Nhà văn Trung Trung Đỉnh -
02/02/2022 08:30 (GMT+7)
(VNF) - Những năm dài sống và chiến đấu ở Tây Nguyên, có nhiều giai đoạn được ở cùng trong buôn làng với bà con các dân tộc ở vùng Tây Nguyên, tôi chưa thấy chợ và Tết theo nghĩa như là Tết nguyên đán của người Việt và chợ là chợ làng, chợ quê, chợ huyện như vùng quê Bắc Bộ của tôi.
Hồi đó, bà con không đón Tết cùng người Kinh. Họ có một mùa lễ hội kéo dài vào dịp cuối năm. Người Tây Nguyên làm lúa khô trên nương, trên rẫy, chứ không làm lúa nước, nên cuộc sống và lễ hội được vận hành theo một cách thức khác. Tết của người Việt định sẵn ngày giờ chuyển giao thời gian, với cái mốc là đêm giao thừa, chuyển giao giữa hai năm, cũ và mới. Sinh hoạt cộng đồng của bà con các dân tộc Tây Nguyên tập trung nhiều vào cuối mùa vụ, tức là cuối mùa khô. Sau khi thu hoạch xong ngô lúa trên nương rẫy, thì cũng là lúc mọi hoạt động hướng vào mùa lễ hội. Gia cầm, gia súc nuôi cả năm để chuẩn bị cho dịp này, nhà nào cũng có cái ăn cái để với rất nhiều niềm vui. Nếu năm nào được mùa thì càng vui hơn, nhiều lễ hội được diễn ra hơn.
Mùa lễ hội kéo dài tới ba, bốn tháng liền, bắt đầu bằng ngày lễ chung để rước ngô lúa về kho, ăn mừng lúa mới, rồi làm lễ đóng cửa kho. Lễ hội mừng lúa mới rộn ràng nhất, sau đó là đến các lễ hội khác, như lễ chọn bến nước, lễ nhà mới… được tiến hành tùy theo điều kiện, hoàn cảnh của từng làng, từng khu vực, từng gia đình, từng nhóm vài ba làng hay vài ba gia đình. Sau cùng là đến lễ hội Pơ thi, còn gọi là lễ hội bỏ mả. Đây chính là lễ hội trung tâm của tất cả các lễ hội của người Tây Nguyên.
Mùa Pơ thi âm vang cồng chiêng, rộn rã buôn làng. Người Tây Nguyên quan niệm, người ta chết không phải là hết, “cái hồn” vẫn còn lẩn quất đâu đó. “Cái hồn” là một thực thể sống, cũng cần có cơm ăn áo mặc và các vật dụng khác để sử dụng. Vì vậy, người sống phải lo cho cuộc sống của “cái hồn” chu đáo. Trong quá trình chăm lo cho “cái hồn” thì người sống phải chuẩn bị để làm lễ tiễn đưa người chết về nơi vĩnh hằng “ở phía bên kia”, nơi ấy ngày gọi là đêm, trên gọi là dưới, trong gọi là ngoài...
Trước khi diễn ra lễ bỏ mả, người ta làm cái nhà mồ Pơ xa thật to, thật đẹp với nhiều tượng người trong sinh hoạt thường ngày như đánh chiêng, hát múa, tượng thú như trâu, voi, khỉ, rồi chim muông… Trước lễ hội, người ta làm lễ tế thần linh, xưa thì là hội đâm trâu, bây giờ thì tế lễ bằng con gà, con heo cũng được... Gia chủ khao đãi buôn làng, đánh chiêng trống tiễn đưa người chết ra đi. Một cuộc tiễn đưa không luyến tiếc mà vui vẻ, càng vui vẻ càng đẹp lòng nhau. Có những nhà giàu khao đãi không chỉ cả làng mình mà mời vài ba làng kế cận, khi nghe điệu chiêng mời cũng đánh chiêng đáp lễ và kéo nhau đến cùng dự, có khi ăn uống múa hát hàng mấy ngày trời. Pơ thi của một nhà đã biến thành của cả cộng đồng.
