Xây dựng Trung tâm tài chính quốc tế: Sandbox quyết định sức hút với Fintech

1. Giới thiệu

1.1. Bối cảnh phát triển của Fintech và xu hướng kiến tạo Trung tâm Tài chính Quốc tế

Sự bùng nổ của các mô hình kinh doanh tài chính mới như cho vay ngang hàng (P2P Lending), giao diện lập trình ứng dụng mở (Open API), và tài sản mã hóa đang định hình lại hệ thống tài chính toàn cầu. Cuộc Cách mạng Công nghiệp 4.0 đã đưa Fintech trở thành lõi của hệ sinh thái tài chính hiện đại. Các mô hình này không chỉ phá vỡ rào cản tài chính truyền thống mà còn làm chuyển dịch mạnh mẽ dòng vốn toàn cầu, với quy mô nền kinh tế số khu vực Đông Nam Á dự kiến vượt ngưỡng 300 tỷ USD. Trọng tâm tài chính thế giới đang dịch chuyển rõ rệt từ các trung tâm truyền thống phương Tây như London, New York…về châu Á và Trung Đông, minh chứng qua thứ hạng dẫn đầu trên Chỉ số Trung tâm Tài chính Toàn cầu (GFCI) của Singapore, Hồng Kông, cùng với sự trỗi dậy của Dubai như một cửa ngõ luân chuyển vốn và đổi mới sáng tạo.

Đối với chiến lược kiến tạo Trung tâm Tài chính Quốc tế tại Việt Nam, Sandbox không chỉ là phép thử kỹ thuật mà thực sự là một công cụ thể chế. Theo định hướng Nghị quyết số 222/2025/QH15, việc triển khai Sandbox tại IFC sẽ tạo ra cơ chế linh hoạt, đặc thù và vượt trội nhằm thu hút dòng vốn, công nghệ và các định chế tài chính toàn cầu. Công cụ này giúp rút ngắn tối đa độ trễ giữa quy định pháp luật và thực tiễn thị trường, biến IFC thành điểm đến hấp dẫn, có năng lực cạnh tranh cao trong khu vực.

1.2. Tính cấp thiết của cơ chế thử nghiệm có kiểm soát đối với IFC

Khung pháp lý hiện hành đang là rào cản đối với sự phát triển của hệ sinh thái Fintech. Trong bối cảnh các mô hình kinh doanh mới phát triển nhanh chóng, hệ thống pháp luật truyền thống ngày càng bộc lộ sự kém phù hợp.

Trong bối cảnh đó, Regulatory Sandbox nổi lên như một công cụ quản trị đổi mới thiết yếu, vận hành theo vòng lặp Thử nghiệm - Đúc kết - Điều chỉnh. Cơ chế này tạo ra một không gian an toàn với giới hạn về quy mô và thời gian, cho phép các doanh nghiệp thử nghiệm công nghệ đột phá mà không bị trói buộc bởi toàn bộ quy định hiện hành. Qua đó, cơ quan quản lý có thể đánh giá chính xác rủi ro, chi phí và lợi ích của sản phẩm trước khi ban hành khung pháp lý chính thức.

1.3. Hướng nghiên cứu và tiếp cận của bài viết

Bài viết tập trung vào việc đánh giá khung pháp lý Regulatory Sandbox hiện hành và đề xuất cơ chế chuyên biệt dành cho Trung tâm Tài chính Quốc tế (IFC) tại Việt Nam. Cụ thể, nghiên cứu nhằm làm rõ bản chất pháp lý của cơ chế Sandbox, phân tích những hạn chế của Sandbox theo Nghị định 94/2025/NĐ-CP đối với sự phát triển của hệ sinh thái Fintech, đồng thời đề xuất mô hình Sandbox đặc thù, vượt trội dành riêng cho IFC tại TP. Hồ Chí Minh và TP. Đà Nẵng, với mục tiêu tạo đòn bẩy mạnh mẽ để thu hút các định chế tài chính và dòng vốn quốc tế.

Để thực hiện mục tiêu trên, nghiên cứu tập trung giải quyết ba vấn đề cốt lõi sau:

Thứ nhất, khung pháp lý Sandbox theo Nghị định 94/2025/NĐ-CP đang bộc lộ những rào cản kỹ thuật và giới hạn nào đối với đổi mới sáng tạo trong lĩnh vực Fintech?

Thứ hai, sự can thiệp của Nghị quyết 222/2025/QH15 cùng các nghị định hướng dẫn mang lại những quyền miễn trừ và ưu đãi vượt trội nào cho doanh nghiệp Fintech khi hoạt động trong khuôn khổ IFC?

Thứ ba, thiết kế cấu trúc Sandbox chuyên biệt tại IFC cần những yếu tố nào để dung hòa hiệu quả bộ ba bất khả thi: đổi mới sáng tạo – quản trị rủi ro hệ thống – bảo vệ nhà đầu tư và người tiêu dùng?

