Để hiện thực hoá mục tiêu quy mô thị trường chứng khoán vượt 100% GDP

Trong lễ đánh cồng khai xuân Bính Ngọ 2026, Bộ trưởng Bộ Tài chính Nguyễn Văn Thắng đã nêu ra một mục tiêu đáng chú ý của ngành chứng khoán trong năm nay: đưa quy mô thị trường chứng khoán lên tối thiểu 100% GDP. Trước đó, theo Bộ trưởng Nguyễn Văn Thắng, quy mô thị trường chứng khoán năm 2025 ở mức 86,7% so với GDP năm 2024.

Mục tiêu đưa quy mô vốn hóa thị trường chứng khoán vượt mức 100% GDP vào năm 2026 được đặt ra như một dấu mốc quan trọng của năm kỷ niệm 30 năm phát triển của thị trường chứng khoán Việt Nam. Đây là một mục tiêu đầy tham vọng, nhưng nhìn vào lịch sử, nó không phải là ngưỡng chưa từng đạt tới.

Năm 2021, thị trường chứng khoán Việt Nam từng vượt mức 120% GDP. Điều đó cho thấy về mặt quy mô, thị trường chứng khoán đã có lúc đạt giá trị vốn hóa tương đương, thậm chí vượt xa tổng sản phẩm quốc nội. Tuy nhiên, bối cảnh thời điểm đó có nhiều sự khác biệt so với hiện tại khi lãi suất duy trì ở mức thấp kỷ lục, thanh khoản hệ thống tài chính – ngân hàng dồi dào, dòng tiền từ nhà đầu tư cá nhân bùng nổ giữa đại dịch.

Cần tăng trưởng bao nhiêu?

Dữ liệu từ Cục Thống kê (Bộ Tài chính) cho thấy GDP Việt Nam năm 2024 đạt khoảng 11,5 triệu tỷ đồng. Quy mô vốn hóa thị trường năm 2025 tương đương 86,7% GDP 2024, tức khoảng 9,97 triệu tỷ đồng. Trong khi đó, GDP năm 2025 đạt 12,8 triệu tỷ đồng. Nếu mục tiêu năm 2026 là vốn hóa bằng 100% GDP 2025, quy mô thị trường chứng khoán cần đạt mức 12,8 triệu tỷ đồng.

Khoảng cách cần “lấp đầy” trong năm 2026 là 2,83 triệu tỷ đồng, tương đương mức tăng về quy mô khoảng gần 29% so với năm 2025. Đây liệu có phải là một con số bất khả thi?

Xét theo logic tài chính, đây thực ra không phải là một con số “trên trời”. Hiện hệ số định giá P/E của VN-Index ở mức khoảng trên 15 lần, chỉ nhỉnh hơn một chút so với mức trung bình trong 10 năm trở lại đây (ở mức khoảng trên 14 lần). Điều này cho thấy thị trường chứng khoán Việt Nam vẫn đang ở mức định giá hợp lý. Giả sử mức P/E này giữ nguyên trong năm 2026 thì chỉ cần tổng lợi nhuận của các doanh nghiệp trên sàn chứng khoán tăng trưởng 29% so với năm 2025 thì quy mô thị trường chứng khoán sẽ vượt 100% GDP.

Nhìn lại năm 2025, theo thống kê của Công ty Chứng khoán SSI, tổng lợi nhuận sau thuế của toàn bộ các doanh nghiệp trên sàn chứng khoán tăng 33,8% so với năm 2024. Trong bối cảnh tăng trưởng GDP Việt Nam năm 2026 được kỳ vọng cao hơn tăng trưởng GDP năm 2025, tăng trưởng tổng lợi nhuận sau thuế của các doanh nghiệp trên sàn năm 2026 hoàn toàn có khả năng tăng cao hơn năm 2025. Nếu điều này xảy ra, quy mô thị trường chứng khoán có thể còn vượt đáng kể mức 100% GDP trong điều kiện định giá của thị trường giữ nguyên.

Thêm nhiều động lực

Tăng trưởng lợi nhuận là động lực nội sinh cho việc hiện thực hoá mục tiêu quy mô thị trường chứng khoán năm 2026 vượt mức 100% GDP. Nhưng đây không phải là động lực duy nhất.