***
Trước năm 1975, chợ như một hình thức gặp gỡ, mua bán trao đổi hàng hóa qua vật trung gian là tiền, dường như không phổ biến trong đời sống người dân Tây Nguyên. Ở nơi nào đó có chợ như chợ của người Việt là rất hi hữu, do người Kinh tạo ra khi họ sống ở đây lâu năm, rồi bà con các dân tộc bản địa gọi theo mà thôi.
Sau năm 1975, cụ thể là sau khi có các chương trình chính sách xã hội mới, các làng rừng không còn rừng, trong giai đoạn này, được tập trung lại, gọi là khu định canh định cư, đã làm thay đổi nếp sinh hoạt truyền thống, thì chợ mới xuất hiện phổ biến.
Trước đây, cuộc sống của người dân Tây Nguyên, gọi theo đúng nghĩa, là phương thức luân canh luân cư, chứ không phải du canh du cư. Các vật dụng và lương thực, thực phẩm phục vụ con người đều là tự túc, tự cấp từ hái lượm, săn bắn và cũng có một phần từ trồng trọt và canh tác của từng gia đình. Bà con có thể chia xẻ cho nhau, có thể trao đổi hàng đổi hàng với nhau trong buôn làng qua từng gia đình.
Với các thứ có giá trị lớn thì hình thức là mua bán, nhưng cũng là qua trao đổi hàng với hàng, không sử dụng đồng tiền. Vật thường được hai bên cùng thống nhất đưa ra để định giá cho các cuộc trao đổi các thứ có giá trị lớn như ruộng rẫy, đất đai, hay quý hơn nữa, như đồ cổ, chiêng ché, thì dùng con trâu làm chuẩn mà thỏa thuận. Ví dụ: Cái ghè cổ này là mười con trâu, bộ ching chiêng này là hai chục con trâu. Cũng có khi, trong đời sống có các cuộc va vấp, cả làng phải nhờ người uy tín nhất được bà con bầu ra cầm chịch, đa số là các già làng. Họ đứng ra phân định, xử phạt hay hòa giải. Ai đó vi phạm luật tục của làng, như quan hệ nam nữ sai trái, kẻ nào đó ăn trộm ăn cắp của người khác, thì bị phạt hai con trâu, ba con trâu, thậm chí lớn đến mười trâu, phạt nhỏ hơn là một con heo, hai, ba con heo…
Đến nay, sau nhiều biến chuyển, để phù hợp với những phát triển mới, nhiều bà con ở làng buôn Tây Nguyên đã rời khỏi nơi ở cũ, không luân canh luân cư mà theo sắp xếp của chính quyền. Bà con sống cuộc sống mới theo phương thức định canh định cư. Họ ở trong những khu nhà tái định cư như cho dân vùng hồ thủy điện vậy. Nhiều gia đình bà con các dân tộc Tây Nguyên đã ra ở cạnh các con đường mới mở của các dự án gọi là đường dân sinh. Các con đường này nối với đường lên thị trấn, thị xã, thành phố... Mỗi buôn làng ở khu định cư mới đều có nhà rông văn hóa, cũng là hội trường của làng, được trang bị ti vi, loa đài, âm thanh, ánh sáng… Ở trong các khu dân định cư ấy, người ta cũng làm một cái chợ. Từ chợ là từ mới, dần dần trở nên quen thuộc trong đời sống thời nay ở Tây Nguyên.
Các lễ hội truyền thống của người Tây Nguyên ở khu tái định cư vẫn còn giữ được nhiều nét như hồi trước còn ở làng rừng, là không định sẵn ngày giờ, không có thời hạn, mà vẫn kéo dài suốt mấy tháng cuối năm. Đây cũng là mùa hoa cúc quỳ vàng rực khắp cao nguyên. Nói theo cách của người Việt, đây là mùa nông nhàn. Thời gian này cũng là dịp bà con tiến hành tu sửa, trang hoàng nhà cửa, đặc biệt là nhà rông, nơi được nhiều người ví là trái tim của các sinh hoạt văn hóa cộng đồng thời nay.
