Nhu cầu vốn đầu tư lên tới 270 tỷ USD/năm: Áp lực buộc thị trường vốn phải chuyển mình

Khoa học công nghệ và kinh tế tư nhân trở thành động lực tăng trưởng mới

Phát biểu tại Diễn đàn Đầu tư Đổi mới sáng tạo Việt Nam 2026, Thứ trưởng Bộ Tài chính Lê Tấn Cận cho biết Việt Nam đang bước vào giai đoạn phát triển mới, trong đó khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số và khu vực kinh tế tư nhân được xác định là những động lực tăng trưởng then chốt.

Theo Thứ trưởng, với quy mô nền kinh tế khoảng 500 tỷ USD, thuộc nhóm 35 nền kinh tế lớn nhất thế giới, cùng tốc độ tăng trưởng nhanh của kinh tế số, hệ sinh thái khởi nghiệp và dòng vốn đầu tư vào công nghệ cao, Việt Nam đang đứng trước cơ hội lớn để bứt phá trong các lĩnh vực chiến lược như trí tuệ nhân tạo, bán dẫn và công nghệ số.

Thứ trưởng Lê Tấn Cận cho biết Bộ Tài chính đang tích cực hoàn thiện thể chế, phát triển thị trường vốn theo hướng minh bạch, hiện đại và tiệm cận các chuẩn mực quốc tế. Đồng thời, Bộ cũng nghiên cứu các cơ chế hỗ trợ quỹ đầu tư mạo hiểm, quỹ đầu tư cho khoa học công nghệ và các mô hình hợp tác công – tư nhằm huy động hiệu quả nguồn lực cho đổi mới sáng tạo.

“Bộ Tài chính cam kết tiếp tục đồng hành cùng cộng đồng doanh nghiệp và nhà đầu tư, góp phần xây dựng môi trường thuận lợi để thu hút các dòng vốn dài hạn vào các ngành công nghệ chiến lược, tạo nền tảng cho tăng trưởng nhanh và bền vững của Việt Nam trong giai đoạn tới”, Thứ trưởng nhấn mạnh.

Phát biểu chỉ đạo tại Diễn đàn, Phó Thủ tướng Chính phủ Nguyễn Văn Thắng đánh giá cao những thảo luận sâu sắc của các nhà hoạch định chính sách, nhà đầu tư và doanh nghiệp trong nước, quốc tế về tương lai phát triển của Việt Nam trong kỷ nguyên công nghệ.

Phó Thủ tướng nhấn mạnh Việt Nam đang đứng trước cơ hội lịch sử để tham gia sâu hơn vào các chuỗi giá trị toàn cầu mới, đặc biệt trong các lĩnh vực như trí tuệ nhân tạo, bán dẫn, dữ liệu và công nghệ số.

Để tận dụng cơ hội đó, Việt Nam cần xây dựng một hệ sinh thái đổi mới sáng tạo mở, gắn kết chặt chẽ giữa Nhà nước, doanh nghiệp, viện nghiên cứu, trường đại học và cộng đồng đầu tư quốc tế, qua đó chuyển hóa tri thức, công nghệ và nguồn vốn thành năng lực cạnh tranh quốc gia.

Phó Thủ tướng khẳng định Chính phủ sẽ tiếp tục tạo điều kiện thuận lợi để Việt Nam trở thành điểm đến của đổi mới sáng tạo, nơi các ý tưởng lớn được nuôi dưỡng, các doanh nghiệp công nghệ được phát triển và các dòng vốn chất lượng cao được kết nối với những cơ hội tăng trưởng dài hạn của đất nước.

Thị trường vốn đang ở giai đoạn bước ngoặt quan trọng

Một trong những điểm nhấn quan trọng nhất của Diễn đàn là lễ công bố chính thức Báo cáo Đầu tư Công nghệ và Đổi mới sáng tạo Việt Nam 2026 (Vietnam Technology and Innovation Investment Report 2026) cùng Chỉ số Thị trường Vốn Tư nhân Việt Nam (Vietnam Capital Flow Indicators).

Báo cáo nhận định thị trường vốn Việt Nam đang ở giai đoạn bước ngoặt quan trọng, với nhiều cải cách đã được triển khai, hiệu quả hoạt động được khẳng định và các động lực tăng trưởng ngày càng rõ nét.

Theo báo cáo, nhu cầu đầu tư hàng năm của Việt Nam dự kiến tăng từ khoảng 160 tỷ USD hiện nay lên 270 tỷ USD vào năm 2030 và khoảng 500 tỷ USD vào năm 2045. Điều này đòi hỏi thị trường vốn phải phát triển theo hướng sâu rộng hơn, bởi kênh tín dụng ngân hàng không còn đủ khả năng đáp ứng nhu cầu vốn của nền kinh tế.

