TS Lê Thái Hà: 'Làm khoa học cần sự say mê, bền bỉ'

- Tại sao chị lại lựa chọn con đường làm nghiên cứu khoa học?

TS Lê Thái Hà: Thông thường, trường mình sẽ yêu cầu các sinh viên làm luận văn tốt nghiệp theo nhóm 3 người. Nhưng do mình hoàn thành chương trình học trước 1 kỳ, lại có kinh nghiệm làm nghiên cứu trước đó, nên trường chấp thuận để mình làm luận văn 1 mình.

Những trải nghiệm nghiên cứu trong suốt giai đoạn đó, cùng với sự động viên và khuyến khích của giáo sư hướng dẫn đã khiến mình thêm tự tin để quyết định nộp hồ sơ xin học bổng nghiên cứu sinh tiến sĩ (PhD) sau khi tốt nghiệp và quyết tâm theo đuổi con đường nghiên cứu khoa học. Về khía cạnh gia đình, bố mẹ luôn mong muốn mình trở thành một nhà giáo, một giảng viên đại học để có thể vừa làm một công việc có ích, phù hợp với mình và vừa có thời gian chăm sóc gia đình, chồng con.

- Dấu mốc nào là đáng nhớ nhất trong sự nghiệp của chị?

Dấu mốc đáng nhớ nhất có lẽ là khi mình nhận được thư chấp thuận cho bài báo khoa học đầu tiên. Đó là khi mình đang ở năm thứ hai của chương trình PhD và đó là thư chấp thuận được đăng bài từ báo Energy Economics – một tạp chí hàng đầu (top-tier journal) trong lĩnh vực kinh tế năng lượng mà mình theo đuổi ở PhD.

Mình vẫn nhớ y nguyên cảm xúc hạnh phúc lúc đó, một sự “vỡ òa” với kết quả ngọt ngào cho nhiều tháng miệt mài viết lách, nộp bài, sửa bài. Kết quả này đã khiến mình thêm tự tin để nộp tiếp một bài nghiên cứu nữa cho một báo khoa học khác và nhận được sự chấp thuận thứ hai.

2 bài báo được chấp thuận này đã giúp mình có những điều kiện thuận lợi để hoàn thành luận án tiến sĩ trong vòng hai năm. Nhưng quan trọng hơn, mình cảm thấy thêm vững tin vào con đường mà mình đã chọn – một con đường mà mình biết tất cả mới chỉ là sự bắt đầu, nó sẽ còn rất dài và nhiều thách thức ở phía trước.

- Nữ giới có lợi thế và khó khăn như thế nào so với nam giới trong công tác nghiên cứu khoa học?

Theo mình, công việc nghiên cứu khoa học là một công việc đòi hỏi sự say mê, chăm chỉ, bền bỉ và tập trung. Về khía cạnh này, nữ giới có thể gặp bất lợi hơn nam giới một chút vì thường người phụ nữ sẽ cần dành thời gian cho gia đình, quan tâm, chăm sóc bố mẹ, chồng, con đôi khi từ những việc nhỏ nhất.

Mình cũng vậy và đặc biệt từ khi có con, mình thấy quỹ thời gian dành cho gia đình cần tăng lên đáng kể. Nhưng khi đã quen dần và biết cách tổ chức, sắp xếp thời gian hợp lý, hiệu quả hơn, công việc nghiên cứu khoa học của mình cũng không bị ảnh hưởng nhiều. Và thời gian cho gia đình lại trở thành những hoạt động giúp mình được làm mới bản thân, thư giãn đầu óc sau những giờ tập trung cho công việc.

Thực ra, mình tâm niệm “trời sinh voi ắt sinh cỏ”. Nam giới có thể có những lợi thế nhất định trong công việc do họ được chuyên tâm hơn nhưng các nghiên cứu khoa học cũng chỉ ra rằng phụ nữ có thể làm nhiều việc cùng lúc (multi-tasking) tốt hơn đàn ông.

- Chị có thể đúc kết công thức thành công của cá nhân sau chặng đường nghiên cứu vừa qua?

Nói là công thức thành công thì có lẽ là hơi to tát vì như mình đã chia sẻ, con đường nghiên cứu khoa học của mình còn rất dài ở phía trước. Nhưng để chia sẻ những may mắn, thuận lợi mà mình có được để theo đuổi con đường dài ấy thì mình nghĩ đầu tiên có lẽ là sự ủng hộ của gia đình, bố mẹ và đặc biệt là người bạn đời của mình. Gia đình với mình có một vị trí rất quan trọng nên chắc chắn mình sẽ không thể chuyên tâm theo đuổi một công việc nếu như gia đình không ủng hộ.

