Không đủ điều kiện đại chúng: Tư nhân rời sàn, DNNN có 'ngã rẽ' riêng

Loạt doanh nghiệp tỷ đô không thoả mãn điều kiện đại chúng

Trong thông báo mới đây, Tổng Công ty Khí Việt Nam – CTCP (PV GAS, HoSE: GAS) cho biết, căn cứ báo cáo tài chính quý III/2025 và danh sách người sở hữu chứng khoán tại ngày chốt 29/8/2025, doanh nghiệp hiện có tổng cộng 17.495 cổ đông. Trong đó, cổ đông lớn duy nhất là Tập đoàn Công nghiệp – Năng lượng Quốc gia Việt Nam (PVN) nắm giữ tới 95,76% số cổ phiếu có quyền biểu quyết; 17.494 cổ đông còn lại chỉ sở hữu 4,24%.

Theo GAS, với cơ cấu sở hữu này, doanh nghiệp chưa đáp ứng điều kiện là công ty đại chúng theo quy định tại điểm a khoản 1 Điều 32 Luật Chứng khoán số 54/2019/QH14, được sửa đổi, bổ sung tại Luật số 56/2024/QH15. Cụ thể, công ty không đảm bảo yêu cầu tối thiểu 10% số cổ phiếu có quyền biểu quyết do ít nhất 100 nhà đầu tư không phải cổ đông lớn nắm giữ.

Trước đó, vào cuối tháng 11/2025, Tổng Công ty Khoáng sản – TKV (Vimico, HNX: KSV) cũng rơi vào tình trạng tương tự khi Tập đoàn Công nghiệp Than – Khoáng sản Việt Nam (TKV) sở hữu hơn 98% vốn điều lệ.

Điểm chung của các doanh nghiệp này là đều có cổ đông chi phối nắm giữ phần lớn vốn, đồng thời đều là đại diện phần vốn Nhà nước. Ngoài GAS và KSV, hàng loạt doanh nghiệp khác cũng ở trong tình trạng tương tự là CTCP Lọc hóa dầu Bình Sơn (HoSE: BSR), Tập đoàn Đầu tư và Phát triển Công nghiệp Becamex – CTCP (HoSE: BCM), Tập đoàn Cao su Việt Nam (HoSE: GVR), Tổng Công ty Hàng không Việt Nam – CTCP (HoSE: HVN), Tổng công ty Cảng hàng không Việt Nam (UPCoM: ACV), Tổng Công ty cổ phần Đầu tư Quốc tế Viettel (UPCoM: VGI), Tổng công ty Hàng hải Việt Nam – CTCP (UPCoM: MVN), CTCP Viễn thông FPT (UPCoM: FOX)… Đây đều là các doanh nghiệp có mức vốn hoá cao, giá trị lên tới hàng tỷ USD.

Ngày 14/6/2025, Quốc hội đã thông qua Luật Quản lý và đầu tư vốn nhà nước tại doanh nghiệp (Luật số 68/2025/QH15, có hiệu lực từ 1/8/2025).

Trong đó, Khoản 7 Điều 59 của Luật này quy định rõ: Trong thời gian thực hiện kế hoạch cơ cấu lại đã được cơ quan có thẩm quyền phê duyệt, các doanh nghiệp nhà nước (DNNN) được chuyển đổi từ doanh nghiệp 100% vốn nhà nước thành công ty cổ phần đang niêm yết, đăng ký giao dịch nếu chưa đáp ứng điều kiện công ty đại chúng về cơ cấu cổ đông theo Luật Chứng khoán thì không bị hủy tư cách công ty đại chúng.

Quy định này được cho là sẽ giúp các doanh nghiệp có vốn Nhà nước nêu trên (nếu đang trong thời gian thực hiện tái cơ cấu) giữ được cổ phiếu ở trên các sàn niêm yết hay hệ thống UPCoM, tránh khỏi trường hợp hủy niêm yết trong giai đoạn chuyển tiếp.

Có phải lựa chọn cho tất cả?

Ở chiều ngược lại, thời gian gần đây, không ít doanh nghiệp tư nhân với thương hiệu lâu đời đã lựa chọn hủy tư cách công ty đại chúng và rời sàn, như Tổng Công ty Công nghiệp Dầu thực vật Việt Nam (Vocarimex), CTCP Bao bì Biên Hòa (Sovi), CTCP Bibica, CTCP Vang Thăng Long…

Đáng chú ý, trước khi đưa ra quyết định rời thị trường chứng khoán, phần lớn cổ phiếu của các doanh nghiệp này đều rơi vào tình trạng thanh khoản thấp kéo dài, gần như không có giao dịch, giá cổ phiếu “đứng yên”.

