Bảo hiểm và nguồn vốn 1 triệu tỷ đồng: Kỷ luật tạo lợi nhuận bền vững cho 'tay chơi lớn'

Số vốn đầu tư tăng đều đặn, danh mục ít biến động

Theo số liệu của Cục Quản lý, giám sát bảo hiểm (Bộ Tài chính), trong những năm qua, tổng số vốn đầu tư vào nền kinh tế của các doanh nghiệp trong ngành bảo hiểm tăng trưởng đều đặn qua các năm. Từ con số cách đây 10 năm chỉ khoảng 186.572 tỷ đồng “rót” vào nền kinh tế mỗi năm, thì đến nay số tiền các doanh nghiệp bảo hiểm đầu tư đã chính thức vượt 1 triệu tỷ đồng.

Trong đó, tỷ trọng đóng góp phần lớn là của khối bảo hiểm nhân thọ chiếm trên dưới 90%, còn lại là nhóm doanh nghiệp phi nhân thọ.

Quy định tại Luật Kinh doanh bảo hiểm 2025 đặt ra nguyên tắc rất rõ ràng đối với các doanh nghiệp bảo hiểm: đầu tư phải đồng thời đảm bảo an toàn, thanh khoản và hiệu quả, do đó giới hạn đáng kể không gian cho các quyết định “xuống tiền” mang tính đầu cơ.

Số liệu của Tổ chức Hợp tác và Phát triển Kinh tế (OECD) cho thấy, trái phiếu vẫn là tài sản chủ đạo trong danh mục của các doanh nghiệp bảo hiểm toàn cầu, thường chiếm khoảng 60-70% tổng danh mục. Tiếp sau đó là uỷ thác qua các Quỹ đầu tư tập thể (CIS) và tiền mặt, tiền gửi có kỳ hạn. Tại Việt Nam, tỷ trọng này trong nhiều trường hợp còn cao hơn, phản ánh đặc thù thị trường và yêu cầu kiểm soát rủi ro chặt chẽ hơn trong giai đoạn phát triển.

Xét về danh mục đầu tư của các DN bảo hiểm, bà Nguyễn Thu Bình, FRM, CIA, Giám đốc Quản trị rủi ro, Công ty Quản lý quỹ PVI cho rằng, một trong những đặc điểm dễ nhận thấy trong danh mục đầu tư của doanh nghiệp bảo hiểm là tỷ trọng lớn và ổn định của các tài sản thu nhập cố định.

Theo bà, trong những năm gần đây, cơ cấu danh mục đã ghi nhận một số điều chỉnh nhất định, tỷ trọng trái phiếu chính phủ có xu hướng giảm dần, trong khi tiền gửi và một số tài sản có lợi suất cao hơn gia tăng. Tuy nhiên, sự dịch chuyển này không phản ánh việc doanh nghiệp bảo hiểm “chạy theo lợi nhuận”, mà là quá trình tái cân bằng danh mục nhằm thích ứng với môi trường lãi suất thay đổi, đồng thời đảm bảo sự phù hợp với cấu trúc nghĩa vụ chi trả dài hạn.

Nói cách khác, danh mục có thể điều chỉnh theo thị trường, nhưng các nguyên tắc nền tảng bao gồm an toàn, thanh khoản và khả năng dự báo dòng tiền vẫn được duy trì một cách nhất quán. Chính cách tiếp cận này lý giải vì sao doanh nghiệp bảo hiểm không tham gia vào các chu kỳ “lên - xuống” ngắn hạn của thị trường, mà duy trì một cấu trúc danh mục dài hạn, được tính toán ngay từ đầu.

Trên phạm vi toàn cầu, sự ổn định trong cơ cấu tài sản, với trái phiếu đóng vai trò trụ cột, phản ánh rõ triết lý đầu tư của ngành bảo hiểm: ưu tiên kiểm soát rủi ro và duy trì dòng tiền ổn định, qua đó tạo nền tảng cho lợi nhuận bền vững qua nhiều chu kỳ kinh tế.

Kỷ luật tạo ra lợi nhuận bền vững

Phân tích về số vốn “khổng lồ” của ngành bảo hiểm đang chảy trong thị trường tài chính, ông Trần Nguyên Đán, chuyên gia kinh tế, thành viên Hội Luật gia Việt Nam đánh giá, DN bảo hiểm là các trung gian tài chính, một trong các trụ cột quan trọng “chu chuyển” vốn (tức chu trình chuyển vốn) của nền kinh tế.

Một điều rất đặc biệt, dù cũng là một trong các định chế tài chính như ngân hàng nhưng cách bảo hiểm vận hành rất khác. Cụ thể, ngân hàng thường dùng huy động tiền gửi, vốn CASA và các nguồn khác sau đó cho vay tín dụng và tuân thủ theo hệ số an toàn vốn (CAR). Còn các doanh nghiệp bảo hiểm huy động vốn gồm 2 kênh huy động vốn nhân thọ và phi nhân thọ.

Trong đó, bảo hiểm nhân thọ là kênh hút vốn chủ lực, thường chiếm khoảng trên dưới 90% tổng nguồn vốn đầu tư vào nền kinh tế hàng năm. Phí bảo hiểm hàng năm khách hàng tham gia, một phần dành cho các chi phí quản lý vận hành, chi phí bồi thường bảo hiểm, còn lại sẽ được đưa vào đầu tư.