Hiện tín dụng ngân hàng mới chỉ có thể tài trợ khoảng 35-45% tổng mức đầu tư, trong bối cảnh tỷ lệ tín dụng/GDP của Việt Nam đã vượt 140% - mức cao nhất Đông Nam Á. Trong khi đó, thị trường vốn vẫn còn ở giai đoạn sơ khai khi vốn hóa thị trường đại chúng mới đạt khoảng 78% GDP, thấp hơn đáng kể so với mục tiêu chiến lược 120% GDP vào năm 2030.

Tuy nhiên, nhiều thay đổi mang tính cấu trúc đang tạo nền tảng cho sự phát triển của thị trường vốn Việt Nam. Hệ thống KRX giúp nâng năng lực xử lý lệnh gấp 5-8 lần, xóa bỏ yêu cầu ký quỹ trước giao dịch và rút ngắn thời gian từ IPO đến niêm yết xuống còn khoảng 30 ngày. Ở góc độ hội nhập quốc tế, việc nâng hạng lên thị trường mới nổi dự kiến được xác nhận vào tháng 9/2026, qua đó có thể thu hút khoảng 5-8 tỷ USD dòng vốn ngoại. Nếu Việt Nam tiếp tục được đưa vào bộ chỉ số MSCI Emerging Markets, quy mô dòng vốn có thể cao hơn 3-4 lần.

Mặt khác, nhiều động lực tăng trưởng mới đang mở ra cơ hội chiến lược cho toàn bộ các bên tham gia thị trường. Cơ hội đầu tư được dự báo tiếp tục mở rộng nhờ gia tăng tỷ lệ cổ phiếu tự do chuyển nhượng, làn sóng IPO sau năm 2027 và các cơ chế thử nghiệm tại VIFC, tạo điều kiện cho nhiều loại tài sản mới hình thành và phát triển.

Bà Vương Vân Anh, Giám đốc cấp cao bộ phận chiến lược của VinaCapital, cho rằng triển vọng nâng hạng thị trường đang khiến giới đầu tư đặc biệt kỳ vọng vào một chu kỳ IPO mới tại Việt Nam. Tuy nhiên, bà nhận định danh sách doanh nghiệp chuẩn bị IPO hiện vẫn chủ yếu tập trung ở các lĩnh vực truyền thống, trong khi nhóm công nghệ còn khá im ắng.

Theo bà Vân Anh, nhiều startup công nghệ lớn của Việt Nam vẫn đang trì hoãn kế hoạch niêm yết hoặc cân nhắc IPO ở nước ngoài do khoảng cách về tư duy định giá giữa doanh nghiệp và nhà đầu tư trong nước. “Chủ doanh nghiệp thường kỳ vọng được định giá dựa trên tiềm năng tăng trưởng, công nghệ và khả năng mở rộng, trong khi nhiều nhà đầu tư truyền thống tại Việt Nam vẫn ưu tiên lợi nhuận hay tài sản hiện hữu”, bà nói.

Đại diện VinaCapital cho rằng Việt Nam cần phát triển thêm nguồn vốn có khẩu vị rủi ro cao hơn, đặc biệt là dòng vốn quốc tế dành cho doanh nghiệp tăng trưởng. Đồng thời, thị trường cũng cần một hệ sinh thái hỗ trợ startup từ giai đoạn tăng trưởng đến IPO, thay vì chỉ dừng ở các vòng gọi vốn ban đầu.

Liên quan đến khung pháp lý cho doanh nghiệp đổi mới sáng tạo, bà Phạm Thị Thuỳ Linh, Trưởng ban Phát triển thị trường chứng khoán, Ủy ban Chứng khoán Nhà nước (SSC), cho biết Bộ Tài chính hiện đang được giao nghiên cứu xây dựng nghị định hướng dẫn giao dịch chuyên biệt cho doanh nghiệp đổi mới sáng tạo.

Theo bà Linh, cơ quan quản lý đã làm việc với Bộ Khoa học và Công nghệ cũng như nhiều doanh nghiệp khởi nghiệp sáng tạo để xây dựng một “sân chơi” phù hợp cho nhóm doanh nghiệp này tiếp cận thị trường vốn tập trung.

“Chúng tôi hiểu ở giai đoạn đầu, startup rất khó đáp ứng các điều kiện niêm yết truyền thống như yêu cầu về lợi nhuận hay vốn tối thiểu. Vì vậy, cơ quan quản lý đang nghiên cứu các tiêu chí phù hợp hơn như tốc độ tăng doanh thu, cơ cấu chi phí hay khả năng mở rộng thị trường”, bà Linh cho biết.

Theo đại diện SSC, mô hình giao dịch chuyên biệt dự kiến được triển khai trên HNX, với lộ trình xây dựng trong năm 2026 và có thể vận hành từ năm sau. Đây được kỳ vọng sẽ là bước đi quan trọng nhằm mở rộng cánh cửa huy động vốn cho doanh nghiệp công nghệ và startup đổi mới sáng tạo tại Việt Nam.