Việc làm rõ ba vấn đề trên sẽ cung cấp cơ sở khoa học và thực tiễn để đề xuất mô hình Sandbox phù hợp, góp phần thúc đẩy sự phát triển bền vững của Trung tâm Tài chính Quốc tế tại Việt Nam.

2. Tổng quan nghiên cứu và cơ sở lý luận

2.1. Bản chất và các yếu tố cấu thành của Regulatory Sandbox

2.1.1. Khái niệm và nguyên tắc vận hành

Dưới góc độ quản trị nhà nước, Sandbox được nhận định là một công cụ quản trị đổi mới đắc lực, cho phép các doanh nghiệp FinTech thử nghiệm sản phẩm trong một không gian pháp lý linh hoạt nhưng được giới hạn nghiêm ngặt về quy mô và thời gian. Bản chất cốt lõi của Sandbox là phương thức tiếp cận pháp lý chủ động, giúp nhà nước điều chỉnh luật pháp thông qua vòng lặp thử nghiệm đến đúc kết rồi điều chỉnh. Sandbox được hiểu là một không gian pháp lý có kiểm soát, nơi doanh nghiệp được phép thử nghiệm sản phẩm, dịch vụ hoặc mô hình kinh doanh mới dưới sự giám sát chặt chẽ của cơ quan quản lý, với những giới hạn rõ ràng về phạm vi, thời gian và quy mô tham gia (Financial Conduct Authority, 2015; Attrey et al., 2020). Sandbox có thể được phân loại theo 03 mô hình sau: (1) Sandbox Vận hành (Operational) - môi trường thử nghiệm xử lý và tiếp cận dữ liệu thực tế; (2) Sandbox Pháp lý (Regulatory) - Quy trình hợp tác nơi các cơ quan quản lý và doanh nghiệp thử nghiệm công nghệ mới trong một khuôn khổ pháp lý linh hoạt; (3) Sandbox lai (Hybrid) - Kết hợp cả yếu tố vận hành và pháp lý. Mô hình Regulatory Sandbox được xem là phù hợp với định hướng chính sách phát triển IFC và hệ thống pháp luật Việt Nam.

2.1.2. Bốn yếu tố cốt lõi của một Sandbox hiệu quả

Để Sandbox thực sự trở thành đòn bẩy thể chế an toàn và hiệu quả, cấu trúc của nó phải được xây dựng dựa trên bốn trụ cột cốt lõi:

Thứ nhất, phạm vi thử nghiệm cần đủ rộng để không loại trừ các công nghệ mới nổi như tài sản số, trí tuệ nhân tạo (AI) hay dữ liệu mở, tránh kìm hãm tiềm năng đổi mới, nhưng vẫn có kiểm soát và cho phép doanh nghiệp triển khai thử nghiệm trong điều kiện thị trường thực với người dùng thực, qua đó kiểm chứng tính khả thi và rủi ro vận hành của sản phẩm (Financial Conduct Authority, 2015; Attrey et al., 2020).

Thứ hai, cơ quan quản lý cần áp dụng cách tiếp cận phân loại theo rủi ro (risk-based approach) để linh hoạt đưa ra các miễn trừ pháp lý tạm thời tương ứng với mức độ rủi ro của từng mô hình Fintech, thay vì áp dụng đồng loạt các tiêu chuẩn pháp lý truyền thống (Attrey et al., 2020).

Thứ ba, cần thiết lập cơ chế bảo vệ người tiêu dùng chặt chẽ, bao gồm giới hạn quy mô giao dịch, số lượng khách hàng tham gia, nghĩa vụ công bố thông tin và cơ chế xử lý rủi ro. Đây là điều kiện tiên quyết nhằm đảm bảo rằng việc thử nghiệm không gây tổn hại thực tế đến người sử dụng dịch vụ tài chính, đặc biệt trong bối cảnh các sản phẩm Fintech có thể tiềm ẩn rủi ro lan truyền hệ thống (Buckley et al., 2019).

Và cuối cùng, một Sandbox hiệu quả đòi hỏi cơ chế phối hợp giám sát liên ngành, phản ánh bản chất xuyên lĩnh vực của Fintech là nơi ranh giới giữa ngân hàng, chứng khoán, bảo hiểm và công nghệ ngày càng bị xóa nhòa. Thiếu cơ chế này sẽ làm phát sinh tình trạng phân mảnh pháp lý và tạo điều kiện cho hành vi lách luật giữa các khuôn khổ quản lý (Zetzsche et al., 2017).

