MSCI chấm điểm tiếp cận thị trường toàn cầu: Kinh nghiệm cho Việt Nam từ danh sách thưởng, phạt?

Báo cáo Đánh giá Khả năng Tiếp cận Thị trường Toàn cầu 2026 (Global Market Accessibility Review 2026) vừa được MSCI công bố cho thấy cán cân năm nay nghiêng nhiều hơn về phía cải thiện, khi số lượng tiêu chí được cộng điểm vượt số bị trừ điểm.

Tuy nhiên, đằng sau đó là một nguyên tắc không thay đổi: MSCI không chấm điểm dựa trên số lượng chính sách được ban hành, mà dựa trên mức độ các cải cách đó thực sự đi vào vận hành và làm giảm rào cản cho dòng vốn quốc tế. Ngược lại, bất kỳ dấu hiệu nào của sự thiếu minh bạch, méo mó trong cơ chế hình thành giá hay can thiệp hành chính kéo dài đều có thể trở thành lý do bị trừ điểm.

Ai được thưởng?

Ở nhóm thị trường phát triển, Canada là cái tên nổi bật nhất khi có tới hai tiêu chí được nâng hạng.

Cụ thể, tiêu chí giới hạn sở hữu nước ngoài (Foreign Ownership Limit Level), được nâng từ “+” lên “++”. Dù một số ngành vẫn giới hạn tỷ lệ sở hữu của nhà đầu tư ngoại ở mức tối đa 49%, phạm vi ảnh hưởng của các giới hạn này đã co lại đáng kể, chỉ còn dưới 3% tổng quy mô thị trường cổ phiếu trong ba năm liên tiếp.

Song song với đó, tiêu chí dư địa sở hữu nước ngoài (Foreign Room Level) cũng được nâng từ “+” lên “++”, sau khi hệ số điều chỉnh của BCE Inc. được nâng lên mức 1, giúp chỉ số MSCI Canada IMI không còn bị ảnh hưởng bởi tình trạng “cạn room”.

Israel cũng ghi điểm ở tiêu chí thanh toán và bù trừ (Clearing and Settlement) khi được nâng từ “+” lên “++”. Theo MSCI, chu kỳ thanh toán T+1 hiện đã trở thành chuẩn chung tại các thị trường phát triển, thay vì là một ngoại lệ như trước.

Đáng chú ý hơn, từ đầu năm 2026, Israel cũng chuyển tuần giao dịch từ Chủ nhật - thứ Năm sang thứ Hai - thứ Sáu, qua đó đưa nhịp vận hành thị trường tiệm cận hơn với chuẩn quốc tế.

Ở nhóm mới nổi, Chile được cộng điểm ở tiêu chí mức độ hạn chế dòng vốn (Capital Flow Restriction Level), từ “+” lên “++”, sau khi cải thiện đáng kể quy trình hồi hương vốn. Việc chuyển lợi nhuận hoặc vốn đầu tư ra nước ngoài trước đó thường mất nhiều ngày, nay có thể hoàn tất ngay trong ngày.

Trong khi đó, Colombia được nâng hạng ở tiêu chí độ ổn định của khung thể chế (Stability of Institutional Framework) từ “-” lên “+”, cho thấy môi trường pháp lý của nước này đã duy trì được sự ổn định đủ lâu để củng cố niềm tin nhà đầu tư.

Ai Cập cũng ghi nhận bước tiến ở tiêu chí về quy định thị trường (Market Regulations) khi được nâng từ “-” lên “+”, phản ánh việc phần lớn các rào cản pháp lý với dòng vốn ngoại đã được dỡ bỏ.

Trong khi đó, Saudi Arabia có bước tiến đáng chú ý nhất về mặt chính sách. Từ đầu tháng 2/2026, cơ quan quản lý thị trường vốn nước này đã xóa bỏ hoàn toàn khái niệm Nhà đầu tư nước ngoài đủ điều kiện (Qualified Foreign Investor - QFI). Bước đi này giúp tiêu chí yêu cầu điều kiện nhà đầu tư (Investor Qualification Requirement) được nâng từ “+” lên “++”, đồng nghĩa cánh cửa vào thị trường Saudi Arabia đã rộng hơn đáng kể.

Hàn Quốc cũng được cộng điểm ở tiêu chí mức độ sẵn có của công cụ đầu tư (Availability of Investment Instruments) từ “-” lên “+”, sau khi các sản phẩm phái sinh liên kết với chỉ số chứng khoán nước này bắt đầu được niêm yết trên các sở giao dịch quốc tế.

Nhìn chung, điểm chung của nhóm được “thưởng” là khá rõ: cải cách phải tạo ra thay đổi thực chất, giúp thị trường vận hành trơn tru hơn, minh bạch hơn và ít “ma sá”t hơn.

Ai bị phạt?

Ở chiều ngược lại, Ireland là thị trường phát triển hiếm hoi bị trừ điểm. Nguyên nhân đến từ Ryanair Holdings, doanh nghiệp đang áp trần sở hữu nước ngoài ở mức 80% đối với nhà đầu tư ngoài EU. Trong bối cảnh dư địa sở hữu ngoại tại doanh nghiệp này bị thu hẹp, MSCI đã hạ tiêu chí dư địa sở hữu nước ngoài (Foreign Room Level) từ “++” xuống “-”.

