TTCK Việt Nam được nâng hạng lên thị trường mới nổi thứ cấp

Rạng sáng ngày 8/10 (theo giờ Việt Nam), FTSE Russell, tổ chức cung cấp chỉ số thị trường và đánh giá phân loại thị trường tài chính toàn cầu, đã chính thức công bố Báo cáo Phân loại Quốc gia Cổ phiếu tháng 9/2025. Một cột mốc lịch sử đã được ghi nhận: thị trường chứng khoán Việt Nam sẽ rời nhóm cận biên (frontier market) để bước lên nhóm thị trường mới nổi thứ cấp (secondary emerging market) cùng với Trung Quốc, Ấn Độ, Indonesia, Philippines,...

Hội đồng Quản trị Chỉ số FTSE Russell (IGB) xác nhận rằng Việt Nam đã đáp ứng tất cả các tiêu chí của thị trường Secondary Emerging theo Khung Phân loại Quốc gia Chứng khoán FTSE (FTSE Equity Country Classification Framework).

Tại báo cáo, FTSE Russell ghi nhận những bước tiến quan trọng của thị trường chứng khoán Việt Nam, Báo cáo ghi nhận những tiến bộ quan trọng của thị trường Việt Nam, bao gồm việc tháo gỡ nút thắt “prefunding” (yêu cầu ứng trước tiền mua chứng khoán) đối với nhà đầu tư nước ngoài và thiết lập quy trình xử lý các giao dịch thất bại. Trước đây, thị trường chứng khoán Việt Nam chưa đáp ứng đầy đủ hai tiêu chí quan trọng liên quan đến chu kỳ thanh toán (Settlement Cycle – DvP) và chi phí phát sinh từ các giao dịch thất bại. Tuy nhiên, từ tháng 11/2024, cơ quan quản lý Việt Nam đã triển khai cơ chế thanh toán không yêu cầu ký quỹ 100% (non-prefunding – NPF) đối với các nhà đầu tư tổ chức nước ngoài (FII). Đồng thời, một quy trình chính thức để xử lý các giao dịch thất bại cũng đã được thiết lập, loại bỏ yêu cầu ký quỹ trước đây.

“IGB xác nhận và vui mừng thông báo việc tái phân loại Việt Nam từ thị trường cận biên (Frontier) lên thị trường mới nổi thứ cấp (Secondary Emerging), dự kiến có hiệu lực từ thứ Hai, ngày 21/9/2026, kèm theo một đợt đánh giá trung gian vào tháng 3/2026”, báo cáo của FTSE Russell nêu rõ.

Đợt đánh giá trung gian nhằm xác định liệu tiếp cận các công ty chứng khoán toàn cầu tại Việt Nam. Dù không phải điều kiện bắt buộc để được nâng hạng, FTSE Russell nhấn mạnh, đây là yếu tố quan trọng để nhà đầu tư toàn cầu có thể mô phỏng chỉ số (replicate the index) theo nguyên tắc thứ hai trong Tuyên bố Nguyên tắc (Statement of Principles). Vì vậy, việc cải thiện khả năng tiếp cận các nhà đầu tư toàn cầu cần thiết để quá trình nâng hạng có thể được tiến hành trọn vẹn. Điều này được kỳ vọng sẽ điều chỉnh hoạt động thị trường Việt Nam theo tiêu chuẩn quốc tế, giảm rủi ro đối tác và tăng cường niềm tin của nhà đầu tư thông qua mối quan hệ với các trung gian uy tín.

Nhiệm vụ tiếp theo của thị trường chứng khoán Việt Nam

Như vậy, chưa đầy 1 tháng sau khi Chính phủ phê duyệt Đề án Nâng hạng thị trường chứng khoán, Việt Nam đã hoàn thành phân nửa mục tiêu ngắn hạn, đó là đáp ứng đầy đủ tiêu chí nâng hạng từ thị trường cận biên lên thị trường mới nổi thứ cấp của FTSE Russell trong năm 2025. Phần còn lại là duy trì xếp hạng này.

Theo đó, Chính phủ xác định, thời gian tới, trọng tâm cải cách sẽ tập trung vào việc đơn giản hóa thủ tục đăng ký, mở tài khoản cho nhà đầu tư nước ngoài, tạo thuận lợi và giảm thủ tục hồ sơ mở tài khoản vốn đầu tư gián tiếp. Cùng với đó là tăng cường hệ thống thông tin giữa ngân hàng lưu ký và công ty chứng khoán phục vụ cho hoạt động giao dịch chứng khoán của nhà đầu tư (STP), triển khai cơ chế tài khoản giao dịch tổng (OTA), ổn định thị trường ngoại hối, tăng cường năng lực hệ thống giao dịch, thanh toán đáp ứng khối lượng giao dịch lớn. Song song, năng lực quản lý giám sát cho cơ quan quản lý thị trường chứng khoán cũng sẽ được chú trọng tăng cường.

Cho mục tiêu xa hơn là thoả mãn các tiêu chí nâng hạng lên thị trường mới nổi bậc cao của FTSE Russell và thị trường mới nổi của MSCI vào năm 2030, Đề án Nâng hạng thị trường chứng khoán xác định rõ,  định hướng chính là xử lý các rào cản mang tính cấu trúc, nâng dần thị trường lên các chuẩn mực cao hơn.

Bắt đầu từ năm 2026, Bộ Tài chính cùng các bộ, ngành liên quan sẽ rà soát, sửa đổi quy định về tỷ lệ sở hữu nước ngoài, loại bỏ những ngành nghề không còn cần thiết hạn chế, mở rộng dư địa cho vốn ngoại. Một trọng tâm khác là phát triển hạ tầng thanh toán và bù trừ tiên tiến, để đến năm 2027 có thể triển khai cơ chế thanh toán không yêu cầu ký quỹ 100% và chính thức vận hành CCP. Tiếp đó, từ 2026 – 2028, thị trường sẽ có lộ trình thí điểm cơ chế vay – cho vay chứng khoán, bán khống có kiểm soát và giao dịch trong ngày.

