầu thu hút sự quan tâm. Thị trường trong khu vực được dự báo tăng trưởng nhanh trong những năm tới, nhưng vẫn đối mặt với nhiều thách thức, đặc biệt là về vốn đầu tư và quy mô dự án. Các quốc gia trong khu vực cần cân nhắc kỹ lưỡng giữa chi phí và lợi ích khi tham gia vào cuộc đua này.

Dù còn nhiều rào cản, hydro vẫn được xem là một trong những chìa khóa quan trọng để đạt được mục tiêu trung hòa carbon trên toàn cầu. Khi công nghệ tiến bộ và chi phí sản xuất giảm xuống, hydro có thể đóng vai trò ngày càng lớn trong hệ thống năng lượng tương lai, góp phần định hình một nền kinh tế xanh và bền vững hơn.