Điểm cốt lõi của Regulatory Sandbox nằm ở sự chuyển dịch từ phương thức quản lý mang tính tiền kiểm (ex ante regulation) sang mô hình điều chỉnh thích ứng dựa trên bằng chứng (evidence-based regulation). Theo cách tiếp cận này, Sandbox đóng vai trò như một cơ chế tạo lập dữ liệu thực nghiệm, cho phép cơ quan quản lý đánh giá tác động của đổi mới tài chính trong điều kiện thị trường thực trước khi ban hành quy phạm pháp luật chính thức (Attrey et al., 2020). Các nghiên cứu học thuật gần đây cũng chỉ ra rằng Sandbox hình thành một môi trường học tập đồng sáng tạo giữa nhà làm luật và doanh nghiệp, qua đó giúp giảm thiểu độ trễ thể chế và nâng cao tính phù hợp của chính sách đối với công nghệ mới (Ahern, 2025).

2.2. Kinh nghiệm quốc tế về ứng dụng Sandbox tại các IFC hàng đầu

2.2.1. Cơ quan Tiền tệ Singapore - Monetary Authority of Singapore (MAS)

MAS là một trong những cơ quan quản lý tiên phong trên thế giới khi triển khai FinTech Regulatory Sandbox từ năm 2016. Mô hình này đã được nâng cấp liên tục qua Sandbox Express năm 2019 và Sandbox Plus năm 2022, nhằm tạo môi trường thử nghiệm linh hoạt và hiệu quả hơn.

Đặc điểm nổi bật của mô hình Singapore là cơ chế nộp đơn liên tục cùng quy trình phê duyệt nhanh chóng chỉ trong 21 ngày dành cho các sản phẩm rủi ro thấp và đã được thị trường hiểu rõ (pre-defined environments). Các lĩnh vực được ưu tiên bao gồm thanh toán số, tài chính xanh và các giải pháp dựa trên trí tuệ nhân tạo (AI-driven). Đặc biệt, Sandbox Plus bổ sung các hỗ trợ thiết thực như tài trợ không hoàn lại (grants), mở rộng đối tượng tham gia là nhóm người dùng tiên phong và hỗ trợ kết nối giao dịch để thúc đẩy quy mô hóa các dự án thành công.

Kết quả thực tiễn cho thấy, đến năm 2026, khung Sandbox của MAS vẫn hoạt động mạnh mẽ với các hướng dẫn (FAQs) được cập nhật liên tục vào tháng 1/2026. Thông qua triết lý Thử nghiệm - Đúc kết - Điều chỉnh, Singapore đã duy trì vị thế là một trong những Trung tâm Tài chính Quốc tế hàng đầu châu Á, liên tục xếp hạng cao trong Chỉ số Trung tâm Tài chính Toàn cầu (GFCI).

2.2.2. Trung tâm tài chính quốc tế Dubai - Dubai International Financial Centre (DIFC)

DIFC, dưới sự quản lý của Dubai Financial Services Authority (DFSA), đã thiết lập một khu tài phán độc lập với cơ chế sandbox linh hoạt mang tên Innovation Testing Licence (ITL). Mô hình này tập trung hỗ trợ mạnh mẽ cho công nghệ blockchain và tài sản số.

Đặc điểm nổi bật của sandbox tại DIFC là Tokenisation Regulatory Sandbox, được ra mắt năm 2025 và tiếp tục triển khai trong năm 2026. Cơ chế này cho phép các doanh nghiệp thử nghiệm tokenized assets, blockchain và các sản phẩm liên quan đến crypto trong một môi trường được kiểm soát chặt chẽ. Quy trình thử nghiệm được thiết kế theo các giai đoạn rõ ràng, từ Expression of Interest đến ITL Cohort với thời hạn 6-12 tháng, kèm theo quy định tùy chỉnh và sự giám sát trực tiếp của DFSA. Đến năm 2026, DIFC đã cấm một số loại token rủi ro cao như privacy token và algorithmic token, nhưng đồng thời mở rộng phạm vi cho tokenized investment products và dịch vụ custody.

Kết quả thực tiễn cho thấy, đến năm 2026, Tokenisation Regulatory Sandbox của DIFC đã thu hút nhiều cohort tham gia, hỗ trợ hiệu quả việc live testing các sản phẩm tokenized. Nhờ đó, DIFC đã khẳng định vị thế là một trong những hub blockchain và tài sản số hàng đầu Trung Đông. DFSA cũng liên tục cam kết cung cấp regulatory guidance và xây dựng các khung pháp lý dành cho tài sản kỹ thuật số.

2.2.3. Cơ quan Quản lý Tài chính Anh Quốc - Financial Conduct Authority (FCA)

Vương quốc Anh là quốc gia tiên phong trên thế giới khi ra mắt Regulatory Sandbox từ năm 2016 dưới sự quản lý của Financial Conduct Authority (FCA). Mô hình nổi bật nhất của FCA chính là cơ chế cohort – nhóm thử nghiệm định kỳ – giúp rút ngắn đáng kể thời gian đưa sản phẩm ra thị trường.