Sự hiện diện của các mã này trên thị trường được ví như những “bóng mờ”, tồn tại nhưng không tạo ra giá trị giao dịch hay thông tin tham chiếu đáng kể. Vì vậy, việc rời sàn của các mã này chủ yếu chỉ để lại tiếc nuối ngắn hạn với giới quan sát, gần như không gây ảnh hưởng đến toàn thị trường.

Bình luận về xu hướng nhiều doanh nghiệp niêm yết hủy tư cách đại chúng trong thời gian qua, ông Johan Nyvene, Chủ tịch HĐQT Công ty Chứng khoán TP. HCM (HSC) – cho rằng nguyên nhân chủ yếu đến từ những hoàn cảnh đặc thù của từng doanh nghiệp hoặc nhóm cổ đông chi phối.

Theo ông Johan Nyvene, nếu một công ty niêm yết không đáp ứng được bản chất của một công ty đại chúng, không thỏa mãn nhu cầu tối thiểu của thị trường về thanh khoản, trong khi giá cổ phiếu bị chi phối bởi một nhóm cổ đông lớn, thì việc không niêm yết sẽ là lựa chọn tốt hơn. “Không cần đặt dấu hỏi việc hủy niêm yết là tự nhiên hay không tự nhiên”, ông nhấn mạnh.

Tuy nhiên, khi đặt góc nhìn vào các doanh nghiệp có vốn Nhà nước hiện chưa đáp ứng đầy đủ điều kiện công ty đại chúng, bức tranh lại có phần khác biệt. Theo đó, đây đều là những doanh nghiệp đầu ngành, sở hữu quy mô tổng tài sản, doanh thu và thị phần vượt trội, thậm chí nắm giữ lợi thế độc quyền trong các lĩnh vực then chốt như hàng không, dầu khí, viễn thông.

Vị thế dẫn đầu giúp các doanh nghiệp này, dù có tỷ lệ free-float khá mỏng, vẫn duy trì được sức hút lớn đối với nhà đầu tư. Thực tế cho thấy, dù thanh khoản chưa tương xứng với quy mô vốn hóa, cổ phiếu của nhóm này vẫn giao dịch sôi động hơn mặt bằng chung của các doanh nghiệp có cơ cấu sở hữu cô đặc.

Quan trọng hơn, việc duy trì các doanh nghiệp Nhà nước quy mô lớn trên sàn chứng khoán còn mang ý nghĩa chiến lược, đóng vai trò là “nguồn hàng chất lượng” để thu hút dòng vốn mới. Giới phân tích cho rằng, trong bối cảnh thị trường còn thiếu các doanh nghiệp đầu ngành đủ tầm, nhóm cổ phiếu Nhà nước vẫn được kỳ vọng sẽ là lời giải cho bài toán khan hiếm hàng hóa chất lượng cao.

Bản thân các doanh nghiệp này cũng đang tích cực làm việc với cổ đông lớn và cơ quan quản lý nhằm sớm đáp ứng các quy định của Luật Chứng khoán. PV GAS cho biết đang phối hợp với PVN, đồng thời báo cáo, kiến nghị các cơ quan có thẩm quyền để tìm phương án xử lý phù hợp.

Tại Becamex (BCM), doanh nghiệp từng lên kế hoạch đấu giá công khai 300 triệu cổ phiếu nhằm giảm tỷ lệ sở hữu Nhà nước xuống 74%. Tuy nhiên, do điều kiện thị trường không thuận lợi, kế hoạch này phải tạm hoãn. Phương án chào bán thêm 150 triệu cổ phiếu ra công chúng sau đó cũng không được thông qua do tỷ lệ tán thành thấp.

Trong khi đó, KSV đã thống nhất tiếp tục để Tổng giám đốc báo cáo, giải trình với Ủy ban Chứng khoán Nhà nước về “đặc thù cơ cấu cổ đông hiện nay” của Tổng công ty.

Dẫu vậy, giới chuyên môn cho rằng tỷ lệ free-float quá thấp vẫn là rào cản đáng kể đối với các cổ phiếu này. BCM là ví dụ điển hình khi Công ty Chứng khoán BIDV (BSC) mới đây dự báo cổ phiếu này có thể bị loại khỏi rổ VN30 do không đáp ứng các tiêu chí về giá trị và khối lượng giao dịch.