Cùng với những lễ hội xưa cũ vẫn được duy trì trong cuộc sống mới thì người Tây Nguyên ngày nay cũng đã dần dần nhập vào theo những Tết Việt của người Kinh. Họ cũng đã quen với các thức mua bán, trao đổi trong chợ của thời nay. Chắc chắn là rồi người Tây Nguyên cũng sẽ hòa nhập với siêu thị, với trung tâm thương mại trong tương lai nữa…
(VNF) - Nhân chuyến thăm 3 nước ASEAN của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm từ ngày 27/5 đến 01/6/2026, Tổng công ty Khí Việt Nam (PV GAS) đã ký kết các thỏa thuận hợp tác với những doanh nghiệp năng lượng hàng đầu khu vực gồm Tập đoàn Dầu khí Quốc gia Thái Lan (PTT Public Company Limited - PTT) của Thái Lan và Tập đoàn PETRON (Petron Corporation - PETRON) của Philippines.
Các thỏa thuận không chỉ mở rộng mạng lưới đối tác chiến lược của PV GAS trong ASEAN mà còn tạo nền tảng tăng cường kết nối chuỗi cung ứng LNG, LPG, góp phần nâng cao năng lực cạnh tranh và bảo đảm an ninh năng lượng trong bối cảnh thị trường khu vực đang chuyển dịch mạnh mẽ.
(VNF) - Ủy ban Cạnh tranh Quốc gia vừa ban hành quyết định xử phạt vi phạm hành chính đối với Amway Việt Nam với tổng số tiền 410 triệu đồng do có nhiều hành vi vi phạm quy định về bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng.
(VNF) - Mua vàng ở vùng giá thấp nhưng đến thời điểm này không đồng nghĩa chắc chắn có lãi. Với vàng miếng SJC, khoảng cách giữa giá mua vào và bán ra khiến lợi nhuận trên bảng giá có thể bị bào mòn đáng kể nếu bán ra ở thời điểm này. Từ đầu năm 2026 tới nay, những người mua được ở vùng giá thấp cũng gần như không còn nhiều dư địa lợi nhuận nếu tính theo giá có thể thu về thực tế.
(VNF) - Làn sóng phát triển hạ tầng, công nghiệp và dịch chuyển dân cư đang tạo động lực mới cho thị trường bất động sản Nam Hải Phòng. Tại đây, Boutique Home Tràng Cát được nhiều nhà đầu tư quan tâm nhờ hội tụ các yếu tố thường xuất hiện ở những sản phẩm dẫn dắt tăng trưởng, gồm vị trí đón đầu hạ tầng, nguồn cung khan hiếm và công năng khai thác linh hoạt.
(VNF) - Thị trường thép cuộn cán nóng (HRC) đang ghi nhận sự phục hồi mạnh mẽ. Đáng chú ý, xuất khẩu HRC của Việt Nam trong 4 tháng đầu năm 2026 tăng gần gấp đôi so với cùng kỳ, trong bối cảnh nguồn cung toàn cầu biến động và các biện pháp phòng vệ thương mại phát huy tác dụng.
(VNF) - Từng là điểm đến tiên phong với các bar, pub ven biển hút khách, Nha Trang hôm nay đứng trước bước ngoặt lớn: chuyển mình từ nightlife rời rạc sang “nền kinh tế đêm” bài bản. Sự xuất hiện của Festival Island (Đảo lễ hội giải trí) tại Charmora City cùng dấu ấn của Sun Group được kỳ vọng sẽ định hình lại toàn bộ trải nghiệm về đêm của phố biển.
(VNF) - Bộ Công Thương cho biết đang xây dựng quy trình tiếp nhận, kiểm tra và xử lý các phản ánh, sự cố liên quan đến xăng E10, đồng thời yêu cầu các doanh nghiệp, hãng xe tăng cường hướng dẫn, hỗ trợ người sử dụng.
