Giao dịch chứng khoán phải xác thực sinh trắc học: Bài toán giữa an toàn và tốc độ

Yêu cầu xác thực sinh trắc học khi giao dịch chứng khoán

Bộ Tài chính đang lấy ý kiến dự thảo thông tư quy định về giao dịch điện tử trên thị trường chứng khoán, trong đó đáng chú ý là đề xuất áp dụng xác thực sinh trắc học đối với giao dịch trực tuyến.

Theo dự thảo, nhà đầu tư sẽ phải xác thực sinh trắc học khớp đúng thông tin định danh, ít nhất ở giao dịch đầu tiên trong mỗi phiên đăng nhập. Một số trường hợp rủi ro cao hoặc giao dịch đặc thù có thể yêu cầu xác thực chặt chẽ hơn.

Đề xuất này được đưa ra trong bối cảnh thị trường chứng khoán Việt Nam đã phát triển mạnh về quy mô tài khoản và thanh khoản, kéo theo nhu cầu nâng cấp hệ thống an toàn, chống gian lận ngày càng cấp thiết. Theo các cơ quan quản lý, mục tiêu cốt lõi là đảm bảo “đúng người, đúng tài khoản”, hạn chế tình trạng giả mạo, mua bán tài khoản hoặc “mượn” tài khoản để thao túng giá cổ phiếu.

Thực tế, nhiều vụ việc xử lý thao túng thị trường trong thời gian qua đã cho thấy hành vi sử dụng tài khoản không chính danh hoặc nhiều tài khoản liên quan vẫn còn tồn tại. Trong bối cảnh đó, sinh trắc học - vốn đã được áp dụng rộng rãi trong ngân hàng - được xem là một lớp bảo vệ bổ sung, giúp xác thực danh tính người thực hiện giao dịch dựa trên đặc điểm sinh học như khuôn mặt hoặc dấu vân tay, thay vì chỉ dựa vào mật khẩu hay mã OTP truyền thống.

Ông Nguyễn Quang Huy, Giám đốc điều hành Khoa Tài chính - Ngân hàng (Trường đại học Nguyễn Trãi), cho rằng việc tăng cường xác thực sinh trắc học trong giao dịch chứng khoán phản ánh xu hướng dịch chuyển từ mô hình giám sát “hậu kiểm” sang kiểm soát ngay từ đầu vào hệ thống.

Theo ông, thay vì chỉ tập trung phát hiện các giao dịch bất thường sau khi đã phát sinh, cơ chế xác thực mới giúp nâng cao mức độ an toàn ngay từ khâu truy cập và thực hiện lệnh, tiệm cận hơn với chuẩn vận hành của các thị trường tài chính số hiện đại.

Ở góc nhìn quản lý, các chuyên gia cho rằng việc áp dụng sinh trắc học trong chứng khoán không chỉ là xu hướng công nghệ mà còn là bước tiến trong chuẩn hóa hệ thống giao dịch điện tử. Khi dữ liệu định danh gắn chặt với cá nhân thực, khả năng gian lận qua tài khoản ảo hoặc tài khoản mượn sẽ giảm đáng kể. Đồng thời, điều này cũng giúp cơ quan quản lý dễ dàng hơn trong việc giám sát dòng tiền và hành vi giao dịch bất thường trên thị trường.

Tuy nhiên, cùng với lợi ích về an toàn, đề xuất này cũng làm tăng lo ngại về tính thực tiễn trong môi trường giao dịch có tốc độ cao như chứng khoán, nơi mỗi giây đều có thể ảnh hưởng đến quyết định mua bán.

Tính khả thi của hệ thống

Khác với lĩnh vực ngân hàng - nơi giao dịch thường mang tính gián đoạn và có thể chấp nhận thêm một lớp xác thực - thị trường chứng khoán vận hành với đặc thù hoàn toàn khác. Nhà đầu tư có thể đặt lệnh liên tục trong thời gian rất ngắn, đặc biệt trong các phiên biến động mạnh. Vì vậy, yếu tố tốc độ xử lý và tính liền mạch của hệ thống luôn được đặt lên hàng đầu.

Theo ông Nguyễn Thế Minh - Giám đốc khối ngân hàng đầu tư kiêm Phó giám đốc khối kinh doanh chứng khoán của Chứng khoán An Bình (ABS), lưu ý rằng chứng khoán là thị trường có tốc độ giao dịch cao, biến động liên tục theo từng phút, nên bất kỳ bước xác thực bổ sung nào cũng cần được thiết kế hợp lý. Nếu yêu cầu xác thực quá thường xuyên, chẳng hạn mỗi lần đăng nhập hoặc mỗi lần đặt lệnh, có thể làm giảm trải nghiệm nhà đầu tư và ảnh hưởng đến thanh khoản thị trường.

