Khai trương sàn giao dịch carbon: Thị trường 24 tỷ USD chờ DN Việt 'tham chiến'

Việt Nam sẽ chính thức khai trương sàn giao dịch carbon vào cuối tháng 6 tới, đánh dấu bước tiến quan trọng trong lộ trình hiện thực hóa cam kết phát thải ròng bằng 0 vào năm 2050.

Đây là thông tin được ông Nguyễn Tuấn Quang, Phó Cục trưởng Cục Biến đổi khí hậu (Bộ Nông nghiệp và Môi trường) chia sẻ tại hội thảo "Thúc đẩy hợp tác trao đổi quốc tế tín chỉ carbon hướng tới cam kết giảm phát thải của quốc gia và doanh nghiệp" diễn ra sáng 12/6.

Theo ông Quang, để hiện thực hóa cam kết phát thải ròng bằng 0 vào năm 2050, phát triển thị trường carbon là một trong những giải pháp quan trọng nhất hiện nay. Đây không chỉ là công cụ kinh tế giúp huy động nguồn lực cho quá trình chuyển đổi xanh mà còn tạo động lực để doanh nghiệp đầu tư vào công nghệ sạch và giảm phát thải.

Trong bối cảnh thị trường tín chỉ carbon toàn cầu được dự báo tăng trưởng mạnh, đạt quy mô khoảng 24 tỷ USD vào năm 2030, việc Việt Nam chính thức đưa sàn giao dịch carbon vào vận hành được xem là bước đi quan trọng nhằm kết nối các dự án giảm phát thải trong nước với nhu cầu mua tín chỉ trên thị trường quốc tế.

Theo ông Quang, sau quá trình phối hợp với Bộ Tài chính và các cơ quan liên quan, thời điểm khai trương sàn giao dịch carbon đã được chốt vào cuối tháng 6.

Song song với việc chuẩn bị vận hành thị trường, hành lang pháp lý cũng đang dần hoàn thiện. Ông Nguyễn Thành Công, Phó Trưởng phòng Thị trường carbon thuộc Cục Biến đổi khí hậu, cho biết các quy định mới đã tạo cơ sở pháp lý cho hoạt động trao đổi quốc tế kết quả giảm nhẹ phát thải và tín chỉ carbon.

Đặc biệt, các quy định này làm rõ quyền và nghĩa vụ của doanh nghiệp khi tham gia giao dịch quốc tế, đồng thời đặt ra yêu cầu về minh bạch dữ liệu và cơ chế "điều chỉnh tương ứng" nhằm tránh tình trạng tính trùng kết quả giảm phát thải giữa mục tiêu quốc gia và các giao dịch của doanh nghiệp.

Theo các chuyên gia, đây là điều kiện bắt buộc để tín chỉ carbon của Việt Nam được công nhận trên thị trường quốc tế theo quy định của Điều 6 Thỏa thuận Paris.

Cơ hội tỷ USD từ năng lượng, nông nghiệp và lâm nghiệp

Đánh giá về tiềm năng của Việt Nam, bà Đặng Hồng Hạnh, đồng sáng lập kiêm Tổng giám đốc Công ty Cổ phần Tư vấn Năng lượng và Môi trường (VNEEC), cho rằng năng lượng, nông nghiệp và lâm nghiệp là ba lĩnh vực có nhiều dư địa phát triển tín chỉ carbon nhất hiện nay.

Các dự án giảm phát thải tại Việt Nam đang nhận được sự quan tâm ngày càng lớn từ các đối tác quốc tế, đặc biệt trong bối cảnh các rào cản thương mại xanh như Cơ chế điều chỉnh biên giới carbon (CBAM) của Liên minh châu Âu hay Chương trình bù đắp và giảm phát thải carbon trong ngành hàng không quốc tế (CORSIA) bắt đầu được áp dụng mạnh mẽ hơn.

Tại nhiều địa phương, tín chỉ carbon đã bước đầu mang lại nguồn thu đáng kể. Chẳng hạn, hàng trăm nghìn ha rừng tự nhiên tại Quảng Trị đã được đưa vào khai thác tín chỉ carbon, tạo nguồn thu gần 300 tỷ đồng cho địa phương.

Tuy nhiên, theo bà Hạnh, cơ hội chỉ thực sự thuộc về những doanh nghiệp đáp ứng được các tiêu chuẩn quốc tế về chất lượng tín chỉ, khả năng truy xuất nguồn gốc và tính minh bạch của dữ liệu.

Trong bối cảnh các thị trường nhập khẩu ngày càng chú trọng đến dấu chân carbon của sản phẩm, tín chỉ carbon không chỉ là nguồn doanh thu mới mà còn trở thành công cụ giúp doanh nghiệp nâng cao năng lực cạnh tranh và duy trì khả năng tiếp cận thị trường xuất khẩu.

Muốn bán được tín chỉ carbon phải vượt qua nhiều rào cản

Dù tiềm năng rất lớn, nhiều doanh nghiệp Việt Nam vẫn đang ở giai đoạn đầu trong quá trình chuẩn bị tham gia thị trường carbon.

Theo ông Phan Tiến Thành, Quản lý phát triển kinh doanh tại Việt Nam của Green Carbon Inc., thách thức lớn nhất hiện nay nằm ở việc xây dựng hệ thống đo đạc, báo cáo và thẩm định phát thải (MRV) theo chuẩn quốc tế.

Đây là điều kiện tiên quyết để các dự án được công nhận và cấp tín chỉ carbon, song cũng đòi hỏi doanh nghiệp phải đầu tư đáng kể về công nghệ, nhân lực và chi phí vận hành.

Từ thực tế triển khai các dự án giảm phát thải trong lĩnh vực lúa gạo thông qua kỹ thuật tưới khô xen kẽ (AWD), ông Thành cho biết nhiều doanh nghiệp vẫn gặp khó khăn trong việc lập hồ sơ dự án, giám sát quá trình triển khai và tiếp cận các đối tác mua tín chỉ carbon trên thị trường quốc tế.

Bên cạnh đó, việc xây dựng hệ thống dữ liệu minh bạch theo chuẩn quốc tế cũng là rào cản không nhỏ đối với phần lớn doanh nghiệp trong nước.

Theo các chuyên gia, một trong những mắt xích quan trọng nhất hiện nay là cơ chế cấp thư ủy quyền cho các dự án xuất khẩu tín chỉ carbon. Đây được xem như "tấm hộ chiếu pháp lý" cho phép kết quả giảm phát thải của dự án được giao dịch xuyên biên giới và được quốc tế công nhận.

Việt Nam hiện cũng đang nhận được nhiều hỗ trợ kỹ thuật từ Thụy Sĩ, Nhật Bản, Hàn Quốc và Ghana trong quá trình xây dựng thị trường carbon. Kinh nghiệm từ các quốc gia này được kỳ vọng sẽ giúp Việt Nam thiết lập cơ chế quản lý doanh thu minh bạch, bảo đảm nguồn tiền thu được từ tín chỉ carbon được tái đầu tư hiệu quả cho các hoạt động ứng phó biến đổi khí hậu.

Xa hơn, mục tiêu không chỉ là hình thành một sàn giao dịch carbon trong nước, mà còn xây dựng được thương hiệu tín chỉ carbon "Made in Vietnam" có chất lượng cao, đủ khả năng cạnh tranh trên thị trường quốc tế. Khi đó, tín chỉ carbon có thể trở thành một nguồn thu mới đáng kể cho doanh nghiệp và nền kinh tế trong quá trình chuyển đổi xanh.