Thủ tướng Chính phủ đã ký Quyết định số 263/QĐ-TTg phê duyệt hạn ngạch phát thải khí nhà kính thí điểm giai đoạn 2025–2026, đánh dấu bước chuyển sang quản lý phát thải theo cơ chế thị trường.
Theo đó, ba ngành có phát thải lớn gồm xi măng, nhiệt điện và sắt thép được phân bổ khoảng 243 triệu tấn CO₂ cho 110 doanh nghiệp. Riêng ngành xi măng có 51/61 doanh nghiệp thuộc diện điều chỉnh, chiếm khoảng 28,8% hạn ngạch năm 2025 và 28,1% năm 2026.
Đây là bước quan trọng trong lộ trình thực hiện cam kết giảm phát thải và tạo nền tảng cho thị trường carbon trong nước. Theo Nghị định 06/2022/NĐ-CP, giai đoạn thí điểm kéo dài đến hết năm 2028, sau đó Việt Nam sẽ hình thành thị trường carbon, tiến tới giao dịch tín chỉ carbon từ sau năm 2029. Việc áp dụng hạn ngạch phát thải không chỉ nhằm kiểm soát môi trường mà còn thúc đẩy chuyển đổi mô hình tăng trưởng theo hướng hiệu quả carbon và công nghệ.
Trong ba ngành được phân bổ hạn ngạch, xi măng được đánh giá là lĩnh vực chịu áp lực lớn nhất do đặc thù phát thải cao trong quá trình sản xuất clinker – thành phần chính của xi măng.
Theo các chuyên gia, một tấn clinker phát thải khoảng 525 kg CO₂, chiếm khoảng 55% tổng phát thải của toàn ngành xi măng. Đây được xem là “phát thải nền”, gần như không thể loại bỏ hoàn toàn bằng công nghệ hiện tại.
Theo Ông Lương Đức Long, Phó Chủ tịch kiêm Tổng thư ký Hiệp hội Xi măng Việt Nam (VNCA), cho biết việc thực hiện hạn ngạch phát thải trong ngành xi măng đang gặp nhiều thách thức lớn.
“Giảm phát thải trong sản xuất xi măng còn rất nhiều khó khăn. Dù đã phân bổ chỉ tiêu cho từng doanh nghiệp, nhưng khả năng cắt giảm thực tế vẫn hạn chế do ràng buộc công nghệ,” ông Long nhấn mạnh.
Theo ông, công đoạn sản xuất clinker hiện nay trên thế giới đã tiến gần tới giới hạn tối ưu về hiệu suất nhiệt và hóa học, do đó dư địa giảm phát thải sâu là rất thấp. Một trong những giải pháp được nhắc đến là giảm tỷ lệ clinker trong xi măng, tuy nhiên hướng đi này lại chịu áp lực lớn về chất lượng sản phẩm, tiêu chuẩn kỹ thuật và nhu cầu thị trường.
Các nghiên cứu gần đây, trong đó có đánh giá của AFC năm 2025 tại Việt Nam, cho thấy việc thay thế clinker bằng phụ gia khoáng có thể thực hiện được, nhưng kéo theo rủi ro về chi phí sản xuất và khả năng cạnh tranh của doanh nghiệp.
Một thách thức khác nằm ở công nghệ thu giữ và lưu trữ carbon (CCS). Ông Long cho biết chi phí hiện tại cho việc xử lý một tấn CO₂ lên tới khoảng 132 USD, cao hơn nhiều lần so với giá trị xuất khẩu của một tấn clinker.
“Nếu phải chi số tiền đó để chôn lấp khí thải, chắc chắn ngành xi măng sẽ gặp rủi ro nghiêm trọng về tài chính và thậm chí không thể duy trì hoạt động,” ông cảnh báo.
Trong bối cảnh đó, Hiệp hội Xi măng Việt Nam kiến nghị Bộ Xây dựng giao Viện Vật liệu xây dựng tiếp tục nghiên cứu các giải pháp phù hợp điều kiện Việt Nam. Đồng thời, trong giai đoạn 2025–2030, ngành cần tập trung vào các giải pháp khả thi hơn như tối ưu hóa tiêu hao nhiệt – điện, tận dụng nhiệt thải, tăng sử dụng nhiên liệu thay thế và đẩy mạnh số hóa trong vận hành sản xuất.
Một số doanh nghiệp xi măng cũng đã bắt đầu triển khai giải pháp sử dụng rác thải thay thế nhiên liệu hóa thạch trong lò nung clinker. Đây được đánh giá là hướng đi có thể giúp giảm đồng thời cả phát thải CO₂ và chi phí năng lượng, dù quy mô hiện vẫn còn hạn chế.