Đặc điểm nổi bật của mô hình cohort là việc tập trung vào các chủ đề cụ thể trong từng đợt thử nghiệm. Chẳng hạn, stablecoins cohort được khởi động vào tháng 11/2025 với thời hạn nộp đơn đến ngày 18/1/2026. Đến năm 2026, FCA đã chọn 4 công ty gồm Monee Financial Technologies, ReStabilise, Revolut và VVTX để thử nghiệm việc phát hành stablecoin trong môi trường an toàn. Sandbox hỗ trợ mỗi dự án thông qua một quản lý hồ sơ chuyên trách (dedicated case manager), cho phép thử nghiệm ở quy mô nhỏ với thời gian giới hạn, nhằm thu thập dữ liệu thực tiễn để hoàn thiện quy định, đặc biệt trong lĩnh vực thanh toán stablecoin được ưu tiên năm 2026.

Kết quả thực tiễn cho thấy, mô hình cohort giúp FCA học hỏi nhanh chóng từ nhiều dự án cùng lúc, hỗ trợ hiệu quả quá trình mở rộng quy mô và phát triển chính sách tiêu biểu là Crypto Roadmap 2026. Nhờ đó, Vương quốc Anh tiếp tục duy trì vị thế dẫn đầu trong việc xây dựng khung pháp lý linh hoạt và thích ứng với công nghệ tài chính mới.

3.Thực trạng khuôn khổ pháp lý tại Việt Nam

3.1. Đánh giá khuôn khổ pháp lý Sandbox hiện hành tại Việt Nam qua Nghị định 94/2025/NĐ-CP

Nghị định 94/2025/NĐ-CP là văn bản pháp lý đầu tiên quy định về Cơ chế thử nghiệm có kiểm soát  trong lĩnh vực ngân hàng tại Việt Nam. Đây được xem là bước tiến quan trọng sau hơn bốn năm chuẩn bị, đáp ứng một phần kiến nghị từ các nghiên cứu trước đó. Tuy nhiên, khi so sánh với các mô hình Sandbox tại các Trung tâm Tài chính Quốc tế hàng đầu như Singapore (MAS), Hồng Kông (HKMA), Vương quốc Anh (FCA) và UAE/DIFC, khung pháp lý này vẫn tồn tại khá nhiều hạn chế về phạm vi, độ linh hoạt và khả năng bao quát các công nghệ mới.

Cụ thể, Nghị định 94 chỉ cho phép thử nghiệm ba giải pháp Fintech gồm chấm điểm tín dụng, giao diện lập trình ứng dụng mở và cho vay ngang hàng, với thời gian tối đa hai năm (có thể gia hạn một lần). Các điều kiện tham gia được đặt ra khá khắt khe: doanh nghiệp phải là pháp nhân Việt Nam, chỉ được đóng vai trò trung gian trong P2P Lending, hệ thống lưu trữ dữ liệu phải đặt 100% tại Việt Nam, đồng thời cấm thử nghiệm xuyên biên giới. Quy trình thẩm định kéo dài từ 6 đến 9 tháng, kết hợp với yêu cầu vốn pháp định và tiêu chuẩn an toàn thông tin nghiêm ngặt, đã tạo ra nhiều rào cản kỹ thuật và tài chính cho các doanh nghiệp Fintech.

Sau hơn 8 tháng triển khai (tính đến tháng 3/2026), số lượng dự án tham gia Sandbox vẫn còn hạn chế, chủ yếu là các doanh nghiệp nội địa. Nhiều startup Fintech gặp khó khăn trong việc tiếp cận hoặc phải chờ đợi lâu, dẫn đến nguy cơ thất thoát nguồn lực công nghệ và dòng vốn khởi nghiệp ra nước ngoài. Đặc biệt, Nghị định chưa bao quát các công nghệ đột phá như blockchain, token hóa tài sản, stablecoin, InsurTech hay tài chính xanh  những lĩnh vực đang phát triển mạnh mẽ trên thế giới. Những hạn chế này cho thấy khung Sandbox hiện hành vẫn mang tính bảo thủ, ưu tiên kiểm soát rủi ro hệ thống hơn là thúc đẩy đổi mới sáng tạo, từ đó trở thành nút thắt quan trọng cần được tháo gỡ thông qua cơ chế Sandbox đặc thù tại IFC.

