Sửa Luật Chứng khoán, minh bạch hơn để thu hút vốn quốc tế

Sửa Luật chứng khoán sẽ giảm điều kiện kinh doanh không cần thiết

Tại một hội thảo về kinh tế tư nhân gần đây, bà Lê Thị Việt Nga, Phó Chủ tịch Ủy ban Chứng khoán Nhà nước (UBCKNN), cho biết cơ quan quản lý đang trong quá trình chuẩn bị sửa đổi Luật Chứng khoán, dự kiến thực hiện trong năm 2026.

Theo bà Nga, định hướng sửa đổi lần này sẽ tập trung vào việc cắt giảm các điều kiện kinh doanh không cần thiết, đơn giản hóa thủ tục hành chính và đồng thời nâng cao chất lượng vận hành của thị trường chứng khoán theo hướng minh bạch, hiệu quả hơn.

Bên cạnh đó, UBCKNN cũng đang nghiên cứu song song nhiều cơ chế và sản phẩm tài chính mới, bao gồm phát triển thị trường trái phiếu xanh, trái phiếu bền vững, cơ chế bảo lãnh thanh toán trái phiếu, cũng như hoàn thiện khung pháp lý cho việc phát hành trái phiếu phục vụ các dự án theo mô hình đối tác công tư (PPP).

“Chúng tôi xác định rất rõ, thị trường chứng khoán phải trở thành kênh huy động vốn trung và dài hạn hiệu quả cho nền kinh tế, đặc biệt là khu vực kinh tế tư nhân”, bà Nga nhấn mạnh.

Theo đánh giá, định hướng này được xem là bước chuyển quan trọng, trong đó thị trường chứng khoán không chỉ đóng vai trò là nơi giao dịch tài sản tài chính, mà ngày càng trở thành kênh dẫn vốn dài hạn, hỗ trợ trực tiếp cho tăng trưởng kinh tế.

TS. Nguyễn Anh Tuấn, Chủ tịch Hiệp hội Doanh nghiệp đầu tư nước ngoài (VAFIE), cho rằng cần tiếp tục mở rộng không gian của thị trường vốn theo cả hai chiều: gia tăng sự tham gia của nhà đầu tư và đa dạng hóa hàng hóa trên thị trường.

Từ góc nhìn hội nhập, ông nhận định thị trường Việt Nam hiện vẫn chưa tận dụng hết nguồn lực từ dòng vốn quốc tế, dù dư địa thu hút là rất lớn. “Thực tế, dòng vốn quốc tế rất dồi dào, nhưng vấn đề đặt ra là chúng ta có tạo đủ điều kiện thuận lợi để họ tham gia hay không”, ông Tuấn nêu quan điểm.

Theo ông, việc sửa đổi luật cần được định hướng theo hướng cởi mở hơn đối với nhà đầu tư nước ngoài, bao gồm các yếu tố như tỷ lệ sở hữu, điều kiện tiếp cận thị trường và mức độ minh bạch, qua đó tiệm cận hơn với chuẩn mực của một thị trường mới nổi.

Đáng chú ý, liên quan đến định hướng phát triển thị trường vốn phục vụ các dự án PPP – nội dung dự kiến được UBCKNN đưa vào chương trình nghiên cứu chính sách – ông Tuấn bày tỏ sự ủng hộ. Ông nhấn mạnh thị trường vốn không nên chỉ giới hạn trong các doanh nghiệp niêm yết truyền thống, mà cần chủ động mở rộng sang các mô hình mới như PPP, nơi nhu cầu vốn trung và dài hạn là rất lớn.

Theo ông, nếu được thiết kế hợp lý, cơ chế này sẽ giúp huy động nguồn lực dài hạn cho hạ tầng, tăng cường minh bạch thông qua yêu cầu công bố thông tin, đồng thời thu hút mạnh hơn nhà đầu tư tổ chức và dòng vốn dài hạn.

Bên cạnh đó, TS. Nguyễn Anh Tuấn cũng thẳng thắn đề cập tới quy định về nhà đầu tư chứng khoán chuyên nghiệp. Ông cho rằng mục tiêu của quy định là đúng, nhưng cách triển khai hiện nay có dấu hiệu bị hình thức hóa, khi nhiều trường hợp chỉ cần đáp ứng tiêu chí về tài sản là đủ điều kiện, trong khi năng lực thực chất chưa tương xứng.

“Chúng ta đặt ra quy định để bảo vệ nhà đầu tư, nhưng nếu thiết kế không hợp lý thì lại có thể tạo ra những ‘lối đi vòng’ mang tính hình thức”, ông lưu ý. Từ đó, ông đề xuất cần điều chỉnh theo hướng đánh giá thực chất năng lực nhà đầu tư, đồng thời cân bằng hợp lý giữa mục tiêu bảo vệ nhà đầu tư và phát triển thị trường.

Ở góc nhìn khác, ông Nguyễn Đức Kiên, nguyên Phó Chủ nhiệm Ủy ban Kinh tế của Quốc hội, cho rằng nút thắt lớn nhất của thị trường vốn hiện nay nằm ở khung pháp lý.

