Cơn bĩ cực của doanh nghiệp ngành gạo

Năm 2025, xuất khẩu gạo của Việt Nam giảm mạnh cả về sản lượng lẫn giá trị trong bối cảnh giá gạo thế giới lao dốc và nhu cầu tại nhiều thị trường chủ lực suy yếu, đặc biệt là Philippines. Theo số liệu của Cục Hải quan, trong năm 2025, Việt Nam xuất khẩu 8,06 triệu tấn gạo với kim ngạch 4,1 tỷ USD, giảm 10,8% về lượng và 27,6% về trị giá so với năm 2024. Giá xuất khẩu bình quân đạt 509 USD/tấn, giảm 18,8% so với năm trước. Dù vậy, Việt Nam vẫn vượt Thái Lan để trở thành quốc gia xuất khẩu gạo lớn thứ hai thế giới.

Nhìn sâu vào bức tranh lợi nhuận của doanh nghiệp, sự phân hóa trong bối cảnh khó khăn chung đang được thể hiện khá rõ ràng. Ở chiều tích cực, Công ty Cổ phần Xuất nhập khẩu Nông sản Thực phẩm An Giang (HoSE: AFX) ghi nhận lợi nhuận sau thuế năm 2025 đạt 47,3 tỷ đồng, tăng gần 69%; Tổng Công ty Lương thực Miền Nam – CTCP (Vinafood 2, UPCoM: VSF) lãi 62,1 tỷ đồng, tăng hơn 108%; Công ty Cổ phần Xuất nhập khẩu Kiên Giang (UPCoM: KGM) lãi 14,5 tỷ, tăng trưởng 40%.

Trái chiều, Công ty Cổ phần Xuất nhập khẩu An Giang (Angimex, HoSE: AGM) lỗ tới 104,7 tỷ đồng, Công ty Cổ phần Nông nghiệp Công nghệ cao Trung An (UPCoM: TAR) tiếp tục âm 8,4 tỷ đồng. Trong khi đó, với khoản lợi nhuận vỏn vẹn 0,23 tỷ đồng, Công ty Cổ phần Lương thực TP. HCM (Foodcosa, UPCoM: FCS) không thể xử lý dứt điểm lỗ lũy kế.

Đáng chú ý, nhóm doanh nghiệp thua lỗ đang rẽ theo những hướng đi khác nhau: có nơi phải “thay máu” ban lãnh đạo, có đơn vị rời cuộc chơi, trong khi một số khác vẫn đang chật vật trong quá trình tái cấu trúc. Những biến động dồn dập ngay từ đầu năm cho thấy ngành gạo đang bước vào một chu kỳ sàng lọc khắc nghiệt nhất từ trước đến nay.

Thay tướng để tìm hướng đi mới?

Biến động ở thượng tầng và cơ cấu cổ đông đang trở thành biểu hiện rõ nét nhất của giai đoạn “gió ngược” này. Chỉ trong thời gian ngắn đầu năm 2026, tại Công ty Cổ phần TCO Holdings (UPCoM: TCO), hai cổ đông lớn là lãnh đạo cấp cao đồng loạt thoái vốn. Cụ thể, ông Bùi Lê Quốc Bảo - Tổng giám đốc kiêm Thành viên HĐQT đã bán toàn bộ hơn 6,3 triệu cổ phiếu, tương đương 20,16% vốn điều lệ. Cùng thời điểm, ông Nguyễn Hoàng Nam - Chủ tịch HĐQT cũng đăng ký bán toàn bộ hơn 5,6 triệu cổ phiếu, tương ứng 17,9% vốn.

Sau các giao dịch này, cả vị lãnh đạo đều nộp đơn từ nhiệm vị trí trong HĐQT và ban điều hành. Diễn biến diễn ra trong bối cảnh kết quả kinh doanh suy giảm mạnh. Quý đầu niên độ 2026, doanh thu của TCO chỉ đạt 52,5 tỷ đồng, giảm 97% so với cùng kỳ; lợi nhuận ròng còn 172 triệu đồng, giảm 96%. Nguyên nhân chủ yếu đến từ tình trạng dư cung toàn cầu và kim ngạch xuất khẩu suy giảm từ 28-29%.

Lúc này, phát biểu tại ĐHĐCĐ thường niên 2025 của ông Bùi Lê Quốc Bảo rằng “ai không thích nghi sẽ bị đào thải, còn ai trụ lại là người có bản lĩnh” bỗng hoá từ một tuyên ngôn thành một lời tự nghiệm. Sau sự rút lui của dàn lãnh đạo chủ chốt, TCO Holdings đã chuyển hướng sang lĩnh vực pin lithium, chính thức “rời” ngành gạo chỉ sau khoảng hai năm “chinh chiến”.

Bên cạnh TCO Holdings, những xáo trộn về quản trị cũng được ghi nhận ở các doanh nghiệp khác trong ngành. Tại Foodcosa, áp lực tài chính đi kèm với những bất ổn trong cơ cấu sở hữu ngày càng bộc lộ rõ nét. Doanh nghiệp liên tục cảnh báo tình trạng thiếu hụt vốn lưu động, trong khi nền tảng tài chính trở nên mong manh. Đến ngày 10/2, Foodcosa cho biết không còn đáp ứng điều kiện công ty đại chúng khi ba cổ đông lớn nắm giữ tới 98,7% vốn điều lệ, khiến tỷ lệ cổ đông nhỏ lẻ co lại chỉ còn 1,3%.