3.2. Sự vượt trội của cơ chế Sandbox đặc thù tại IFC (Theo Nghị quyết 222/2025/QH15 và các Nghị định hướng dẫn)

Sandbox tại IFC được xem là phiên bản nâng cấp rõ rệt so với cơ chế chung, với khung pháp lý đặc thù được Quốc hội ban hành và kế hoạch hành động chi tiết thể hiện quyết tâm cao của Đảng và Nhà nước. Khác với Sandbox theo Nghị định 94/2025/NĐ-CP mang tính bảo thủ và giới hạn, Sandbox tại IFC mang tính linh hoạt vượt trội, đủ sức cạnh tranh với các mô hình tiên tiến tại Singapore, Hồng Kông và DIFC, đồng thời kế thừa nhiều kiến nghị từ các nghiên cứu trước đó.

Cụ thể, theo Điều 24 Nghị quyết 222/2025/QH15 và Quyết định 114/QĐ-BCĐTTTC, doanh nghiệp Fintech hoạt động tại IFC được hưởng nhiều ưu đãi vượt trội như miễn trừ một số quy định về tiêu chuẩn kỹ thuật và thủ tục cấp phép, áp dụng nguyên tắc sandbox trước – luật hóa sau, quy trình một cửa qua Cơ quan điều hành IFC, cùng cơ chế miễn trừ trách nhiệm hành chính và dân sự nếu tuân thủ các điều kiện thử nghiệm. Đặc biệt, khoản 5 Điều 24 cho phép hỗ trợ kinh phí không hoàn lại từ ngân sách TP. Hồ Chí Minh và TP. Đà Nẵng, kết hợp với ưu đãi thuế thu nhập doanh nghiệp chỉ 10% trong thời hạn 30 năm.

Những chính sách này giúp giảm đáng kể chi phí thử nghiệm, rút ngắn thời gian từ 12–24 tháng xuống chỉ còn 3–6 tháng, đồng thời tạo cơ chế bảo vệ pháp lý mạnh mẽ cho doanh nghiệp. Nhờ đó, Sandbox tại IFC không chỉ khắc phục được những hạn chế về phạm vi và độ cứng nhắc của Nghị định 94 mà còn trở thành yếu tố then chốt để thu hút startup Fintech cả trong nước lẫn quốc tế, tạo động lực thúc đẩy hệ sinh thái tài chính số tại hai cực tăng trưởng lớn nhất cả nước.

3.3 Đúc kết kinh nghiệm với Việt Nam

Từ góc độ của nghiên cứu, giá trị rút ra không chỉ nằm ở việc tham chiếu kinh nghiệm tổ chức và vận hành Sandbox, Fintech trong mô hình IFC đánh giá thành công của các quốc gia, mà quan trọng hơn là đóng góp năng lực điều chỉnh để phù hợp với điều kiện đặc thù của Việt Nam trên phương diện hạ tầng hệ thống pháp luật và nắm bắt thời cơ thu hút dòng vốn ngoại trong công cuộc của thời đại kỷ nguyên vươn mình. Thực tiễn cho thấy, thành công của Singapore, DIFC hay Vương quốc Anh không xuất phát từ việc mở rộng thử nghiệm một cách tự do, mà từ khả năng thiết kế một cơ chế vừa linh hoạt, vừa kiểm soát chặt chẽ các rủi ro mang tính hệ thống. Điều này gợi mở rằng Việt Nam cần tránh cách tiếp cận mang tính sao chép, thay vào đó nên xây dựng mô hình Sandbox trên cơ sở phân tầng rõ ràng giữa mục tiêu ổn định và mục tiêu thúc đẩy đổi mới.

Điểm cốt lõi nằm ở việc vận hành Sandbox như một công cụ học hỏi chính sách theo thời gian thực. Nếu được thiết kế hợp lý, Sandbox không chỉ hỗ trợ doanh nghiệp thử nghiệm sản phẩm mà còn giúp cơ quan quản lý rút ngắn độ trễ thể chế và nâng cao chất lượng xây dựng quy định. Ngược lại, nếu duy trì cách tiếp cận quá thận trọng, Sandbox có nguy cơ bị biến thành một dạng thủ tục hành chính mở rộng, thay vì đóng vai trò là cơ chế thúc đẩy đổi mới. Do đó, việc thiết lập được sự cân bằng giữa kiểm soát và linh hoạt chính là yếu tố then chốt quyết định hiệu quả của Sandbox trong bối cảnh Việt Nam hiện nay.

Nhấn mạnh hơn, Sandbox không phải là khoảng trống pháp lý mà là một cơ chế cầu nối thu thập dữ liệu thực nghiệm để hoàn thiện khung pháp lý. Các nước tiên phong đều nhấn mạnh nguyên tắc kiểm soát chặt chẽ giới hạn rủi ro, nhằm tránh các hoạt động thử nghiệm vượt quá phạm vi kiểm soát, có nguy cơ làm mất ổn định hệ thống. Đồng thời, kinh nghiệm quốc tế cho thấy sự cần thiết của một cơ quan quản lý độc lập, có năng lực giám sát chuyên sâu và linh hoạt theo từng giai đoạn thử nghiệm, thay vì áp dụng cơ chế hành chính cứng nhắc.

