Xuất khẩu trước sức ép xung đột Trung Đông: Đừng chỉ nhìn vào yếu tố tiêu cực

Xung đột tại Trung Đông đang làm gia tăng rủi ro đứt gãy chuỗi cung ứng và chi phí vận tải quốc tế, tác động trực tiếp tới thương mại toàn cầu. Đối với Việt Nam, diễn biến này có thể ảnh hưởng mạnh đến kế hoạch xuất khẩu của các doanh nghiệp. Xung quanh vấn đề này, Đầu tư Tài chính có cuộc trao đổi với chuyên gia xuất khẩu Nguyễn Tuấn Việt, CEO Vietgo để làm rõ hơn những nguy cơ, cũng như gợi mở những giải pháp giúp doanh nghiệp Việt ứng phó trước bối cảnh hiện nay.

- Căng thẳng quân sự tại Trung Đông hiện nay đang tác động thế nào tới hoạt động xuất khẩu của Việt Nam thưa ông? Đâu sẽ là vấn đề đáng lo nhất đối với hoạt động xuất khẩu trong bối cảnh hiện nay?

Ông Nguyễn Tuấn Việt: Chiến sự ở Trung Đông không làm cho hàng hóa bị ách tắc hay dừng lại, mà thực chất đang làm điều chỉnh cấu trúc của hàng hóa xuất khẩu đi do vấn đề vận tải. Vấn đề lớn nhất hiện nay là người dân Trung Đông vẫn đang cần đúng những loại hàng mà họ vẫn thường nhập khẩu, thậm chí do chiến sự nên nhu cầu đối với một số mặt hàng còn tăng lên.

Tuy nhiên, thời gian di chuyển và khâu logistics vào các cảng đang bị chậm trễ, trục trặc. Điều này khiến thời gian vận chuyển kéo dài hơn. Do đó, một số mặt hàng có thời gian bảo quản ngắn như hoa quả tươi (chuối, thanh long, ớt, chanh...) sẽ không chịu đựng được khoảng thời gian di chuyển này.

Mặt khác, những mặt hàng khác lại ghi nhận sự gia tăng, ví dụ như hàng dệt may, hàng tiêu dùng, vật dụng y tế hay mặt hàng phục vụ chiến sự. Nhu cầu sử dụng trong chiến sự tăng kéo theo sự gia tăng của các nhóm hàng này. Nếu nhìn nhận một cách khách quan, tổng lượng hàng hóa đi vào Trung Đông không hề giảm, thậm chí còn tăng. Mức biên độ lợi nhuận của doanh nghiệp Việt Nam khi xuất khẩu vào khu vực này cũng hoàn toàn có thể tăng lên nếu chúng ta biết cách điều chỉnh cấu trúc hàng hóa cho phù hợp.

- Năm 2026, Việt Nam đặt mục tiêu tăng trưởng xuất khẩu hai con số. Vậy những tác động như ông vừa nói ở trên có đe dọa đến mục tiêu tăng trưởng này không thưa ông? Đâu sẽ là những nhóm hàng xuất khẩu chịu tác động lớn nhất?

Theo tôi, nếu chúng ta biết cách điều chỉnh, chiến sự ở Trung Đông không những không đe dọa mục tiêu này mà thậm chí có thể giúp tăng trưởng mạnh hơn. Việc chúng ta chỉ tập trung nhìn vào những yếu tố tiêu cực như logistics khó khăn, cước tàu tăng hay hàng tươi sống không đi được mới là điều đáng lo ngại.

Nghị quyết số 01 ngày 8/1/2026 của Chính phủ về nhiệm vụ, giải pháp chủ yếu thực hiện Kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội và dự toán ngân sách nhà nước năm 2026 đặt mục tiêu tăng tổng kim ngạch xuất khẩu khoảng 15 - 16% so với năm 2025, tương đương 546 - 550 tỷ USD.

Phân tích kỹ hơn, mặt hàng tươi có tuổi đời ngắn không đi được, nhưng mặt hàng khô có thời gian bảo quản dài thì vẫn lưu thông bình thường. Ví dụ, thay vì xuất khẩu hoa quả tươi, chúng ta hoàn toàn có thể chuyển sang đi đường hoa quả sấy. Sự thay đổi này không những không ảnh hưởng tiêu cực mà còn làm gia tăng doanh số ở một số nhóm mặt hàng như tôi vừa phân tích ở trên.

Thứ nhất, xét về quy mô, toàn bộ thị trường Trung Đông chỉ có khoảng 500 triệu dân, nhỏ hơn rất nhiều so với châu Âu, Mỹ hay các thị trường tỷ dân như Trung Quốc và Ấn Độ (khoảng 1,4 tỷ dân). Thứ hai, rất nhiều loại hàng hóa có giá trị lớn vẫn đang được xuất khẩu bình thường như cà phê, hạt điều, hạt tiêu.