(VNF) - Ủy ban Cạnh tranh Quốc gia (Bộ Công thương) vừa có quyết định xử phạt Công ty TNHH Xiaomi Việt Nam số tiền 290 triệu đồng do có các hành vi vi phạm quy định của Luật Bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng.
(VNF) - Việt Nam SuperPort®, dự án logistics chiến lược do T&T Group hợp tác phát triển cùng YCH Group (Singapore), vừa được Hiệp hội Bảo vệ Tài sản Vận chuyển (TAPA) trao chứng nhận TAPA FSR Hạng A - cấp độ cao nhất trong hệ thống tiêu chuẩn an ninh cơ sở.
(VNF) - Trong 5 tháng đầu năm 2026, hoạt động xuất nhập khẩu của Việt Nam tiếp tục duy trì đà tăng trưởng mạnh, với tổng kim ngạch đạt hơn 445 tỷ USD, tăng 25% so với cùng kỳ năm trước. Tuy nhiên, cán cân thương mại đã chuyển từ trạng thái xuất siêu sang nhập siêu 13,8 tỷ USD, trong bối cảnh nhập khẩu nguyên vật liệu, máy móc thiết bị phục vụ sản xuất tăng mạnh.
(VNF) - Được xướng tên ở hai hạng mục Top 10 danh giá của Giải thưởng Quốc gia Bất động sản Việt Nam 2026, Vega City tiếp tục khẳng định hướng phát triển lấy trải nghiệm, cộng đồng và các giá trị bền vững làm trọng tâm.
(VNF) - Đà giảm của giá vàng trong nước chưa dừng lại khi giá vàng miếng lẫn vàng nhẫn liên tục được các thương hiệu điều chỉnh giảm mạnh trong phiên sáng 3/6.
(VNF) - Sau nhiều năm tập trung đầu tư và tối ưu hoạt động, Masan High-Tech Materials (UPCoM: MSR) đang bước vào một giai đoạn phát triển mới khi kết quả kinh doanh cải thiện mạnh cùng chu kỳ giá vonfram thuận lợi. Không chỉ ghi nhận lợi nhuận kỷ lục, doanh nghiệp còn đặt mục tiêu giảm mạnh đòn bẩy tài chính, đưa tỷ lệ Nợ ròng/EBITDA về khoảng 0,1 lần vào cuối năm 2027. Nếu đạt được kế hoạch này, MSR có thể chuyển mình từ một doanh nghiệp khai khoáng mang tính chu kỳ thành một tài sản tạo dòng tiền đáng chú ý trong hệ sinh thái Masan.
(VNF) - Từ ngày 1/6, xăng sinh học E10 chính thức được phân phối trên toàn quốc. Theo ông Lỗ Hải Nam, Trưởng ban Kỹ thuật Hiệp hội Các nhà sản xuất xe máy Việt Nam (VAMM), đa số xe máy đang lưu hành có thể sử dụng E10 mà không ảnh hưởng đến động cơ. Các chuyên gia cũng cho rằng người dân không nên quá lo ngại, bởi loại nhiên liệu này đã được sử dụng rộng rãi trên thế giới nhiều năm và góp phần giảm phát thải, tăng tính tự chủ về năng lượng.
(VNF) - Thời gian gần đây, người dùng mạng xã hội đã không còn xa lạ với hình ảnh một người đàn ông cao lớn, thường xuyên xuất hiện tại các công trình nhà ở để trực tiếp tư vấn, lắp đặt quạt trần cho khách hàng. Với phong cách gần gũi, chia sẻ thực tế và kiến thức chuyên môn sâu, anh được cộng đồng yêu mến gọi bằng cái tên ngắn gọn nhưng đầy ấn tượng: "Quang Quạt".
(VNF) - Manila, ngày 1 tháng 6 năm 2026 – Công ty Cổ phần Vinpearl đã ký kết biên bản ghi nhớ (MoU) với CAITO và Klook – các đối tác có mạng lưới và tầm ảnh hưởng lớn trong lĩnh vực lữ hành và du lịch số tại Philippines cũng như khu vực. Các thỏa thuận hướng tới gia tăng hiện diện thương hiệu Vinpearl, đồng thời quảng bá các sản phẩm nghỉ dưỡng cao cấp, golf, MICE và du lịch trải nghiệm tại Nha Trang, Phú Quốc và Đà Nẵng tới người dân Philippines.