Bài học từ Singapore là minh chứng rõ nét cho giá trị của quy trình nhanh và hỗ trợ tài chính. MAS đã xây dựng Sandbox Express với thời gian phê duyệt chỉ 21 ngày và Sandbox Plus với các gói grants, giúp giảm đáng kể chi phí thử nghiệm cho startup. Câu chuyện thành công của Singapore cho thấy: khi kết hợp quy trình nhanh chóng với hỗ trợ tài chính thực chất, một quốc gia có thể thu hút được dòng startup và công nghệ toàn cầu trong khi vẫn kiểm soát chặt chẽ rủi ro. Đối với Việt Nam cơ chế Sandbox chung ở Nghị định 94 cần được bổ sung các gói hỗ trợ tài chính cụ thể nhằm hạn chế xu hướng dịch chuyển doanh nghiệp ra nước ngoài.

Kinh nghiệm từ DIFC (UAE) lại nằm ở mô hình khu tài phán độc lập. Việc DIFC thiết lập Tokenisation Regulatory Sandbox riêng biệt đã cho phép khu vực này trở thành hub blockchain và tài sản số hàng đầu Trung Đông. Câu chuyện của DIFC chứng minh rằng: một không gian pháp lý độc lập với quy định tùy chỉnh và giám sát tập trung (AML/CFT, suitability assessment) có thể tạo ra mức độ linh hoạt rất cao cho công nghệ đột phá, mà vẫn đảm bảo an toàn hệ thống. Đối với IFC tại Việt Nam, đây là hướng tiếp cận đáng cân nhắc: nghiên cứu xây dựng một cơ chế pháp lý đặc thù tại TP. Hồ Chí Minh và Đà Nẵng nhằm cho phép thử nghiệm các công nghệ như blockchain và token hóa tài sản trong phạm vi kiểm soát, qua đó hạn chế tác động đến ổn định của hệ thống ngân hàng.

Bài học từ Vương quốc Anh nhấn mạnh sức mạnh của mô hình vòng thử nghiệm (cohort). Việc tổ chức thử nghiệm theo chủ đề cụ thể như stablecoin cohort 2025–2026 đã họ học hỏi nhanh chóng từ nhiều dự án cùng lúc, thu thập dữ liệu phong phú và chuyển tiếp mượt mà từ giai đoạn thử nghiệm sang quy định chính thức. Kinh nghiệm từ Vương quốc Anh không chỉ làm rút ngắn thời gian đưa sản phẩm ra thị trường mà còn tạo ra cơ chế tương tác và học hỏi hai chiều giữa cơ quan quản lý và doanh nghiệp

4. Hàm ý chính sách và bài học kinh nghiệm cho Việt Nam

4.1. Đối với định hướng phát triển Trung tâm Tài chính Quốc tế (IFC) tại Việt Nam

Từ kết quả nghiên cứu, có thể thấy việc xây dựng IFC tại Việt Nam không thể tách rời vai trò của Regulatory Sandbox như một cấu phần thể chế cốt lõi. Theo quan điểm của tác giả, Sandbox cần được định vị không chỉ là công cụ thử nghiệm kỹ thuật mà là nền tảng chính sách cho phép thử nghiệm có kiểm soát các mô hình tài chính mới trước khi tích hợp vào khung pháp lý chính thức. Trên cơ sở đó, Việt Nam nên phát triển mô hình hai tầng Sandbox, trong đó cơ chế Sandbox chung đóng vai trò đảm bảo an toàn hệ thống, còn Sandbox đặc thù tại IFC tạo không gian linh hoạt để thử nghiệm các công nghệ đột phá như blockchain, token hóa tài sản hay tài chính xanh.

Bên cạnh đó, mô hình một trung tâm, hai địa điểm tại TP. Hồ Chí Minh và Đà Nẵng cần được triển khai như một chiến lược phân bổ rủi ro và thử nghiệm chính sách theo vùng, thay vì chỉ là lựa chọn về mặt địa lý. Điều này cho phép IFC vừa duy trì ổn định vĩ mô, vừa tạo ra các vùng thử nghiệm có mức độ linh hoạt cao hơn. Đồng thời, cần xây dựng lộ trình pháp lý hóa rõ ràng sau thử nghiệm, đảm bảo các mô hình hiệu quả có thể được nhân rộng, trong khi vẫn kiểm soát chặt chẽ các rủi ro liên quan đến hệ thống tài chính.

