Bã cà phê, xơ mướp, cỏ năn… hóa 'vàng xanh' đi ra thế giới

Theo bà Trần Hoàng Phú Xuân – Nhà sáng lập Faslink JSC, ngành dệt may toàn cầu hiện đang đối mặt với tình trạng dư thừa nguồn cung, khiến nhiều nhà máy chỉ vận hành 20–30% công suất sau đại dịch Covid-19. Trước thách thức này, Faslink chọn lối đi khác: thay vì cạnh tranh bằng giá rẻ, doanh nghiệp tập trung vào sản phẩm sáng tạo, có giá trị gia tăng và thân thiện với môi trường.

“Sau 17 năm nghiên cứu về thời trang bền vững, tôi nhận ra nếu chỉ chạy theo giá, chúng ta sẽ tự làm kiệt quệ. Sản phẩm khi ra thị trường phải đặt trọng tâm vào con người, tính nhân văn và sự bền vững”, bà Xuân chia sẻ.

Từ định hướng đó, Faslink đã xuất khẩu áo sơ mi làm từ bã cà phê sang Mỹ, túi sang Singapore, vớ cà phê đến Trung Đông. Doanh số xuất khẩu hiện mới chiếm dưới 10% tổng doanh thu, song được xem là tín hiệu đáng khích lệ.

Bà Xuân cho rằng xuất khẩu cần sự kiên nhẫn và gắn với những kênh chính thống: chương trình xúc tiến thương mại của Chính phủ, hiệp hội doanh nghiệp, nền tảng thương mại điện tử xuyên biên giới như Alibaba. “Với tôi, digital chính là nhân viên bán hàng 24/7 của doanh nghiệp”, bà nhấn mạnh.

Hiện Faslink tiếp tục nghiên cứu sợi lá dứa – nguyên liệu có khả năng kháng khuẩn, chống nắng, khử mùi, cấp ẩm với hiệu quả trên 98% mà không cần dùng hóa chất. Mục tiêu của công ty là đạt chứng nhận hữu cơ Bio, qua đó tiếp cận những thị trường khắt khe nhất. Để nâng cao hiệu quả R&D, Faslink đã đầu tư thu thập dữ liệu khách hàng toàn cầu và duy trì tương tác với khoảng 3.000 khách hàng mỗi tuần.

Nếu Faslink chọn lối đi từ bã cà phê và sợi dứa, thì Vietnam Housewares lại tìm thấy cơ hội trong cỏ năn tượng – một loài cỏ bản địa vùng Đồng bằng sông Cửu Long.

Ông Lai Trí Mộc – Tổng giám đốc công ty, đồng thời là Ủy viên BCH HAWA – kể rằng từ năm 2002, doanh nghiệp đã chú ý đến loại nguyên liệu này nhưng chưa sẵn sàng. “Đến khi nhu cầu nguyên liệu thay thế trở nên cấp thiết, chúng tôi quay lại và nhận ra đây là câu trả lời cho phát triển bền vững”, ông nói.

Công ty đã đầu tư từ khâu thu hoạch, sơ chế, chế tạo máy cắt, bó cỏ nhằm giảm chi phí, hạ giá thành và nâng cao tính cạnh tranh. Với Vietnam Housewares, cỏ năn tượng không chỉ là nguyên liệu mới, mà còn góp phần tạo sinh kế cho nông dân vùng ĐBSCL. Từ một loài cỏ bản địa, cỏ năn tượng đã trở thành “vàng xanh”, đưa sản phẩm Việt Nam vào thị trường châu Âu, Mỹ, Úc.

Ông Mộc nhìn nhận, thủ công mỹ nghệ Việt Nam giàu truyền thống nhưng thiếu đổi mới. Nhiều làng nghề rơi vào bế tắc vì không đầu tư nghiên cứu phát triển. “Nếu không sáng tạo, chúng ta sẽ mất dần sức hút. Cỏ năn tượng là minh chứng cho thấy, khi có R&D, một nguyên liệu dân dã có thể trở thành sản phẩm xuất khẩu giá trị cao”, ông nhấn mạnh.

Một câu chuyện khác đến từ xơ mướp. Ông Đỗ Đăng Khoa – nhà sáng lập thương hiệu Làng Mướp, cho biết, doanh nghiệp hiện phát triển hơn 20 dòng sản phẩm, từ đồ nhà bếp, đồ trang trí đến đồ chơi thú cưng, đã có mặt tại Nhật Bản, Hàn Quốc và sắp lên sàn Amazon Mỹ.

Theo ông Khoa, việc đổi tên từ “Mr. Mướp” sang “Làng Mướp” giúp thương hiệu mang đến cảm giác gần gũi, trong khi vẫn giữ chiến lược toàn cầu. Doanh nghiệp đã xây dựng chuỗi liên kết với nông dân: bà con bán quả non ra chợ, còn doanh nghiệp thu mua quả già để lấy xơ. “Nhờ đó, nông dân có thêm thu nhập, còn chúng tôi có nguồn nguyên liệu bền vững”, ông chia sẻ.

Hiện nay theo ông Khoa, Làng Mướp đã phát triển hơn 20 dòng sản phẩm, từ đồ nhà bếp, đồ trang trí đến đồ chơi thú cưng, xuất sang Nhật Bản, Hàn Quốc và chuẩn bị lên sàn Amazon Mỹ. Làng Mướp cũng đẩy mạnh bán hàng online, tận dụng xu hướng tiêu dùng xanh. Sản phẩm xơ mướp, vốn quen thuộc ở làng quê, nay trở thành mặt hàng xuất khẩu sinh học hoàn toàn phân hủy, đáp ứng thị hiếu khách hàng quốc tế sẵn sàng trả giá cao hơn.

bà Vũ Kim Hạnh – Chủ tịch Hội Doanh nghiệp Hàng Việt Nam Chất lượng cao – khẳng định, Việt Nam sở hữu nguồn tài nguyên bản địa quý giá, nếu được nghiên cứu, sáng tạo và thương mại hóa đúng cách, sẽ trở thành “vàng xanh”. Tuy nhiên, bà cũng lưu ý: “Nếu làm hay mà không biết bán, thì sản phẩm mãi chỉ dừng lại ở nguyên liệu quê nhà. Quan trọng là phải bán với giá trị gia tăng cao nhất, kết nối được với thị trường và người tiêu dùng”.

Theo bà Hạnh, để phát triển bền vững, doanh nghiệp Việt cần hội tụ ba yếu tố: thúc đẩy sản xuất xanh, đầu tư nghiên cứu phát triển, và chung tay xây dựng thương hiệu quốc gia, đưa hàng Việt khẳng định vị thế trên bản đồ quốc tế.