Báo chí khai mở, giữ lửa cho hành trình xanh

Khai mở, lan toả xu hướng kinh tế mới

Kinh tế xanh, tài chính xanh, phát triển xanh, chuyển đổi xanh… là những khái niệm xuất hiện với tần suất dày đặc trên các nền tảng truyền thông trong vài năm trở lại đây, khi các cam kết về môi trường không còn dừng lại ở những tuyên bố mang tính biểu trưng, mà đang từng bước được hiện thực hóa bằng chính sách cụ thể và hành động thực tiễn. Nếu như trước đây, những thuật ngữ này vẫn còn xa lạ với phần lớn công chúng và cộng đồng doanh nghiệp thì nay đã trở thành chủ đề xuyên suốt trong các diễn đàn chính sách, các chiến lược phát triển quốc gia và cả định hướng tăng trưởng dài hạn của doanh nghiệp.

Song hành với cuộc đua chuyển đổi xanh trong khu vực công và khối doanh nghiệp là sự nhập cuộc đầy trách nhiệm của báo chí – lực lượng tiên phong trong việc khai mở nhận thức, phổ biến xu hướng mới và lan tỏa tư duy phát triển bền vững đến đông đảo người dân, giới chuyên môn và nhà hoạch định chính sách.

Chia sẻ với Đầu tư Tài chính - VietnamFinance, một nữ phóng viên đã kể lại hành trình đồng hành với những vấn đề “xanh” qua góc nhìn của người làm báo, một hành trình không ít thách thức nhưng cũng đầy cảm hứng. “Chúng tôi, cũng như nhiều doanh nghiệp tại Việt Nam, từng rất mơ hồ khi tiếp cận khái niệm kinh tế xanh, tài chính xanh – bởi chưa có một định nghĩa chính thức nào cho thấy thế nào là ‘xanh’, hay làm sao để chuyển đổi theo hướng ‘xanh’ một cách bài bản,” chị cho biết. Trước khoảng trống về lý thuyết và tài liệu chuyên ngành trong nước, chị buộc phải tìm đến các nguồn báo chí quốc tế, kết nối với chuyên gia trong và ngoài nước để có thể thu thập, thẩm định và chuyển tải thông tin một cách chính xác và có trách nhiệm đến bạn đọc.

“Ở bất kỳ xu hướng nào, báo chí cũng cần đi trước một bước để có thể dẫn dắt dư luận. Nhưng với kinh tế xanh và tài chính xanh, thử thách lớn hơn rất nhiều, bởi đây không chỉ là một lĩnh vực rộng – gần như bao trùm toàn bộ các ngành nghề, mà còn là hệ tư duy mới, đòi hỏi sự học hỏi và cập nhật liên tục,” chị chia sẻ thêm.

Không chỉ dừng lại ở vai trò tiên phong trong việc lan toả thông điệp xanh, nhiều cơ quan báo chí hiện nay đã chủ động đầu tư chiều sâu, thành lập riêng các chuyện mục, chuyên trang về kinh tế xanh, tài chính xanh và phát triển bền vững. Tiểu biểu như Tạp chí Kinh tế Sài Gòn đã ra mắt chuyên trang “Thị trường tín chỉ carbon” để mang đến cho cộng đồng doanh nghiệp và độc giả thông tin liên quan đến chuyển đổi xanh, kinh tế tuần hoàn, phát triển bền vững. Báo Tiền Phong cho ra mắt chuyên mục Sóng Xanh, được xây dựng với mục tiêu thông tin về tăng trưởng xanh, làn sóng chuyển dịch kinh tế - xã hội - môi trường, lan tỏa nhịp sống trong nước và quốc tế.

Báo Người Lao Động ra mắt chuyên trang Kinh Tế Xanh và chuyên mục Net Zero nhằm đồng hành với cả nước thực hiện cam kết giảm dần phát thải carbon, hướng đến phát thải ròng bằng 0 và phát triển bền vững. Báo Tuổi Trẻ cũng ra mắt chuyên trang “Việt Nam Xanh” nhằm lan tỏa những câu chuyện, hành động cụ thể của các doanh nghiệp - lực lượng tiên phong trên con đường chuyển đổi xanh của đất nước.

Bên cạnh việc ra mắt các địa chỉ để độc giả có thể tìm đọc những thông tin về các hoạt động chuyển đổi xanh, các cơ quan báo chí còn chủ động tổ chức nhiều toạ đàm, diễn đàn thường niên về lĩnh vực này. Nhiều ấn phẩm về kinh tế xanh được ra mắt để truyền tải tới bạn đọc các góc nhìn đa chiều về kinh tế xanh.

