IFC Đà Nẵng: Làm gì để biến tài chính xanh thành lợi thế?

Các IFC trên thế giới phát triển tài chính xanh và tín chỉ carbon thế nào?

Singapore là hình mẫu gần gũi nhất với Việt Nam về cách một IFC “đi sau nhưng về trước” trong tài chính xanh. Cơ quan Quản lý tiền tệ Singapore (MAS) không chờ thị trường tự hình thành mà chủ động kiến tạo: ban hành “Kế hoạch hành động tài chính xanh” từ năm 2019, đưa ra chương trình trợ cấp chi phí phát hành trái phiếu xanh và khoản vay bền vững (Sustainable Bond Grant Scheme), đồng thời xây dựng bộ phân loại xanh (taxonomy) riêng cho ASEAN với cách tiếp cận “đèn giao thông” - xanh, vàng, đỏ - phù hợp với đặc thù các nền kinh tế đang chuyển đổi, vốn còn phụ thuộc nhiều vào năng lượng hóa thạch.

Về thị trường carbon, Singapore cho ra đời Climate Impact X (CIX) - sàn giao dịch tín chỉ carbon tự nguyện do Sở Giao dịch chứng khoán Singapore (SGX), ngân hàng DBS, Standard Chartered và quỹ đầu tư quốc gia Temasek đồng sáng lập. Điểm đáng chú ý là CIX không cạnh tranh bằng khối lượng, mà bằng chất lượng và độ tin cậy của tín chỉ: tập trung vào các dự án giải pháp dựa vào thiên nhiên (nature-based solutions) tại Đông Nam Á, đi kèm cơ chế thẩm định, xếp hạng minh bạch. Singapore còn đi đầu trong việc ký các thỏa thuận hợp tác song phương biến mình thành "trạm trung chuyển" tín chỉ carbon quốc tế dù bản thân không có nhiều tài nguyên tạo tín chỉ.

Trong khi đó, Luxembourg lại chứng minh rằng một IFC quy mô nhỏ vẫn có thể dẫn đầu thế giới nếu chọn đúng "ngách". Năm 2016, nước này thành lập Luxembourg Green Exchange (LGX), nền tảng đầu tiên trên thế giới dành riêng cho niêm yết trái phiếu xanh, xã hội và bền vững. LGX không phải sàn giao dịch theo nghĩa truyền thống, mà là một "cửa sổ trưng bày" với tiêu chuẩn công bố thông tin nghiêm ngặt: tổ chức phát hành phải báo cáo việc sử dụng vốn và tác động môi trường định kỳ, nếu không sẽ bị loại khỏi nền tảng.

Hồng Kông và London lại tận dụng vai trò cửa ngõ vốn của mình. Hồng Kông khai thác vị thế cầu nối giữa dòng vốn quốc tế và nhu cầu chuyển đổi xanh khổng lồ của Trung Quốc đại lục. Chính quyền đặc khu trực tiếp phát hành trái phiếu xanh chính phủ quy mô lớn, bằng nhiều loại tiền tệ, để tạo đường cong lợi suất tham chiếu cho thị trường. Năm 2022, Sở Giao dịch Hồng Kông (HKEX) ra mắt Core Climate, sàn giao dịch tín chỉ carbon tự nguyện cho phép thanh toán bằng cả đô la Hồng Kông và Nhân dân tệ, nhắm đến vai trò kết nối thị trường carbon Trung Quốc với nhà đầu tư quốc tế.

London, với lịch sử lâu đời nhất, cho thấy sức mạnh của hệ sinh thái dịch vụ đi kèm: Sở Giao dịch chứng khoán London có phân khúc trái phiếu bền vững riêng, nhưng giá trị lớn hơn nằm ở cụm các tổ chức xếp hạng ESG, công ty kiểm toán, hãng luật, tổ chức thẩm định tín chỉ và các sáng kiến chuẩn mực toàn cầu (như Climate Bonds Initiative) đặt trụ sở tại đây. Một IFC xanh không chỉ là nơi giao dịch, mà là nơi tập trung "chất xám" định hình luật chơi.

VIFC tại Đà Nẵng có gì để cạnh tranh?

VIFC Đà Nẵng chính thức đi vào hoạt động từ ngày 9/1/2026. Khác với TP. HCM theo định hướng trung tâm tài chính toàn diện, Đà Nẵng được định vị là trung tâm chuyên biệt về đổi mới sáng tạo, tài chính xanh, bền vững, fintech và sandbox thử nghiệm các mô hình tài chính mới như tài sản số, token hóa tài sản và giao dịch carbon. Trong giai đoạn 2026 - 2030, trung tâm ưu tiên phát triển tài chính xanh thông qua sàn giao dịch tín chỉ carbon thí điểm, khuyến khích phát hành trái phiếu xanh, trái phiếu xã hội và thành lập quỹ đầu tư xanh hỗ trợ dự án bền vững.

Trong trao đổi với Tạp chí Đầu tư Tài chính - VietnamFinance, TS Bùi Lê Minh, Chủ nhiệm Bộ môn Tài chính, Khoa Kinh doanh và Luật, Trường Đại học FPT Hà Nội, nhận định trong cuộc đua xây dựng trung tâm tài chính quốc tế (IFC), nhiều người thường mặc định rằng Đà Nẵng sẽ phải cạnh tranh trực diện với những tên tuổi như Singapore hay Hồng Kông.

“Nhưng đó có lẽ là cách nhìn chưa đầy đủ. Một trung tâm tài chính xanh không nhất thiết phải là nơi có nhiều vốn nhất; quan trọng hơn, đó phải là nơi gần nhất với những tài sản xanh tạo ra giá trị. Và đây chính là lợi thế mà rất ít trung tâm tài chính trên thế giới có được”, ông nói.