Ông cũng phân tích rằng ngay cả trong thực tế vận hành ứng dụng chứng khoán hiện nay, nhiều nền tảng đã tự động đăng xuất sau một thời gian ngắn không sử dụng. Do đó, nếu tiếp tục bổ sung xác thực sinh trắc học quá dày sẽ tạo thêm một “lớp ma sát” không cần thiết trong quá trình giao dịch.

Trong khi đó, ông Bùi Nguyên Khoa - Phó giám đốc Trung tâm Phân tích Nghiên cứu, Chứng khoán BIDV (BSC), nhìn nhận vấn đề từ góc độ quản lý rủi ro. Theo ông, trước đây việc mở tài khoản chứng khoán tương đối đơn giản, dẫn đến khả năng tồn tại tình trạng giao dịch không đúng chủ sở hữu trong một số trường hợp. Khi chưa có cơ chế sinh trắc học, việc xác thực danh tính chủ tài khoản chưa đủ chặt chẽ, tạo ra những khoảng trống nhất định trong quản lý.

Ông Khoa đánh giá sinh trắc học là một giải pháp có hiệu quả cao trong việc bảo đảm nguyên tắc “đúng người, đúng tài khoản”, qua đó góp phần tăng tính minh bạch của thị trường. Việc gắn giao dịch với dữ liệu sinh trắc học giúp hạn chế tình trạng sử dụng nhiều tài khoản liên quan hoặc tài khoản không chính danh để thao túng cung cầu. Tuy nhiên, ông cũng nhấn mạnh đây không phải là giải pháp toàn diện, mà chỉ là một lớp kiểm soát bổ sung bên cạnh hệ thống giám sát giao dịch hiện có.

Theo TS Lê Bá Chí Nhân, vấn đề đáng quan tâm nhất là mức độ đồng bộ giữa các công ty chứng khoán, ngân hàng lưu ký và cơ sở dữ liệu định danh quốc gia. Nếu hệ thống chưa được chuẩn hóa hoàn toàn, nguy cơ xảy ra lỗi xác thực, gián đoạn giao dịch hoặc trải nghiệm không đồng nhất giữa các nền tảng là điều có thể xảy ra.

Ông cũng lưu ý rằng các công ty chứng khoán quy mô nhỏ sẽ chịu áp lực lớn về chi phí đầu tư hạ tầng công nghệ, bảo mật dữ liệu và nâng cấp hệ thống tích hợp sinh trắc học. Trong khi đó, nếu quy trình xác thực chưa tối ưu, đặc biệt với nhóm nhà đầu tư lớn tuổi hoặc ít quen công nghệ, việc sử dụng ứng dụng giao dịch có thể trở nên khó khăn hơn.

Từ góc nhìn quản lý vĩ mô, Bộ Tài chính cho biết hiện nay nhiều công ty chứng khoán đã triển khai eKYC và các hình thức xác thực điện tử như OTP, chữ ký số hoặc sinh trắc học trong một số bước mở tài khoản và giao dịch. Do đó, việc đưa sinh trắc học vào khung pháp lý thống nhất được kỳ vọng sẽ chuẩn hóa hệ thống, đồng thời tăng cường tính minh bạch và khả năng kiểm soát rủi ro.

Dù vậy, các chuyên gia cũng nhấn mạnh rằng không có giải pháp nào mang tính tuyệt đối. Sinh trắc học có thể giảm đáng kể rủi ro giả mạo, nhưng không thể loại bỏ hoàn toàn các hành vi vi phạm nếu không đi kèm với giám sát thị trường, phân tích dữ liệu giao dịch và chế tài xử phạt đủ mạnh.

Vì vậy, bài toán đặt ra không nằm ở việc có áp dụng sinh trắc học hay không, mà là áp dụng như thế nào để vừa đảm bảo an toàn hệ thống, vừa không làm giảm sức hấp dẫn và tính linh hoạt của thị trường chứng khoán. Trong giai đoạn chuyển đổi số mạnh mẽ, đây sẽ là một trong những điểm cân bằng quan trọng giữa quản lý rủi ro và trải nghiệm nhà đầu tư.