Để củng cố chiều sâu, giai đoạn 2026 – 2030, Việt Nam sẽ phát triển thị trường ngoại hối, cho phép triển khai các công cụ phòng ngừa rủi ro cho nhà đầu tư gián tiếp, đồng thời duy trì ổn định vĩ mô thông qua sự phối hợp chặt chẽ giữa chính sách tài khóa, tiền tệ và các công cụ điều tiết khác. Hệ thống giao dịch và thanh toán chứng khoán sẽ tiếp tục được hiện đại hóa, ứng dụng công nghệ mới để đáp ứng khối lượng giao dịch lớn, trong khi khuôn khổ pháp lý cũng sẽ được hoàn thiện nhằm tăng cường quản lý, giám sát và đảm bảo an toàn cho toàn bộ hệ thống tài chính.

Sẵn sàng đón dòng vốn tỷ USD

Sự “phê chuẩn” từ FTSE Russell không chỉ là ghi nhận về độ trưởng thành và minh bạch đối với thị trường chứng khoán Việt Nam, mà còn là “chìa khoá” “mở toang” cánh cửa cho dòng vốn ngoại lên tới hàng tỷ USD đổ vào. Theo BSC Research, trong kịch bản cơ sở, dòng vốn từ các quỹ ETF (Exchange Traded Fund) có thể đạt 1,05 tỷ USD, dao động từ 0,76 đến 1,34 tỷ USD tùy tiến độ phân bổ. Dù là dòng vốn thụ động nhưng hiệu ứng lan tỏa là đủ mạnh để góp phần nâng vị thế thị trường.

Các ETF lớn như Vanguard, Schwab, Invesco hay JPMorgan, hiện quản lý khối tài sản hàng chục đến hàng trăm tỷ USD, buộc phải bổ sung cổ phiếu Việt Nam khi thị trường được nâng hạng, tạo lực cầu đáng kể. Các cổ phiếu được dự báo hưởng lợi nhiều nhất gồm VIC, VHM, VCB, MSN, VNM, HPG – với giá trị hút vốn ước tính từ vài chục đến hàng trăm triệu USD mỗi mã.

Cũng theo BSC Reserch, kinh nghiệm thực tế của các quốc gia khi được nâng hạng cho thấy, trong ngắn hạn, việc tái cơ cấu danh mục của các quỹ ETF có thể tạo ra những biến động kỹ thuật nhất định trên thị trường. Tuy nhiên, đây là được xác định bước đi cần thiết để đảm bảo sự đồng bộ với chuẩn mực quốc tế.

Thực tế, nhiều quỹ ngoại đã có sự chuẩn bị cho những thay đổi này, điển hình như Xtrackers đã sớm chuyển sang chỉ số thanh khoản thị trường Việt Nam STOXX (STOXX Vietnam Market Liquid Index) để giảm thiểu rủi ro lệch chuẩn. Điều này phản ánh sự chủ động trong quản trị danh mục của các nhà đầu tư tổ chức, đồng thời thể hiện niềm tin vào triển vọng phát triển dài hạn của thị trường chứng khoán Việt Nam. Về trung và dài hạn, BSC Research đánh giá, chính dòng vốn ngoại ổn định này sẽ góp phần củng cố thanh khoản, nâng quy mô vốn hóa và gia tăng uy tín của Việt Nam trên bản đồ tài chính toàn cầu.

Việc thị trường chứng khoán Việt Nam gia nhập nhóm mới nổi thứ cấp của FTSE Russell được đánh giá là thành quả xứng đáng của quá trình cải cách mạnh mẽ cả về pháp lý và hạ tầng, đặc biệt quyết liệt trong vòng hai năm trở lại đây.

Gần nhất, Chính phủ đã phê duyệt Đề án Nâng hạng thị trường chứng khoán Việt Nam và Đề án tái cấu trúc nhà đầu tư và phát triển ngành quỹ đầu tư chứng khoán, hướng tới mục tiêu cải thiện chất lượng và định hình dòng vốn bền vững. Hai đề án này trên ra đời chỉ 3 ngày sau khi Chính phủ chính thức ban hành Nghị định 245 sửa đổi, bổ sung một số điều của Nghị định số 155/2020/NĐ-CP, tập trung giải quyết những vướng mắc trong vận hành thị trường, bao gồm: mở đường cho CCP, rút ngắn thời gian IPO và niêm yết, bảo đảm quyền lợi của cổ đông ngoại… Đây là sự tiếp nối chuỗi cải cách từ cuối năm 2024, sau khi Thông tư 68 gỡ nút thắt non-prefunding, Luật Chứng khoán sửa đổi hoàn thiện khung pháp lý cho CCP, Thông tư 25 mở rộng cơ hội cho dòng vốn đầu tư nước ngoài…

Bên cạnh các điều chỉnh về thể chế, hạ tầng công nghệ thời gian vừa qua cũng có bước chuyển mình quan trọng. Hệ thống KRX, sau gần một thập kỷ chờ đợi, đã chính thức đi vào vận hành và ghi nhận hoạt động ổn định. Đây được xem là cơ sở quan trọng để Việt Nam có thể triển khai hàng loạt nghiệp vụ tiên tiến như giao dịch trong ngày (T+0), bán khống có kiểm soát, giao dịch lô lẻ và cơ chế thanh toán bù trừ trung tâm (CCP).