Theo tổ chức nâng hạng, hơn 1% tỷ trọng trong chỉ số MSCI Ireland IMI hiện bị ảnh hưởng bởi nút thắt room ngoại.

Ở nhóm thị trường mới nổi, MSCI hạ tiêu chí luồng thông tin (Information Flow) của Thổ Nhĩ Kỳ từ “+” xuống “-”, với lý do thị trường này vẫn tồn tại những vấn đề cố hữu về minh bạch cơ cấu sở hữu và các giao dịch mang tính phối hợp, làm suy yếu quá trình hình thành giá.

Áp lực càng lớn hơn khi Borsa Istanbul tái áp lệnh cấm bán khống trên toàn thị trường từ tháng 3/2026. Với MSCI, những biện pháp can thiệp kéo dài như vậy luôn là tín hiệu tiêu cực đối với dòng vốn dài hạn.

Indonesia cũng chịu chung số phận khi bị hạ điểm ở tiêu chí này. Theo MSCI, những vấn đề về minh bạch cơ cấu cổ đông và hành vi giao dịch phối hợp vẫn chưa được xử lý dứt điểm, trong khi việc công bố thông tin bằng tiếng Anh chưa thực sự trở thành thông lệ.

Hàm ý cho Việt Nam

Trong báo cáo năm nay, MSCI chỉ ra ba xu hướng khá rõ trong quá trình cải thiện khả năng tiếp cận thị trường toàn cầu. Đó cũng là một thước đo hữu ích để soi chiếu vị thế của Việt Nam.

Nhóm đầu tiên là những thị trường đã biến cải cách thành kết quả cụ thể. Ở đó, chính sách không dừng lại trên giấy mà trực tiếp tháo gỡ các điểm nghẽn vận hành, giúp dòng vốn quốc tế vào ra thuận lợi hơn, chi phí thấp hơn và rủi ro thấp hơn. Canada, Israel hay Saudi Arabia là những ví dụ điển hình. Đây cũng là nhóm được MSCI “thưởng” bằng những điểm cộng rõ ràng.

Ở chiều ngược lại là nhóm thị trường bị “phạt” vì để chất lượng tiếp cận đi xuống. Điểm chung của họ không nằm ở thiếu cải cách, mà ở sự suy giảm minh bạch, lỗ hổng trong giám sát hoặc những can thiệp hành chính kéo dài làm méo mó cơ chế thị trường. Ireland, Thổ Nhĩ Kỳ hay Indonesia là những ví dụ tiêu biểu.

Ở giữa hai thái cực đó là nhóm thị trường vẫn đang cải cách, thậm chí cải cách với tốc độ nhanh, nhưng hiệu quả thực tế vẫn chưa đủ rõ để phản ánh vào điểm số. Việt Nam có lẽ đang nằm trong nhóm này.

Như đã thông tin, dù MSCI ghi nhận hàng loạt nỗ lực cải cách của Việt Nam trong 12 tháng qua, “bảng điểm” vẫn chưa xuất hiện thêm bất kỳ dấu “+” nào. Toàn bộ 18 tiêu chí đánh giá khả năng tiếp cận thị trường giữ nguyên so với năm trước, trong đó có 8 tiêu chí tiếp tục ở mức “-” (cần cải thiện). Điều đó cho thấy một thực tế: cải cách đã được ghi nhận, nhưng vẫn chưa “ngấm” đủ sâu để trở thành điểm cộng.

“Sự khác biệt giữa cam kết cải cách và hiệu quả thực thi là lý do khiến nhiều thị trường được ghi nhận nỗ lực nhưng chưa có thay đổi về điểm số. Nói cách khác, việc ban hành chính sách mới chỉ là bước khởi đầu; điều quan trọng hơn là các cải cách đó phải vận hành ổn định, minh bạch và tạo ra thay đổi có thể đo lường được”, MSCI nhấn mạnh.

Thông điệp từ "bảng điểm" năm nay là khá rõ ràng: để được MSCI “thưởng”, cải cách không chỉ cần đúng hướng mà còn phải giải quyết trúng điểm nghẽn và tạo ra tác động đủ rõ để đo lường. Ngược lại, những trường hợp bị hạ điểm cũng cho thấy một bài học không kém phần quan trọng: chỉ cần minh bạch suy giảm hoặc kỷ luật thị trường bị xói mòn, tổ chức này sẵn sàng “đổi dấu”.

Điều đó cũng đặt ra một yêu cầu rõ hơn cho Việt Nam. Câu chuyện nâng hạng lúc này không còn nằm ở việc bổ sung thêm bao nhiêu giải pháp mới, mà ở khả năng biến những cải cách hiện có thành một hệ thống vận hành ổn định, hiệu quả và đủ sức tháo gỡ các nút thắt cốt lõi. Bởi suy cho cùng, điều MSCI đo không phải là tốc độ ban hành chính sách, mà là chất lượng trải nghiệm thực tế của dòng vốn quốc tế trên thị trường.