Theo ông, hạn chế không phải do thiếu quy định, mà nằm ở cách thiết kế pháp luật chưa theo kịp thực tiễn phát triển, đặc biệt là với các mô hình doanh nghiệp mới. Ông dẫn chứng, trong quá trình xây dựng Luật Chứng khoán trước đây, doanh nghiệp công nghệ vẫn bị tiếp cận như doanh nghiệp truyền thống, khiến khả năng huy động vốn bị hạn chế.

Trong khi đó, kinh nghiệm quốc tế cho thấy các doanh nghiệp công nghệ có thể chấp nhận thua lỗ trong giai đoạn đầu nhưng vẫn thu hút được vốn nhờ kỳ vọng tăng trưởng trong tương lai.

Từ thực tiễn đó, ông Kiên nhấn mạnh một nguyên tắc quan trọng là cần phân loại doanh nghiệp theo đặc thù, thay vì áp dụng một khuôn khổ chung cho tất cả. Mỗi loại hình doanh nghiệp cần một cơ chế riêng phù hợp với tính chất hoạt động, thay vì bị ràng buộc trong một khung pháp lý cứng nhắc.

Ông ví dụ, người lao động làm việc tại công trường và kỹ sư trong nhà máy điện tử cần trang bị bảo hộ khác nhau, nên các quy định áp dụng cũng phải thiết kế phù hợp từng lĩnh vực. Tương tự, hoạt động trong công nghiệp và thương mại cũng cần những cơ chế điều chỉnh riêng biệt, thay vì áp dụng đồng nhất.

Rào cản lớn nhất là minh bạch thông tin

Ông Trần Hoài Nam, Phó Tổng Giám đốc Thường trực Ngân hàng TMCP Phát triển TP. Hồ Chí Minh (HDBank), tập trung phân tích vấn đề tiếp cận vốn quốc tế của doanh nghiệp Việt Nam. Theo ông, rào cản lớn nhất hiện nay không nằm ở việc thiếu nguồn vốn trên thị trường, mà ở mức độ minh bạch chưa đáp ứng được chuẩn mực quốc tế.

“Không phải lúc nào phát hành quốc tế cũng cần xếp hạng tín nhiệm, nhưng minh bạch tài chính thì chắc chắn là điều kiện bắt buộc”, ông Nam nhấn mạnh. Ông cho biết, tại nhiều thị trường, doanh nghiệp vẫn có thể phát hành trái phiếu quốc tế nếu đảm bảo báo cáo tài chính minh bạch, đáng tin cậy, ngay cả khi chưa có xếp hạng tín nhiệm.

Từ thực tiễn đó, ông đề xuất việc sửa đổi pháp luật cần ưu tiên nâng cao chuẩn mực minh bạch và chất lượng công bố thông tin, đồng thời khuyến khích doanh nghiệp áp dụng các chuẩn mực kế toán quốc tế, qua đó giúp doanh nghiệp Việt Nam dễ dàng tiếp cận hơn với dòng vốn toàn cầu.

Ở góc nhìn thị trường, ông Nguyễn Đức Thông, Tổng Giám đốc SSI, nhấn mạnh vai trò của Luật Chứng khoán trong tiến trình tái cấu trúc hệ thống tài chính. Ông cho rằng hiện nay nền kinh tế Việt Nam vẫn phụ thuộc lớn vào tín dụng ngân hàng, một mô hình được đánh giá là khó bền vững trong dài hạn.

Theo ông, lần sửa luật này cần hướng tới mục tiêu xây dựng thị trường vốn trở thành “đường cao tốc vốn” thực sự, giúp doanh nghiệp huy động hiệu quả nguồn lực trung và dài hạn cho phát triển. Tuy nhiên, để đạt được điều này, hai yếu tố then chốt là nâng cao chất lượng minh bạch thông tin và tiệm cận chuẩn mực quốc tế, đặc biệt trong kế toán và công bố thông tin.

Ông cũng thẳng thắn cho biết, không ít nhà đầu tư nước ngoài vẫn cảm thấy “tù mù” khi tiếp cận báo cáo tài chính của doanh nghiệp Việt Nam, đây là một trong những điểm nghẽn lớn trong thu hút dòng vốn quốc tế.

Liên quan đến định hướng sửa đổi Luật Chứng khoán, bà Lê Thị Việt Nga cho biết Ủy ban Chứng khoán Nhà nước (UBCKNN) sẽ tiến hành rà soát, sửa đổi các quy định liên quan với nhiều trọng tâm, gồm cắt giảm thủ tục hành chính và điều kiện kinh doanh, nâng cao khả năng tiếp cận vốn của doanh nghiệp, phát triển các sản phẩm tài chính mới như trái phiếu xanh và trái phiếu bền vững, nghiên cứu cơ chế cho trái phiếu dự án PPP, đồng thời xem xét mở rộng tỷ lệ sở hữu nước ngoài tại các lĩnh vực không nhạy cảm.