4.2. Đối với cơ quan quản lý nhà nước

Thực trạng triển khai Nghị định 94/2025/NĐ-CP cho thấy khung Sandbox hiện hành vẫn còn mang tính thận trọng cao, ưu tiên kiểm soát hơn là thúc đẩy đổi mới. Theo quan điểm của tác giả, cơ quan quản lý cần có những điều chỉnh theo hướng cân bằng hơn giữa hai mục tiêu này. Trước hết, cần mở rộng phạm vi thử nghiệm, không giới hạn ở các mô hình truyền thống mà từng bước bao quát các công nghệ mới, qua đó giảm khoảng cách giữa quy định pháp lý và thực tiễn thị trường.

Song song đó, cần cải thiện quy trình thẩm định theo hướng tinh gọn và hiệu quả hơn, hướng tới rút ngắn thời gian xử lý, đồng thời rà soát lại các điều kiện tham gia như yêu cầu về vốn, lưu trữ dữ liệu và phạm vi hoạt động để giảm bớt các rào cản không cần thiết. Một điểm quan trọng khác là thiết lập cơ chế điều phối liên ngành hiệu quả, tránh tình trạng chồng chéo trong quản lý và đảm bảo tính nhất quán trong quá trình giám sát.

Ngoài ra, kinh nghiệm quốc tế cho thấy vai trò của một cơ quan quản lý chuyên trách có ý nghĩa quyết định đối với hiệu quả của Sandbox. Do đó, việc xây dựng đội ngũ giám sát chuyên sâu, áp dụng các công cụ công nghệ trong quản lý và phân công quản lý chuyên trách cho từng dự án thử nghiệm là những yếu tố cần được ưu tiên triển khai trong thời gian tới.

4.3. Đối với doanh nghiệp Fintech và các chủ thể thị trường

Trong bối cảnh khung pháp lý đang từng bước hoàn thiện, doanh nghiệp Fintech và các chủ thể thị trường cần chủ động thích ứng để tận dụng cơ hội từ cơ chế Sandbox. Theo quan điểm của tác giả, việc tham gia Sandbox không chỉ là cơ hội thử nghiệm sản phẩm mà còn là quá trình chuẩn hoá năng lực vận hành theo các tiêu chuẩn quốc tế, đặc biệt trong các lĩnh vực như quản trị rủi ro, bảo mật dữ liệu và tuân thủ quy định về phòng chống rửa tiền.

Bên cạnh đó, doanh nghiệp cần chủ động tham gia vào các chương trình thử nghiệm tại IFC nhằm rút ngắn thời gian phát triển sản phẩm và tiếp cận môi trường thực tế có kiểm soát. Đồng thời, việc tăng cường hợp tác với các tổ chức tài chính truyền thống, quỹ đầu tư và đối tác quốc tế sẽ giúp doanh nghiệp tận dụng tốt hơn các nguồn lực về vốn, công nghệ và kinh nghiệm.

Từ góc nhìn dài hạn, các doanh nghiệp không nên chỉ định vị mình trong khuôn khổ thị trường nội địa, mà cần hướng tới khả năng mở rộng ra khu vực và quốc tế. Điều này đòi hỏi sự chuẩn bị ngay từ giai đoạn tham gia Sandbox, thông qua việc xây dựng mô hình kinh doanh có khả năng thích ứng với nhiều hệ thống pháp lý và tiêu chuẩn khác nhau.

5. Kết luận

Trong bối cảnh Fintech toàn cầu tăng trưởng mạnh và xu hướng dịch chuyển trung tâm tài chính sang khu vực châu Á, Trung Đông, việc xây dựng Trung tâm Tài chính Quốc tế (IFC) tại Việt Nam đòi hỏi một bước chuyển đổi mang tính thể chế. Kết quả nghiên cứu cho thấy Regulatory Sandbox không chỉ là công cụ thử nghiệm kỹ thuật mà còn là một yếu tố hỗ trợ mang tính thể chế quan trọng, góp phần giải quyết bài toán cân bằng giữa đổi mới sáng tạo, an toàn hệ thống và hiệu quả chi phí.

Phân tích thực tiễn cho thấy khung Sandbox hiện hành vẫn còn hạn chế về phạm vi và mức độ linh hoạt, chưa đủ khả năng thúc đẩy các công nghệ mới như blockchain hay tài sản số. Trên cơ sở đó, Việt Nam cần đề xuất xây dựng một mô hình Sandbox chuyên biệt cho IFC, với cơ chế quản lý tập trung, phạm vi thử nghiệm mở rộng, bảo vệ người tiêu dùng chặt chẽ và lộ trình pháp lý hóa rõ ràng sau giai đoạn thí điểm.

Từ đó bài viết đưa ra kết luận rằng Regulatory Sandbox đóng vai trò quyết định trong việc hiện thực hóa IFC tại Việt Nam. Nhấn mạnh sự cần thiết lập cơ chế hai tầng gồm Sandbox chung nhằm đảm bảo ổn định hệ thống, và Sandbox đặc thù tại IFC để tạo không gian thử nghiệm linh hoạt, thu hút công nghệ và dòng vốn quốc tế. Trong ngắn hạn, cần tập trung vận hành hiệu quả khung Sandbox hiện tại; về trung và dài hạn, từng bước mở rộng phạm vi thử nghiệm và hoàn thiện khung pháp lý, hướng tới xây dựng hệ sinh thái Fintech cạnh tranh, an toàn và bền vững.