Song song với đó, bộ máy lãnh đạo cũng có sự thay đổi. Cuối tháng 11/2025, ông Nguyễn Văn Hiển được bầu làm Chủ tịch HĐQT nhiệm kỳ 2021–2026, thay ông Võ Hùng Dũng chuyển sang công tác tại công ty mẹ Vinafood 2. Tuy nhiên, những điều chỉnh này đến nay vẫn chưa đủ để tạo ra chuyển biến đáng kể trong hoạt động kinh doanh. Biến động không dừng lại ở cấp doanh nghiệp thành viên mà lan lên cả công ty mẹ. Đầu năm 2026, Vinafood 2 giao ông Nguyễn Văn Hiển – Phó Tổng giám đốc – phụ trách điều hành trong thời gian chờ kiện toàn nhân sự, sau khi ông Trần Tấn Đức rời vị trí Tổng giám đốc chưa đầy hai năm.

Các “đại gia” một thời loay hoay tìm lối thoát

Công ty Cổ phần Tập đoàn Lộc Trời (UPCoM: LTG), từng là biểu tượng tiên phong của mô hình “cánh đồng lớn” tại Đồng bằng sông Cửu Long, đang đối mặt với giai đoạn khó khăn nhất trong lịch sử hoạt động.

Quý I/2024, công ty ghi nhận mức lỗ sau thuế đạt 158 tỷ đồng, giảm mạnh 100 tỷ đồng so với cùng kỳ. Khoản phải trả người bán ở mức 2.075 tỷ đồng, trong khi tổng nợ phải trả lên tới 8.939 tỷ đồng, tương đương hơn 75% tổng nguồn vốn. Trong đó, nợ vay tài chính ghi nhận trên 6.300 tỷ đồng, phản ánh mức độ phụ thuộc lớn vào đòn bẩy.

Đáng lo ngại, Lộc Trời đã liên tiếp xin gia hạn công bố báo cáo tài chính tới quý thứ 7 kể từ quý II/2024, đồng thời chưa hoàn tất báo cáo kiểm toán năm 2024 và chậm công bố các báo cáo tài chính các quý tiếp theo, kéo dài sang cả quý IV/2025.

Chuỗi chậm trễ này kéo theo hệ quả trực tiếp trên thị trường chứng khoán. Cổ phiếu LTG bị đưa vào diện hạn chế giao dịch, chỉ được giao dịch định kỳ. Trước đó, Ủy ban Chứng khoán Nhà nước đã xử phạt Lộc Trời vì hành vi "thổi phồng" lợi nhuận năm 2023 trên báo cáo tự lập (từ mức vỏn vẹn 16,4 tỷ đồng sau kiểm toán lên tới hơn 265 tỷ đồng).

Trong nỗ lực xoay chuyển tình thế, Lộc Trời đã thỏa thuận hợp tác chiến lược với TTC AgriS (HoSE: SBT) vào cuối năm 2025 nhằm củng cố chuỗi giá trị lúa gạo. Hiện tại, dưới thời tân Tổng Giám đốc Trần Khánh Dư, Lộc Trời triển khai lộ trình tái cấu trúc 3 giai đoạn, trọng tâm là xử lý nợ và bổ sung vốn lưu động. Ban tái cấu trúc cho biết doanh nghiệp cần khoảng 1.300 tỷ đồng vốn lưu động, tập trung làm việc với 12 ngân hàng, trong đó trọng điểm là MB, TPBank và HDBank. Tuy nhiên, việc tiếp tục xin gia hạn báo cáo tài chính quý IV/2025 cho thấy quá trình phục hồi vẫn đối mặt không ít thách thức.

Trong khi đó, tình trạng tại Công ty Cổ phần Xuất nhập khẩu Nông sản Thực phẩm An Giang (HoSE: AGM, Angimex) phản ánh rõ hệ quả kéo dài sau các biến động liên quan đến hệ sinh thái Louis Holdings. Báo cáo tài chính năm 2025 cho thấy doanh nghiệp tiếp tục thua lỗ năm thứ 4 liên tiếp, với lỗ ròng hơn 137 tỷ đồng. Lỗ lũy kế nâng lên trên 547 tỷ đồng, khiến vốn chủ sở hữu âm hơn 365 tỷ đồng. Trong khi đó, tổng nợ phải trả ở mức khoảng 1.310 tỷ đồng.

Trước áp lực này, Angimex triển khai các biện pháp xử lý tài sản nhằm cải thiện thanh khoản. Đáng chú ý, doanh nghiệp chào bán 15% cổ phần (hơn 1,5 triệu cổ phiếu) tại Công ty Cổ phần Lương thực Angimex với giá khởi điểm 6.280 đồng/cổ phiếu, dự kiến thu về khoảng 9,5 tỷ đồng. Khoản đầu tư này trước đó đã được trích lập dự phòng 30,6 tỷ đồng, tương ứng mức lỗ hơn một nửa so với giá trị ban đầu.

Ngoài ra, bộ máy quản trị cũng được kiện toàn khi HĐQT mới do ông Lương Đức Tâm điều hành chính thức nhậm chức từ cuối năm 2025. Tuy nhiên, quãng thời gian chuyển giao này vẫn chưa đủ để tạo ra những thay đổi mang tính căn cơ. Gánh nặng nợ xấu cùng tình trạng chậm công bố báo cáo tài chính tiếp tục là những rào cản lớn đối với quá trình phục hồi của doanh nghiệp.