TS Bùi Lê Minh khẳng định, lợi thế khác biệt của IFC Đà Nẵng nằm ở chỗ trung tâm tài chính này được đặt ngay cạnh nguồn hình thành tài sản xanh. Trong khi Singapore là một cường quốc tài chính với khả năng huy động và luân chuyển vốn hàng đầu châu Á nhưng gần như không sở hữu các nguồn tạo tín chỉ carbon quy mô lớn, thì miền Trung và Tây Nguyên của Việt Nam lại là một tài sản xanh khỏng lồ.

Riêng khu vực Tây Nguyên hiện có hơn 2,57 triệu ha rừng, chiếm khoảng 17,5% diện tích rừng cả nước, cùng tỷ lệ che phủ gần 46%, bên cạnh hệ sinh thái điện gió, điện mặt trời và nông nghiệp carbon thấp đang phát triển mạnh. Đây chính là những tài sản cơ sở để hình thành tín chỉ carbon và các sản phẩm tài chính xanh trong tương lai.

Lợi thế này càng được khuếch đại khi Đà Nẵng đồng thời là cửa ngõ xuất khẩu của miền Trung với cảng nước sâu Liên Chiểu và hệ thống cảng biển quốc tế. Nếu các dự án năng lượng tái tạo và lâm nghiệp là nơi tạo ra tín chỉ carbon, thì cảng biển là nơi giá trị của những tín chỉ đó được hiện thực hóa trong thương mại toàn cầu. Khi Liên minh châu Âu triển khai Cơ chế điều chỉnh biên giới carbon (CBAM), doanh nghiệp không chỉ phải giảm phát thải mà còn phải chứng minh minh bạch toàn bộ dấu chân carbon của sản phẩm.

Việc IFC được đặt ngay giữa hai đầu của chuỗi giá trị carbon khi một bên là nơi hình thành tài sản xanh, một bên là nơi hàng hóa bước ra thị trường quốc tế giúp các ngân hàng, quỹ đầu tư và tổ chức kiểm định giảm đáng kể chi phí thẩm định, xác minh và giám sát, đồng thời nâng cao độ tin cậy của tín chỉ carbon và các khoản tài trợ xanh.

“Trong tài chính, khoảng cách càng gần với tài sản cơ sở thì chi phí thông tin càng thấp và giá trị tài sản càng được phản ánh chính xác. Đó là lợi thế cấu trúc mà không nhiều trung tâm tài chính trong khu vực có được”, ông nói.

Tuy nhiên, theo TS Bùi Lê Minh, tài chính xanh không chỉ cần vốn mà còn cần chất xám. Định giá tín chỉ carbon, thiết kế sản phẩm tài chính xanh, xây dựng hệ thống đo lường phát thải hay kiểm toán ESG đều là những lĩnh vực đòi hỏi đội ngũ chuyên gia quốc tế.

Trong cuộc cạnh tranh thu hút nhân tài toàn cầu, chất lượng sống ngày càng trở thành một lợi thế kinh tế. Đà Nẵng với môi trường sống trong lành, chi phí hợp lý, hạ tầng đô thị hiện đại cùng hệ thống giáo dục và y tế ngày càng tiệm cận tiêu chuẩn quốc tế hoàn toàn có thể trở thành nơi hấp dẫn của các chuyên gia tài chính, công nghệ khí hậu và đổi mới sáng tạo, thay vì buộc họ phải tập trung tại những siêu đô thị ngày càng đắt đỏ như Singapore hay Hồng Kông. Một trung tâm tài chính quốc tế không chỉ được xây bằng những tòa nhà văn phòng hay dòng vốn, mà còn được xây bằng khả năng thu hút và giữ chân những con người tạo ra giá trị.

Quan trọng hơn, TS Bùi Lê Minh cho hay, Đà Nẵng đang cho thấy tư duy cởi mở với đổi mới tài chính khi được lựa chọn triển khai cơ chế thử nghiệm có kiểm soát đối với các giải pháp công nghệ tài chính liên quan đến tài sản số. Đây không đơn thuần là một chính sách hỗ trợ fintech, mà còn mở ra nền tảng pháp lý cho xu hướng token hóa tài sản xanh trong tương lai. Khi các dự án năng lượng tái tạo hay tín chỉ carbon được số hóa trên nền tảng blockchain, việc giao dịch sẽ trở nên minh bạch hơn, giảm nguy cơ tính đếm kép, đồng thời mở rộng khả năng tiếp cận của các nhà đầu tư trên phạm vi toàn cầu.

Cuối cùng, điều quyết định thành công của thị trường carbon không phải chỉ là dòng tiền, mà là niềm tin. Nhà đầu tư sẽ chỉ chấp nhận bỏ vốn khi họ tin rằng mỗi tín chỉ carbon thực sự đại diện cho một lượng phát thải được cắt giảm và có thể kiểm chứng.

“Nếu Đà Nẵng xây dựng được hệ sinh thái bao gồm các tổ chức kiểm định, kiểm toán ESG, hệ thống đo lường, báo cáo, thẩm định, nền tảng số và khung pháp lý minh bạch, IFC Đà Nẵng sẽ không chỉ giao dịch tài chính xanh mà còn xuất khẩu thứ có giá trị nhất của nền kinh tế xanh: niềm tin. Và đó mới chính là lợi thế cạnh tranh bền vững giúp Đà Nẵng định vị mình trên bản đồ tài chính quốc tế”, ông Minh khẳng định.