Tiếp theo có lẽ là sự say mê, bền bỉ, kiên trì theo đuổi mục tiêu. Ai làm nghiên cứu khoa học có lẽ cũng trải qua những vấn đề như: khó khăn trong việc liên tục phải tìm ra được những ý tưởng có tính mới và khả thi để triển khai hay đôi khi đang hăng say chạy các mô hình thì kết quả cứ “đi vào ngõ cụt”. Rồi khi nộp bài hoàn thiện cho các báo, tạp chí khoa học, phải chờ nhiều tháng, có khi cả năm để nhận được sự đánh giá của chuyên gia thì lại bị từ chối vì tỷ lệ chấp thuận bài của các báo tốt, uy tín thường rất thấp – chỉ ở mức 10% và báo càng tốt thì số lượng bài chất lượng cao nộp vào càng nhiều. Nếu như không có sự kiên định với niềm say mê và lý tưởng của riêng mình thì có lẽ sẽ không thể theo đuổi công việc này được lâu dài.

Một yếu tố nữa cũng khá quan trọng là tính chất, yêu cầu của công việc phù hợp với sở thích của bản thân mình. Mình cũng đã quen tính toán với những con số trong suốt những năm học phổ thông nên khi làm nghiên cứu, chạy mô hình định lượng với các dữ liệu thì không có cảm giác xa lạ gì nữa. Cuối cùng nhưng cũng không kém phần quan trọng, với mình, đó là một môi trường làm việc phù hợp để mình được tập trung trau dồi chuyên môn, nghiên cứu, cũng như có được sự gắn kết giữa các đồng nghiệp với nhau, cùng đóng góp vào sự phát triển chung của tập thể, tổ chức.

- Chị có định hướng cho con cái sau này cũng sẽ làm nhà nghiên cứu khoa học như mình không?

Khi mình rất thích một cái gì đó và có niềm tin mãnh liệt với nó thì mình nghĩ là một cách tự nhiên, mình cũng muốn lan tỏa tình yêu đó đến những người xung quanh mình. Thực tế thì em gái mình là một ví dụ về điều này vì em mình cũng đang làm nghiên cứu sinh tiến sĩ về kinh tế. Vì vậy, mình sẽ rất vui nếu mai sau con mình theo đuổi công việc nghiên cứu khoa học.

Tuy nhiên, như mình cũng chia sẻ ở trên, để theo đuổi một công việc lâu dài thì một điều quan trọng là công việc đó cần phù hợp với sở thích và đam mê của người đó. Con mình còn quá nhỏ nên mình cũng chưa biết liệu con có thích công việc nghiên cứu khoa học hay không. Nhưng cũng như nhiều ông bố bà mẹ khác, cả mình và ông xã đều có suy nghĩ rằng miễn là sau này con làm một công việc có ích mà con cảm thấy say mê, hứng thú, mỗi ngày đi làm là một ngày vui, thì vợ chồng mình sẽ đều rất ủng hộ.

- TS có thể chia sẻ về dự án, kế hoạch sắp tới của mình không?

Sắp tới, mình đang có một số dự án, kế hoạch liên quan đến lĩnh vực tài chính xanh, tài chính bền vững. Vì như mình thấy, tài chính có vai trò đặc biệt quan trọng cho việc khuyến khích các dự án xanh, hướng đến sự phát triển bền vững. Ví dụ, các thị trường mới nổi và các nước đang phát triển như Việt Nam đang phải đối mặt với thách thức kép.

Một mặt, các quốc gia này cần một nguồn cung cấp năng lượng giá cả phải chăng để phát triển kinh tế xã hội. Do đó, các nguồn nhiên liệu hóa thạch tuy gây ảnh hưởng xấu đến môi trường như than đá, dầu mỏ vẫn chiếm ưu thế trong các khoản đầu tư năng lượng. Mặt khác, những quốc gia đó không chỉ là nhóm dễ bị “tổn thương” nhất khi biến đổi khí hậu hay ô nhiễm môi trường xảy ra mà còn là nhóm gặp rất nhiều khó khăn để giải quyết các hậu quả này do thiếu nguồn lực tài chính.

Ngoài một dự án sách, mình dự định trong năm tới sẽ tổ chức một hội thảo khoa học cho tạp chí khoa học của Trường Chính sách công và quản lý Fulbright, ĐH Fulbright Việt Nam về chủ đề này, cũng như là cộng tác với Học viện YSEALI (YSEALI Academy – Sáng kiến Thủ lĩnh trẻ Đông Nam Á) của trường ĐH Fulbright để tổ chức một khóa học về lĩnh vực này. Đây là khóa học miễn phí dành cho những nhà lãnh đạo trẻ ở khu vực Đông Nam Á, được tài trợ bởi Bộ Ngoại giao Hoa Kỳ.