Đầu tiên phải kể đến động lực đến từ việc nâng định giá của thị trường lên. Như đã đề cập, định giá P/E của thị trường mới đang nhỉnh hơn một chút so với mức trung bình 10 năm, nghĩa là còn dư địa tăng. Trong 10 năm qua, có lúc P/E đã vượt mức 19 lần vào đầu năm 2018; hay như năm 2021 thường xuyên ở mức quanh 17 lần. Để làm được điều này, cần duy trì một môi trường tín dụng nới lỏng, chẳng hạn như duy trì tăng trưởng tín dụng ngân hàng ở mức cao tương tự hoặc cao hơn năm ngoái, hoặc tạo điều kiện để kênh trái phiếu doanh nghiệp tiếp tục phát triển mạnh.

Theo số liệu của FiinGroup, nếu loại trừ trái phiếu của các doanh nghiệp tài chính (ngân hàng, công ty chứng khoán, bảo hiểm), quy mô phát hành trái phiếu doanh nghiệp năm 2023 đạt mức tăng trưởng 23,8%, năm 2024 là 4,2% và năm 2025 là 21,5%. Bước sang năm 2026, FiinGroup kỳ vọng quy mô trên sẽ tăng tới 58,3%.

Động lực thứ hai là thúc đẩy các doanh nghiệp nhà nước lên sàn cũng như tạo điều kiện để các doanh nghiệp nhà nước tăng vốn thông qua phát hành cổ phiếu riêng lẻ. Thị trường đang đặt nhiều kỳ vọng vào động lực này, bởi trong các nghị quyết về phát triển các thành phần kinh tế mà Bộ Chính trị ban hành trong thời gian qua, việc thực hiện nghị quyết với kinh tế nhà nước là có thể thực hiện nhanh nhất do thuộc sở hữu của Nhà nước.

Lấy ví dụ, Ngân hàng Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn Việt Nam (Agribank) từ lâu đã nằm trong danh sách cổ phần hoá và thoái vốn nhà nước và tiếp tục nằm trong danh sách hơn 20 doanh nghiệp nhà nước cơ cấu lại vốn Nhà nước theo Nghị định số 57/2026/NĐ-CP ngày 12/2/2026. Trong số “Big4” ngân hàng quốc doanh, Agribank là ngân hàng duy nhất chưa lên sàn. Nếu coi như giá trị vốn hoá của Agribank sau khi lên sàn ngang bằng với VietinBank – ngân hàng quốc doanh có vốn hoá thấp nhất trong Big4, thì quy mô thị trường chứng khoán sẽ tăng thêm khoảng 300.000 tỷ đồng, nghĩa là hoàn thành hơn 10% chặng đường đưa quy mô thị trường chứng khoán lên 100% GDP.

Hoặc như trường hợp của Vietcombank và BIDV đang rục rịch phát hành cổ phiếu riêng lẻ cho cổ đông chiến lược/nhà đầu tư chuyên nghiệp để tăng vốn, nếu được tạo điều kiện và hoàn thành trong năm 2026 cũng giúp quy mô thị trường chứng khoán gia tăng.

Thậm chí như trường hợp của VietinBank – tỷ lệ sở hữu Nhà nước đã ở mức tối thiểu theo quy đinh, những năm trước việc phát hành riêng lẻ là gần như không thể nhưng kể từ năm nay, với sự mở đường của Nghị quyết 79 và sự tham gia mạnh mẽ vào thị trường tài chính từ SCIC với vai trò là quỹ đầu tư quốc gia, việc VietinBank có thể phát hành riêng lẻ đã không còn “bất khả thi” như trước.

Động lực thứ ba là khuyến khích các doanh nghiệp tư nhân lên sàn, huy động vốn thông qua phát hành riêng lẻ cũng như khuyến khích các doanh nghiệp FDI lên sàn. Tuy nhiên, cần nhìn nhận rõ ràng rằng đây là những động lực lâu dài, khó có thể tạo ra đột biến mà phụ thuộc nhiều vào thị trường.

Trong bối cảnh thị trường chứng khoán sắp đón dòng vốn lớn từ nước ngoài nhờ nâng hạng và tiếp tục phấn đấu để đón thêm các làn sóng đầu tư quốc tế, song song với việc gia tăng quy mô doanh nghiệp trên sàn, cần có các chính sách để nâng tỷ lệ free-float (tỷ lệ cổ phiếu tự do chuyển nhượng) lên, bởi các tổ chức đầu tư nước ngoài không chỉ nhìn vào quy mô cơ học của thị trường mà còn điều chỉnh quy mô đó theo tỷ lệ free-float. Làm như vậy, họ mới tính toán được quy mô vốn hoá mà họ có thể đầu tư chứ không phải là những con số mang tính danh nghĩa.

Việc “siết” các quy định về đáp ứng điều kiện công ty đại chúng trong thời gian qua phần nào cũng là để tăng tỷ lệ free-float trên thị trường chứng khoán.