Một lãnh đạo trong ngành báo chí chia sẻ, sở dĩ tòa soạn lựa chọn tập trung nguồn lực cho chuyên trang về chuyển đổi xanh thay vì các lĩnh vực khác, là bởi đây là “một xu hướng không thể đảo ngược”. Không chỉ là đòi hỏi từ phía cộng đồng quốc tế hay các cam kết môi trường, phát triển xanh đang trở thành tiêu chuẩn cốt lõi trong hoạt động đầu tư, sản xuất, tiêu dùng và quản trị quốc gia trong thập kỷ tới.

Giữ lửa phát triển bền vững

Nếu ở giai đoạn đầu, báo chí đóng vai trò khai mở nhận thức và phổ biến xu hướng xanh, thì trong hành trình tiếp theo, báo chí chính là lực lượng giữ lửa – theo sát, phản biện và thúc đẩy các cam kết phát triển bền vững đi vào thực chất. Trong bối cảnh nhiều chiến lược “xanh hóa” có nguy cơ dừng lại ở mức khẩu hiệu, sự tham gia chủ động và trách nhiệm của báo chí trở thành điểm tựa để xã hội giám sát tiến trình thực thi, phát hiện những bất cập, đồng thời tạo áp lực cần thiết đối với các chủ thể liên quan.

Nhiều tờ báo quốc tế đã có các loạt bài điều tra độc quyền, phân tích phản biện về hiện tượng “greenwashing” (tẩy xanh), về khoảng cách giữa lời hứa và hành động, hay về những rào cản trong tiếp cận nguồn vốn xanh đã góp phần quan trọng giúp công chúng phân biệt được đâu là hành động thực chất, đâu là hình thức. Không ít trường hợp, sau khi báo chí phản ánh, các cơ quan chức năng đã vào cuộc thanh tra, điều chỉnh quy định, buộc doanh nghiệp phải thay đổi cách tiếp cận đối với phát triển bền vững. Đây chính là minh chứng cho vai trò phản biện và giám sát xã hội không thể thay thế của báo chí trong lĩnh vực xanh.

Bên cạnh đó, các tổ chức phân tích cũng đã nhấn mạnh rằng, việc tăng cường tuyên truyền, cung cấp thông tin nâng cao nhận thức về hành vi tẩy xanh cũng là hành động cấp thiết, đòi hỏi vai trò không nhỏ của báo chí. “Nhận thức của các tổ chức tài chính, các nhà đầu tư, người dân về hành vi “tẩy xanh” được nâng cao sẽ góp phần phát hiện và ngăn chặn các hoạt động “tẩy xanh” một cách hiệu quả”, một nhà phân tích cho biết.

Song song với phản ánh thực trạng, báo chí cũng đóng vai trò định hướng dư luận, truyền cảm hứng và lan tỏa các mô hình tốt. Những câu chuyện về doanh nghiệp chuyển đổi mô hình kinh doanh sang hướng tuần hoàn, nông dân áp dụng canh tác hữu cơ hay cộng đồng địa phương chung tay bảo vệ môi trường đã góp phần hình thành một hệ sinh thái truyền thông tích cực về phát triển bền vững. Thay vì chỉ tập trung vào các con số, báo chí đã đưa “ngôn ngữ xanh” về gần hơn với cuộc sống người dân, gắn kết giữa tư duy chiến lược vĩ mô và hành vi thực tiễn hàng ngày.

Tuy nhiên, để giữ lửa dài lâu, chính các cơ quan báo chí cũng cần đầu tư bài bản hơn về nguồn lực, từ việc đào tạo đội ngũ phóng viên chuyên sâu đến xây dựng mạng lưới cộng tác viên, chuyên gia tư vấn đáng tin cậy. Sự phối hợp giữa báo chí với các tổ chức nghiên cứu, các cơ quan quản lý và cả khối doanh nghiệp sẽ là chìa khóa để báo chí không chỉ theo sau các xu hướng phát triển bền vững, mà còn tiếp tục là người dẫn đường.

Đồng thời, để phát huy hiệu quả lan tỏa, báo chí cần chú trọng đổi mới hình thức thể hiện, ứng dụng công nghệ số để kể chuyện hấp dẫn hơn, thu hút độc giả trẻ – nhóm công chúng sẽ đóng vai trò quan trọng trong tương lai phát triển xanh. Những nội dung đa phương tiện, đồ họa tương tác, phóng sự dài kỳ hay podcast chuyên đề có thể giúp các vấn đề môi trường trở nên gần gũi, sống động, từ đó nuôi dưỡng sự quan tâm lâu dài và thúc đẩy hành động cụ thể trong cộng đồng.