Điểm khác biệt là ở chỗ “kỳ hạn”, phía ngân hàng chỉ 6, 12 tháng hoặc dài hơn là 36 tháng nhưng các nhà bảo hiểm thu phí có thể 10 năm, 20 năm hoặc lâu hơn. Việc lựa chọn kênh đầu tư trong bảo hiểm có sự tương thích với kỳ hạn huy động vốn của bảo hiểm, nên cho phép các nhà bảo hiểm đầu tư dài hạn hơn, ví dụ đầu tư vào trái phiếu chính phủ.

Thứ nhất, việc này cung cấp tiền cho thị trường vốn, giúp Chính phủ có thêm nguồn lực tiến hành đầu tư công, xây dựng cơ sở hạ tầng. Thứ hai, doanh nghiệp bảo hiểm dành số tiền dư mua trái phiếu doanh nghiệp lớn hoặc trái phiếu đô thị, trái phiếu chính quyền địa phương.

“Đây là sự hỗ trợ dòng vốn rất lớn, ít biến động, có ý nghĩa với sự phát triển dài hạn của nền kinh tế Việt Nam”, ông Đán khẳng định.

Ở góc độ người tham gia, vị chuyên gia nói, điều mà người tham gia lo sợ nhất là các DN sử dụng tiền sai mục đích, không đúng, ảnh hưởng đến quyền lợi của khách hàng, đến chi trả bồi thường. Tuy nhiên, ông nhấn mạnh, Luật Kinh doanh bảo hiểm 2022 quy định rõ, doanh nghiệp bảo hiểm chỉ được đầu tư vào các kênh như trái phiếu chính phủ, chứng chỉ tiền gửi, tiền mặt hoặc TPDN nhưng phải có xếp hạng tín nhiệm cao. Còn các lĩnh vực rủi ro cao như kinh doanh bất động sản, các DN bảo hiểm không được phép đầu tư.

Hoặc chính các công ty bảo hiểm thành lập ra các DN Quản lý quỹ như Quỹ Manulife, Quỹ EastSpring của Prudential bởi quy định đầu tư của chính bảo hiểm bị giới hạn, số tiền bảo hiểm thu được sẽ được các công ty bảo hiểm “bơm” ra thị trường thông qua các DN quản lý Quỹ của chính họ hoặc uỷ thác để tham gia vào thị trường tài chính với các sản phẩm như trái phiếu, chứng chỉ quỹ, cổ phiếu trên sàn chứng khoán và các công cụ tài chính khác.

Ông Đán nhìn nhận, các doanh nghiệp bảo hiểm nhân thọ, không chỉ là trung gian tài chính, mà còn là một “tay chơi lớn” trên thị trường, giúp đảm bảo thanh khoản cho các khoản đầu tư, ví dụ như có thời điểm thị trường tài chính hỗn loạn, NĐT nhỏ lẻ dễ bị dao động, nhưng nhờ các Quỹ đầu tư tổ chức như DN bảo hiểm, quản lý quỹ này giúp ổn định lại thị trường tài chính.

Còn đối với bảo hiểm phi nhân thọ, đặc thù thu phí ngắn theo năm, phí bảo hiểm đó sẽ được dùng để bồi thường hàng năm, tuy nhiên nhờ sự chênh lệch giữa kỳ thu tiền và kỳ chi trả, các DN bảo hiểm sẽ đưa nguồn tiền vào Quỹ dự phòng nghiệp vụ để đem đi đầu tư theo quy định của Luật. Có thể nói, các DN bảo hiểm phi nhân thọ đầu tư rất thận trọng, họ thường ưu tiền gửi tiền có kỳ hạn tại ngân hàng, đây cũng là khách hàng cung cấp vốn trung hạn cho ngân hàng (thường gửi kỳ hạn 12 tháng).

“Bảo hiểm đâu có được quyền lựa chọn thời điểm chi trả, chính vì vậy việc đầu tư của nhóm doanh nghiệp này luôn phải đảm bảo tiêu chí an toàn, thanh khoản để đảm bảo việc chi trả nếu không may xảy ra rủi ro lớn”, ông Đán nói lý do.

Một điểm nữa, ông Đán nêu thực tế, tại các nước phát triển trên thế giới, phần lớn người dân lựa chọn bảo hiểm nhân thọ là một trong các kênh đầu tư an toàn và có tính kỷ luật nhằm tiết kiệm tiền với nguyên tắc, chọn an toàn thì lợi nhuận sẽ không cao.

Do đó, những khách hàng đặt mục tiêu có các khoản tiền ổn định, an toàn, đảm bảo trong tương lai như dự định nghỉ hưu, tiết kiệm cho con đi học, chữa bệnh…thì cần những kênh tiết kiệm tài chính ổn định, không ai chọn những kênh đầu tư mang tính chất “đánh bạc”.

Đặc biệt, tại Việt Nam các doanh nghiệp bảo hiểm được Bộ Tài chính kiểm soát rất chặt chẽ, đảm bảo việc đầu tư phải an toàn vốn, ổn định, dài hạn, chấp nhận tỷ suất sinh lời thấp.

“Kể cả Việt Nam hay trên thế giới, các doanh nghiệp bảo hiểm nhân thọ, phi nhân thọ họ đầu tư rất an toàn, kỷ luật và ít mạo hiểm, chưa kể quy chế quản trị, kiểm soát rất chặt chẽ, có thể nhỉnh hơn cả các ngân hàng. Trong quá khứ số lượng các DN bảo hiểm bị phá sản rất hiếm, trong khi ngành ngân hàng đã có nhiều tên tuổi lớn rời bỏ thị trường tài chính”, vị chuyên gia cho hay.