Việc phân bổ hạn ngạch phát thải được xem là bước khởi đầu cho quá trình hình thành thị trường carbon tại Việt Nam, nơi phát thải không còn là yếu tố ngoại vi mà trở thành chi phí trực tiếp trong sản xuất kinh doanh.
Theo lộ trình, đến năm 2027, toàn ngành xi măng dự kiến được phân bổ tổng lượng phát thải khoảng 2,6 triệu tấn CO₂. Từ sau năm 2028, khi giai đoạn thí điểm kết thúc, cơ chế giao dịch tín chỉ carbon sẽ chính thức được triển khai, tạo ra một thị trường nơi doanh nghiệp có thể mua – bán quyền phát thải.
Ông Lê Văn Kế, Phó Vụ trưởng Vụ Khoa học công nghệ, môi trường và Vật liệu xây dựng, cho biết ngành vật liệu xây dựng đang đứng trước yêu cầu chuyển đổi toàn diện.
Theo ông, Chiến lược phát triển vật liệu xây dựng Việt Nam thời kỳ 2021 - 2030, định hướng đến năm 2050 đã đặt mục tiêu rõ ràng cho từng nhóm sản phẩm như xi măng, gạch ốp lát, kính xây dựng, sứ vệ sinh, bê tông… theo hướng công nghệ hiện đại, tiêu hao ít năng lượng, phát thải thấp và chất lượng cao.
“Trong giai đoạn từ nay đến 2030 và xa hơn là 2045, ngành vật liệu xây dựng phải chuyển mình từ một ngành sản xuất truyền thống sang ngành công nghiệp hiện đại, xanh và thông minh, có khả năng tham gia sâu vào chuỗi giá trị trong nước và quốc tế,” ông Kế nhấn mạnh.
Để đạt mục tiêu này, ông cho rằng điều kiện tiên quyết là tiếp tục thể chế hóa kịp thời các chủ trương của Đảng và chính sách của Nhà nước, đồng thời nâng cao hiệu lực quản lý trong lĩnh vực tài nguyên, môi trường và chất lượng sản phẩm.
Bên cạnh đó, cần xây dựng môi trường pháp lý ổn định, minh bạch nhưng vẫn đảm bảo siết chặt kỷ cương trong quản lý phát thải, từ đó tạo động lực cho doanh nghiệp đổi mới công nghệ.
Ông Kế cũng nhấn mạnh rằng việc hoàn thiện chính sách không chỉ phục vụ mục tiêu giảm phát thải, mà còn giúp ngành vật liệu xây dựng nâng cao năng lực cạnh tranh, tiết kiệm tài nguyên thiên nhiên và năng lượng.
“Đổi mới công nghệ, giảm phát thải và nâng cao chất lượng sản phẩm không chỉ là yêu cầu môi trường, mà còn là điều kiện sống còn để hội nhập quốc tế,” ông nói.
Việc áp dụng hạn ngạch phát thải là bước đi tất yếu trong tiến trình chuyển đổi sang nền kinh tế carbon thấp. Tuy nhiên, thách thức lớn nhất hiện nay không chỉ nằm ở chính sách, mà còn ở năng lực công nghệ và chi phí chuyển đổi của doanh nghiệp.
Với ngành xi măng một trong những lĩnh vực phát thải lớn nhất bài toán cân bằng giữa giảm phát thải, duy trì năng lực sản xuất và đảm bảo sức cạnh tranh sẽ còn kéo dài trong nhiều năm tới. Trong khi đó, cơ chế thị trường carbon được kỳ vọng sẽ tạo áp lực và đồng thời cũng tạo động lực để doanh nghiệp đầu tư vào công nghệ sạch, tối ưu hóa vận hành và từng bước giảm phụ thuộc vào các nguồn phát thải truyền thống.
Sự hình thành của thị trường carbon không chỉ là một công cụ môi trường, mà còn là một cấu phần mới của nền kinh tế, nơi “phát thải” trở thành một loại chi phí có thể đo đếm, giao dịch và tối ưu hóa. Nếu triển khai hiệu quả, đây sẽ là nền tảng quan trọng giúp Việt Nam vừa thực hiện cam kết giảm phát thải, vừa duy trì tăng trưởng kinh tế trong giai đoạn chuyển đổi xanh.