Lấy ví dụ, một container cà phê Robusta có giá khoảng 2,5 tỷ đồng, cà phê Arabica khoảng 3,9 đến 4,2 tỷ đồng. Nếu giá cước vận tải có tăng thêm 1.000 - 2.000 USD (tương đương khoảng 20 - 50 triệu đồng), mức tăng này chiếm tỷ lệ rất thấp và gần như không ảnh hưởng đến giá bán cuối cùng cũng như quy luật cung cầu trên thị trường. Do đó, cước vận tải biển hoàn toàn không có tác động đáng kể đến xuất khẩu các mặt hàng giá trị cao.

- Là chuyên gia xuất khẩu, ông có dự đoán về những kịch bản thế nào nếu tình hình xung đột kéo dài?

Nếu tình hình xung đột kéo dài, tôi đưa ra 3 kịch bản dự báo. Thứ nhất, cước vận tải biển và các tuyến vận tải chắc chắn sẽ được điều chỉnh theo hướng tích cực. Bản chất của khu vực Trung Đông là sống dựa vào dầu mỏ, họ không tự sản xuất mà phải nhập khẩu gần như 100% hàng hóa tiêu dùng. Do đó, chắc chắn sẽ có những điều chỉnh mang tính nhân đạo để đưa hàng hóa đi vào khu vực này nhằm cung cấp cho người dân Trung Đông và trung chuyển sang châu Âu. Sớm muộn gì khâu logistics cũng sẽ được khắc phục.

Thứ hai, chiến sự kéo dài cũng tạo ra một khoảng thời gian đủ để các doanh nghiệp Việt Nam điều chỉnh và thích nghi với những nhu cầu sản phẩm mới. Tốc độ thích ứng càng nhanh thì doanh nghiệp càng có lợi thế.

Thứ ba, khi chiến tranh kéo dài, thị trường sẽ phát sinh thêm những loại mặt hàng mới với nhu cầu tăng vọt. Chẳng hạn như thiết bị y tế; vật liệu xây dựng để tái thiết đất nước (xi măng, sắt, thép, gỗ); đồ nội thất, đồ nhựa, hàng tiêu dùng; cùng các nhu yếu phẩm hàng ngày như chăn ga gối đệm, quần áo bông, quần áo lạnh, giày dép, ủng... Đây đều là những sản phẩm phục vụ đắc lực cho thời kỳ này, giúp doanh nghiệp Việt Nam bù đắp và thâm nhập thị trường tốt hơn.

- Để ứng phó với diễn biến xung đột và bù đắp kim ngạch, theo ông các doanh nghiệp cần thực hiện những giải pháp nào? Có cơ hội nào cho các doanh nghiệp trong bối cảnh này không thưa ông?

Để bù đắp phần kim ngạch bị mất đi do sự sụt giảm của các sản phẩm nông sản có thời gian bảo quản ngắn, từ khóa quan trọng nhất mà các doanh nghiệp Việt cần ghi nhớ là "linh hoạt điều chỉnh cấu trúc". Điều này có nghĩa là, doanh nghiệp phải bán những thứ mà khách hàng cần, chứ không chỉ bán những thứ mà chúng ta đang có sẵn.

- Bên cạnh các giải pháp của doanh nghiệp, các cơ quan chức năng Việt Nam cần có thêm những chính sách nào để hỗ trợ các doanh nghiệp xuất khẩu thưa ông?

Về phía cơ quan quản lý, tôi đánh giá Chính phủ và Bộ Công Thương đã có những bước đi rất tốt, đặc biệt là việc kịp thời có được Hiệp định đối tác kinh tế toàn diện (CEPA) với UAE. UAE là một trung tâm kinh tế chính của khu vực Trung Đông. Việc đưa hàng vào UAE rất thuận lợi, giống như một "cái chợ" trung tâm, từ đó các thương nhân tại đây sẽ tự điều chỉnh và phân phối hàng hóa sang các vùng lãnh thổ khác. Đây là một điều kiện cực kỳ tốt cho doanh nghiệp.

Tuy nhiên, công tác tuyên truyền cần được đẩy mạnh hơn nữa để các doanh nghiệp nắm được tình hình thực tế. Nếu không, các doanh nghiệp dễ nảy sinh tâm lý hoang mang, kêu ca và nhìn nhận vấn đề theo hướng tiêu cực, dẫn đến việc không ứng phó kịp thời với các nhu cầu mua hàng đang tăng của khu vực Trung Đông.

Chúng ta phải hiểu rằng bản chất con người không thể ngừng ăn, ngừng uống, ngừng mặc hay ngừng tiêu dùng; thậm chí khi có bom đạn, chiến sự, nhu cầu mua sắm để bù đắp những thiệt hại còn cao hơn. Vì vậy, tôi kiến nghị các cơ quan chức năng cần ưu tiên công tác thông tin tuyên truyền, đồng thời hỗ trợ các doanh nghiệp đẩy mạnh đưa hàng hóa vào vùng chiến sự tốt hơn để bù đắp lại doanh thu từ các mặt hàng bị hạn chế.

Cảm ơn ông về cuộc trao đổi này!