Tài liệu tham khảo

The new anticipatory governance culture for innovation: Regulatory foresight, regulatory experimentation and regulatory learning. European Journal of Risk Regulation. https://doi.org/10.1017/err.2025

2. ASL LAW. (2025). Regulatory Sandbox under Decree 94/2025/ND-CP: Practical guide for Fintech firms. ASL Law Firm.

3. Attrey, A., Lesher, M., & Lomax, C. (2020). The role of sandboxes in promoting flexibility and innovation in the digital age (OECD Going Digital Toolkit Notes, No. 2). OECD Publishing. https://doi.org/10.1787/cdf5ed45-en

4. Ban Chỉ đạo Trung tâm Tài chính Quốc tế. (2025). Quyết định số 114/QĐ-BCĐTTTC ngày 01 tháng 8 năm 2025 ban hành Kế hoạch hành động triển khai xây dựng Trung tâm tài chính quốc tế tại Việt Nam. https://vanban.chinhphu.vn/?docid=214771

5. Bùi Duy Hưng, & Dương Kim Thế Nguyên. (2021). Cơ chế thử nghiệm có kiểm soát (Regulatory Sandbox) trong lĩnh vực Fintech tại Việt Nam: Kinh nghiệm quốc tế và khuyến nghị chính sách. Tạp chí Kinh tế và Dự báo, (12), 45–62.

6. Buckley, R. P., Arner, D. W., Veidt, R., & Zetzsche, D. A. (2019). Building FinTech ecosystems: Regulatory sandboxes, innovation hubs and beyond. SSRN Electronic Journal. https://doi.org/10.2139/ssrn.3460284

7. Cấn Văn Lực, et al. (2021). Báo cáo phát triển Fintech Việt Nam 2021–2030. Viện Nghiên cứu Kinh tế và Chính sách (VEPR).

8. Chính phủ Việt Nam. (2025a). Nghị định số 94/2025/NĐ-CP ngày 29 tháng 4 năm 2025 quy định về Cơ chế thử nghiệm có kiểm soát trong lĩnh vực ngân hàng. https://vanban.chinhphu.vn/?docid=213519

9. Dubai International Financial Centre (DIFC). (2025). Tokenisation Regulatory Sandbox – Guidelines 2025/2026. Dubai Financial Services Authority. https://www.difc.ae

10. Financial Conduct Authority. (2026). Regulatory Sandbox – Stablecoin Cohort Update (March 2026). https://www.fca.org.uk/firms/innovation/regulatory-sandbox

11. International Monetary Fund. (2025). Vietnam: 2025 Article IV Consultation – Staff Report. IMF Country Report No. 25/XX.

12. Long Finance. (2025). The Global Financial Centres Index 38 (GFCI 38). https://www.longfinance.net/media/documents/GFCI_38_Report_2025.09.25_v1.0.pdf

13. Mai Thị Phương Thảo. (2021). Hỗ trợ tài chính cho Fintech startup trong bối cảnh xây dựng Trung tâm Tài chính Quốc tế. Nhà xuất bản Tài chính.

14. Monetary Authority of Singapore. (2025). FinTech Regulatory Sandbox – Sandbox Express and Sandbox Plus Guidelines (updated January 2026). https://www.mas.gov.sg

15. Quốc hội Việt Nam. (2025). Nghị quyết số 222/2025/QH15 ngày 27 tháng 6 năm 2025 về Trung tâm tài chính quốc tế tại Việt Nam. https://vanban.chinhphu.vn/?docid=214392

16. Tạp chí Ngân hàng. (2026). Thực thi Nghị định 94/2025/NĐ-CP sau 8 tháng: Kết quả ban đầu và thách thức. (Số đặc biệt tháng 3/2026).

17. Tilleke & Gibbins. (2025). Vietnam FinTech Regulatory Update 2025–2026: Sandbox and IFC Framework. Tilleke & Gibbins International Ltd.

18. Trần Ngọc Thơ. (2021). Rào cản pháp lý đối với Fintech và nhu cầu Sandbox chuyên biệt cho IFC. Tạp chí Phát triển Khoa học và Công nghệ, 24(3), 112–128.

19. VietnamNet. (2025, December 15). Sau 8 tháng Nghị định 94: Chỉ 7 dự án tham gia Sandbox, chủ yếu nội địa. https://vietnamnet.vn

20. World Bank. (2020). Regulatory Sandboxes in Financial Services: Global Experiences and Lessons for Emerging Markets. World Bank Group.