Tags:
(VNF) - Đồng xử lý chất thải được xem là hướng đi xanh cho ngành xi măng Việt Nam, giúp giảm phát thải và tận dụng nguồn rác thải khổng lồ. Tuy nhiên, mô hình này vẫn gặp nhiều rào cản về chính sách, kỹ thuật và kinh tế, dù đã có những doanh nghiệp tiên phong như INSEE Ecocycle và Hòa Bình HTCE chứng minh tính khả thi.
(VNF) - Số liệu từ SINTEF (Na Uy), kể từ năm 1950, hơn 9 tỷ tấn nhựa đã được tạo ra, trong đó hơn 6 tỷ tấn đã trở thành rác thải và chỉ 9% được tái chế. Nếu không có giải pháp quyết liệt, rác thải nhữa se kéo theo những rủi ro nghiêm trọng đối với sức khỏe, môi trường và khí hậu.
(VNF) - Trước áp lực giảm phát thải và hướng tới mục tiêu Net Zero 2050, thị trường vật liệu xây dựng tại Việt Nam đang chứng kiến làn sóng xanh hóa mạnh mẽ. Từ xi măng, gạch, ngói đến kính, sơn, vật liệu cách nhiệt… ngày càng nhiều doanh nghiệp đầu tư vào các sản phẩm thân thiện môi trường, đáp ứng tiêu chuẩn quốc tế và bắt đầu tạo dấu ấn tại các công trình thực tế.
(VNF) - Cái bắt tay giữa Xuân Cầu Holdings và Petrolimex đánh dấu bước đi chiến lược trong phát triển hệ sinh thái năng lượng xanh và mở rộng sang lĩnh vực năng lượng cho giao thông điện tại Việt Nam.
(VNF) - Dù tín dụng nông nghiệp và tín dụng xanh tăng trưởng tích cực, dòng vốn vẫn khó chảy mạnh vào các mô hình nông nghiệp xanh, nông nghiệp số. Thực tế cho thấy, nút thắt không nằm ở thiếu vốn mà ở thể chế, dữ liệu và cơ chế chia sẻ rủi ro, khiến dòng tín dụng chưa thể lan tỏa đúng nhu cầu của nền kinh tế xanh.
(VNF) - Mỗi năm, Việt Nam tạo ra khoảng 156 triệu tấn phụ phẩm nông nghiệp như rơm rạ, trấu, bã mía hay vỏ dừa. Khối lượng “rác” khổng lồ này hiện vẫn chủ yếu bị bỏ đi hoặc xử lý kém hiệu quả, trong khi theo góc nhìn kinh tế tuần hoàn, đây lại là một “mỏ vàng xanh” có thể tạo ra giá trị hàng tỷ USD.
(VNF) - Đầu tư cho “xanh” có thể làm tăng chi phí trước mắt, nhưng lại mở ra cơ hội nâng cao năng suất và sức cạnh tranh. Khi tiêu chuẩn môi trường ngày càng siết chặt, “xanh hóa” dần trở thành yêu cầu bắt buộc với doanh nghiệp.
(VNF) - Mô hình nhà máy điện rác tại Sóc Sơn không chỉ góp phần giải quyết bài toán rác thải đô thị mà còn hướng tới mục tiêu phát triển bền vững, khi vừa xử lý chất thải, vừa tạo ra nguồn năng lượng hữu ích cho xã hội.
(VNF) - Phó thủ tướng yêu cầu đàm phán hợp đồng chuyển giao hơn 5 triệu tín chỉ carbon rừng cho Tổ chức tăng cường tài chính lâm nghiệp, tối thiểu 10 USD mỗi tín chỉ, ngay trong tháng 6.
(VNF) - Một nhóm gồm 56 quốc gia đã đạt được đồng thuận về việc xây dựng lộ trình loại bỏ dần nhiên liệu hóa thạch, trong một hội nghị quốc tế diễn ra tại Santa Marta, đánh dấu bước tiến mới trong nỗ lực toàn cầu nhằm ứng phó với biến đổi khí hậu và khủng hoảng năng lượng.
(VNF) - Honda Motor đang gấp rút tìm cách lấy lại vị thế sau khi bị bỏ lại phía sau trên thị trường xe máy điện tại Việt Nam và Ấn Độ.
(VNF) - Dòng vốn hàng trăm tỷ USD đang đổ vào năng lượng tái tạo tại châu Á, nhưng sự lệch hướng trong phân bổ - ưu tiên công suất phát điện thay vì hạ tầng lưới và lưu trữ, đang khiến nhiều dự án rơi vào cảnh lãng phí. Nếu không sớm điều chỉnh, tài chính khí hậu có nguy cơ làm chậm, thậm chí đi ngược lại mục tiêu giảm phát thải của khu vực.
