Đếm ngược đến 'giờ G': Chứng khoán Việt Nam chờ 'bảng điểm' cải cách của MSCI

Sau quyết định nâng hạng thị trường chứng khoán Việt Nam lên nhóm mới nổi thứ cấp của FTSE Russell, sự chú ý của giới đầu tư đang chuyển sang Morgan Stanley Capital International (MSCI) – tổ chức cung cấp chỉ số và phân loại thị trường tài chính có ảnh hưởng lớn nhất đối với dòng vốn đầu tư toàn cầu.

Theo lịch trình, sau 22h30 tối 18/6 giờ mùa hè Trung Âu (CEST), tương đương khoảng 3h30 sáng 19/6 giờ Việt Nam, MSCI sẽ công bố Báo cáo Đánh giá Khả năng Tiếp cận Thị trường Toàn cầu (Global Market Accessibility Review). Đây là một trong hai tài liệu quan trọng nhất trong kỳ đánh giá phân loại thị trường hàng năm của tổ chức này.

Khác với Báo cáo Phân loại Thị trường Thường niên dự kiến công bố vào ngày 23/6 (rạng sáng 24/6 theo giờ Việt Nam), báo cáo công bố đêm nay không đưa ra quyết định nâng hạng hay xem xét đưa một quốc gia vào danh sách theo dõi nâng hạng (Watch List). Tuy nhiên, đây lại là tài liệu phản ánh trực tiếp nhất cách MSCI đánh giá môi trường đầu tư.

Đối với Việt Nam, báo cáo năm nay mang ý nghĩa đặc biệt bởi nó xuất hiện ngay sau một giai đoạn cải cách mạnh mẽ của thị trường chứng khoán, với sự ghi nhận của FTSE Russell. Điều được giới đầu tư quan tâm không phải là khả năng được nâng hạng ngay lập tức, mà là liệu những cải cách đó đã đủ để cải thiện vị thế của thị trường trong hệ thống đánh giá của MSCI hay chưa.

MSCI sẽ nhìn Việt Nam khác đi sau một năm cải cách?

Còn nhớ, sự thận trọng và khắt khe của MSCI từng được thể hiện khá rõ trong kỳ đánh giá năm ngoái. Trong Báo cáo Đánh giá Khả năng Tiếp cận Thị trường Toàn cầu, tổ chức này ghi nhận một số cải thiện của thị trường chứng khoán Việt Nam nhưng vẫn giữ nguyên phần lớn đánh giá so với các năm trước. Kết quả, tại Báo cáo Phân loại Thị trường Thường niên, Việt Nam không xuất hiện trong bất kỳ nội dung nào liên quan đến việc xem xét nâng hạng hay đưa vào danh sách theo dõi nâng hạng (Watch List). MSCI cũng không đưa ra thêm bất kỳ bình luận đáng chú ý nào về tiến trình cải cách của thị trường.

Theo MSCI, những điểm nghẽn khi đó tập trung ở các tiêu chí như cơ chế thanh toán bù trừ, khả năng tiếp cận thông tin, giới hạn sở hữu nước ngoài và thị trường ngoại hối. Đây cũng chính là những vấn đề mà cơ quan quản lý tập trung xử lý trong thời gian qua.

Đáng chú ý nhất là việc triển khai cơ chế giao dịch không yêu cầu ký quỹ trước (non-prefunding) đối với nhà đầu tư tổ chức nước ngoài thông qua Thông tư 68/2024/TT-BTC và tiếp tục được hoàn thiện bằng Thông tư 18/2025/TT-BTC. Trong nhiều năm, yêu cầu phải có đủ 100% tiền trước khi đặt lệnh được xem là một trong những rào cản lớn nhất đối với các quỹ đầu tư quốc tế khi tham gia thị trường Việt Nam.

Song song với đó, các thủ tục liên quan đến hoạt động đầu tư gián tiếp của nhà đầu tư nước ngoài cũng được đơn giản hóa thông qua Thông tư 03/2025/TT-NHNN. Hệ thống KRX đi vào vận hành từ tháng 5/2025 tạo nền tảng cho việc triển khai các sản phẩm và cơ chế giao dịch mới trong tương lai, trong đó có cơ chế đối tác bù trừ trung tâm (CCP).