(VNF) - Trước lo ngại của người dân về việc sử dụng xăng E10 khi vận hành ô tô, xe máy có thể xe sẽ bị yếu máy, tụt ga, hao xăng,…, đại đa số chuyên gia cho rằng “hoàn toàn yên tâm”.
(VNF) - Giá vàng trong nước được các thương hiệu điều chỉnh giảm nhẹ ở cả hai chiều mua vào - bán ra. Hiện giá vàng miếng đang ở mức 158,5 triệu đồng/lượng chiều bán ra.
(VNF) - Ông Đào Duy Anh, Phó Cục trưởng Cục đổi mới sáng tạo, Chuyển đổi xanh và Khuyến công (Bộ Công Thương) vừa thông tin về việc vì sao chỉ sử dụng mỗi xăng E10 mà không sử dụng song song cùng với xăng khoáng như một số nước áp dụng.
(VNF) - Ngày 1/6/2026 – Trong khuôn khổ sự kiện NVIDIA GTC Taipei thuộc triển lãm công nghệ COMPUTEX 2026, VinFast, NVIDIA, và Autobrains công bố hợp tác chiến lược nhằm phát triển chương trình robotaxi (taxi tự lái) cấp độ 4 thế hệ mới cho thị trường Đông Nam Á trên nền tảng NVIDIA DRIVE Hyperion. Hợp tác đánh dấu bước tiến của VinFast trong lộ trình phổ cập công nghệ tự lái tiên tiến với chi phí hợp lý, đồng thời mở ra hướng tiếp cận thực tiễn hơn cho các giải pháp di chuyển tự hành trong môi trường giao thông phức tạp tại khu vực.
(VNF) - Trong khi thị trường xe điện Việt Nam vẫn chủ yếu xoay quanh nhóm phương tiện cá nhân, một dư địa mới đang dần mở ra ở phân khúc xe thương mại phục vụ logistics và vận hành đô thị. Việc KITA Group - một đơn vị phát triển bất động sản đô thị tham gia sản xuất và phân phối một số dòng xe thương mại chạy điện tại Việt Nam cho thấy xu hướng mở rộng ngày càng rõ của các doanh nghiệp bất động sản sang những lĩnh vực gắn trực tiếp với nhu cầu vận hành của đô thị hiện đại.
(VNF) - Peugeot 3008 và 5008 mới có khả năng bán tốt hơn thế hệ cũ nhờ thiết kế và công nghệ mới, nhưng để thoát hẳn tình trạng bán chậm sẽ không dễ do định vị bán cao.
(VNF) - Nhân chuyến thăm 3 nước ASEAN của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm từ ngày 27/5 đến 01/6/2026, Tổng công ty Khí Việt Nam (PV GAS) đã ký kết các thỏa thuận hợp tác với những doanh nghiệp năng lượng hàng đầu khu vực gồm Tập đoàn Dầu khí Quốc gia Thái Lan (PTT Public Company Limited - PTT) của Thái Lan và Tập đoàn PETRON (Petron Corporation - PETRON) của Philippines.
Các thỏa thuận không chỉ mở rộng mạng lưới đối tác chiến lược của PV GAS trong ASEAN mà còn tạo nền tảng tăng cường kết nối chuỗi cung ứng LNG, LPG, góp phần nâng cao năng lực cạnh tranh và bảo đảm an ninh năng lượng trong bối cảnh thị trường khu vực đang chuyển dịch mạnh mẽ.
(VNF) - Theo UBND TP.Huế, phương án thiết kế cầu qua Cồn Hến cần hướng đến tính độc bản, đặc sắc, có tầm vóc; trở thành điểm nhấn kiến trúc mới trên sông Hương, góp phần làm giàu thêm không gian văn hóa, cảnh quan của đô thị Huế.