Mới đây nhất, thị trường cũng ghi nhận giao dịch đầu tiên theo mô hình Global Broker. Theo cơ chế này, nhà đầu tư nước ngoài có thể giao dịch thông qua các tổ chức kinh doanh chứng khoán quốc tế đại diện để kết nối với công ty chứng khoán trong nước. Điều đó giúp các quỹ đầu tư toàn cầu tiếp cận thị trường Việt Nam theo quy trình quen thuộc hơn, đồng thời giảm chi phí và thời gian thực hiện giao dịch.

Việc hàng loạt cải cách đã đi vào thực tiễn khiến giới quan sát kỳ vọng MSCI sẽ có những ghi nhận tích cực hơn trong báo cáo năm nay. Đặc biệt, tiêu chí “Clearing and Settlement” (bù trừ và thanh toán) được xem là lĩnh vực có khả năng cải thiện rõ nét nhất sau khi cơ chế non-prefunding được triển khai.

Một nội dung khác cũng được thị trường theo dõi sát là "Information Flow" (luồng thông tin). Trong các kỳ đánh giá trước, MSCI nhiều lần lưu ý về việc thiếu công bố thông tin bằng tiếng Anh, khiến nhà đầu tư nước ngoài gặp bất lợi trong quá trình tiếp cận doanh nghiệp và thị trường. Sau một năm thúc đẩy lộ trình minh bạch hóa và chuẩn hóa công bố thông tin, giới đầu tư đang chờ xem MSCI có ghi nhận những thay đổi này hay không.

Điểm cộng đã có, điểm nghẽn vẫn còn

Dù vậy, những cải cách vừa qua chủ yếu tập trung vào nhóm tiêu chí liên quan đến khả năng tiếp cận và vận hành thị trường. Trong khi đó, các thách thức lớn hơn lại nằm ở những vấn đề mang tính cấu trúc.

Đầu tiên là câu chuyện giới hạn sở hữu nước ngoài. Theo SSI Research, tỷ lệ sở hữu nước ngoài thực tế trên HoSE đã tăng từ 41,4% lên khoảng 46% vào tháng 4/2026. Tuy nhiên, MSCI không đánh giá một thị trường dựa trên tỷ lệ sở hữu nước ngoài bình quân, mà dựa trên khả năng giải ngân thực tế của các quỹ đầu tư vào những doanh nghiệp có vốn hóa lớn, thanh khoản cao và mang tính đại diện đối với nền kinh tế.

Khi nhiều cổ phiếu đầu ngành vẫn thường xuyên kín room ngoại, khả năng tiếp cận của dòng vốn quốc tế vẫn bị hạn chế. Đây cũng là lý do các tiêu chí liên quan đến mức độ mở cửa cho nhà đầu tư nước ngoài được dự báo khó có sự thay đổi đáng kể trong báo cáo năm nay.

Ngoại hối là câu chuyện khác thường xuyên được MSCI nhắc tới. Đối với các nhà đầu tư toàn cầu, lợi nhuận cuối cùng không được tính bằng đồng Việt Nam mà bằng đồng tiền cơ sở của họ. Điều đó đồng nghĩa với việc khả năng chuyển đổi ngoại tệ, chuyển vốn ra vào thị trường cũng như các công cụ phòng ngừa rủi ro tỷ giá có ảnh hưởng trực tiếp đến quyết định phân bổ vốn.

Bên cạnh đó, việc hoàn thiện cơ chế đối tác bù trừ trung tâm (CCP), nâng cao chất lượng công bố thông tin bằng tiếng Anh và cải thiện chất lượng hàng hóa niêm yết vẫn được xem là những nội dung cần tiếp tục thúc đẩy nếu Việt Nam muốn tiến gần hơn tới các tiêu chuẩn của MSCI.

Chính vì vậy, điều giới đầu tư chờ đợi trong báo cáo công bố đêm nay không hẳn là việc mọi điểm nghẽn đều được tháo gỡ, mà là mức độ ghi nhận của MSCI đối với những cải cách mà thị trường chứng khoán Việt Nam đã triển khai trong hai năm qua.

Nếu FTSE Russell đã đưa ra câu trả lời bằng quyết định nâng hạng, thì báo cáo công bố đêm nay sẽ cho thấy những thay đổi đó được MSCI đánh giá ra sao. Xa hơn, đây cũng sẽ là một trong những cơ sở quan trọng để đo lường khả năng Việt Nam tiến gần đến Watch List trước khi MSCI công bố kết quả phân loại thị trường thường niên vào tuần tới.