Đằng sau những khoản thặng dư vốn âm hơn trăm tỷ

Thặng dư vốn cổ phần là phần chênh lệch giữa giá thực tế phát hành hoặc giao dịch cổ phiếu so với mệnh giá. Khoản mục này có thể bị âm do các nguyên nhân như: doanh nghiệp mua lại cổ phiếu quỹ với giá cao hơn mệnh giá; doanh nghiệp phát hành cổ phiếu với giá dưới mệnh giá; doanh nghiệp bán cổ phiếu quỹ với giá thấp hơn giá vốn đã mua vào; hay xuất phát từ các bút toán kỹ thuật trong giao dịch mua bán sáp nhập (M&A).

Theo dữ liệu của VietstockFinance, BCTC quý 1/2026 cho thấy có 110 doanh nghiệp trên HOSE, HNX, UPCoM âm thặng dư vốn cổ phần, trong đó có 6 doanh nghiệp âm trên 100 tỷ đồng. Đáng chú ý, nhóm thiểu số này lại chiếm tới hơn 98% tổng giá trị âm của toàn bộ danh sách.

Tính đến cuối quý 1/2026, thặng dư vốn cổ phần của CTCP Vinhomes (HOSE: VHM) âm 6,756 tỷ đồng, chủ yếu phát sinh từ thương vụ mua và hủy cổ phiếu quỹ có quy mô lớn nhất lịch sử thị trường chứng khoán Việt Nam, diễn ra vào cuối năm 2024.

Cụ thể, Vinhomes đã chi 10,482 tỷ đồng để gom mua lại 247 triệu cổ phiếu của chính mình với mức giá bình quân 42,444 đồng/cp, nguồn vốn lấy từ lợi nhuận chưa phân phối. Ngay sau đó, doanh nghiệp đã hủy toàn bộ số cổ phiếu quỹ này nhằm tăng lợi ích cho các cổ đông hiện hữu vì cho rằng giá cổ phiếu thời điểm đó đang thấp hơn giá trị thực. Phần chênh lệch giá mua cao hơn mệnh giá (khoảng 32,444 đồng/cp) được cấn trừ trực tiếp vào thặng dư vốn cổ phần, đẩy chỉ tiêu này xuống mức âm.

Bút toán kỹ thuật của HUT và TTF

Tasco (HNX: HUT) ghi nhận thặng dư vốn cổ phần âm gần 791 tỷ đồng, bắt nguồn từ thương vụ Tasco phát hành riêng lẻ thêm 544 triệu cổ phiếu mới để hoán đổi với cổ phần của SVC Holdings (chủ sở hữu hệ thống phân phối ô tô Savico).

Đây thuần túy là một bút toán kỹ thuật. Theo quy định hạch toán hợp nhất, khi công ty mẹ phát hành cổ phiếu hoán đổi để mua công ty con, giá trị khoản đầu tư của mẹ phải đem cấn trừ với giá trị sổ sách tài sản thuần của công ty con tại thời điểm gộp sổ sách. Trên BCTC riêng quý 1/2026 của Tasco, thặng dư vốn cổ phần đạt gần 9,928 tỷ đồng.

Tương tự, thặng dư vốn cổ phần của Tập đoàn Kỹ nghệ Gỗ Trường Thành (HOSE: TTF) âm 518 tỷ đồng, xuất phát từ thương vụ TTF sáp nhập CTCP Sứ Thiên Thanh cách đây 7 năm, do phát hành gần 97 triệu cổ phiếu để hoán đổi với giá 3,580 đồng/cp, khiến thặng dư vốn giảm 620 tỷ đồng. Trước đó, năm 2013, TTF cũng đã phát hành hơn 34 triệu cổ phiếu với giá 5,000 đồng/cp, khiến thặng dư vốn cổ phần giảm gần 174 tỷ đồng.

HQC chật vật với thị giá “trà đá” của cổ phiếu và những nhà đầu tư “bí ẩn”

Thặng dư vốn cổ phần của CTCP Tư vấn Thương mại Dịch vụ Địa ốc Hoàng Quân (HOSE: HQC) âm 462 tỷ đồng, bắt nguồn từ năm 2015, do HQC phát hành 132 triệu cổ phiếu để hoán đổi với CTCP Địa ốc Hoàng Quân Cần Thơ (thặng dư âm 172 tỷ đồng), CTCP Tư vấn Thương mại Dịch vụ Địa ốc Hoàng Quân Bình Thuận (thặng dư âm 140 tỷ đồng), CTCP Cảng Bình Minh (thặng dư âm 151 tỷ đồng) và CTCP Đầu tư Phát triển Bất động sản Đông Dương (thặng dư âm 183 tỷ đồng). Tổng giá trị phát hành chỉ 673 tỷ đồng khiến thặng dư âm tới 646.8 tỷ đồng vào thời điểm đó.

Đáng nói, trong cùng năm, HQC phải bán 30 triệu cổ phiếu cho một nhà đầu tư riêng lẻ, do cổ đông hiện hữu không mua. Không lâu sau, HQC tiếp tục chào bán 63 triệu cổ phiếu nhưng cổ đông hiện hữu cũng chỉ mua vỏn vẹn 1.6%, do giá cổ phiếu trên sàn lúc đó chỉ bằng một nửa mệnh giá. Tuy nhiên, một nhóm nhà đầu tư “bí ẩn” đã gom sạch 98.4% lượng cổ phiếu còn lại, giúp HQC thu về 630 tỷ đồng.

Đến nay, danh tính của nhóm người mua này vẫn chưa được HQC công bố công khai. Cả 3 đợt phát hành trên giúp HQC tăng vốn điều lệ từ 1,700 tỷ lên 3,950 tỷ đồng trong năm 2015. Đồng thời, việc âm thặng dư vốn khiến HQC nhiều lần không thể mua lại cổ phiếu quỹ để “cứu” giá cổ phiếu.

Giai đoạn 2017 - 2021, HQC liên tục tìm cách thu hẹp khoản âm thặng dư vốn cổ phần. Năm 2017, HQC hoán đổi 5 triệu trái phiếu sang 50 triệu cổ phiếu, tạo ra 22 tỷ đồng thặng dư vốn cổ phần phát sinh. Từ năm 2018 đến 2021, HQC liên tục trích lợi nhuận sau thuế chưa phân phối để bù đắp vào thặng dư vốn lần lượt 48 tỷ đồng (2018), 45 tỷ đồng (2019), 43 tỷ đồng (2020) và 26 tỷ đồng (2021).

Nhờ các khoản này, con số âm thặng dư vốn cổ phần giảm dần đến cuối năm 2021 và duy trì đến hiện tại. Tuy nhiên, do tình hình kinh doanh sa sút và phải liên tục trích bù đắp cho thặng dư vốn, lợi nhuận giữ lại của HQC chỉ còn gần 139 tỷ đồng.

Giá cp HQC lao dốc từ 2022, đến nay chỉ còn 2,750 đồng (theo giá đóng cửa ngày 10/6). Tại ĐHĐCĐ thường niên 2026, Chủ tịch Trương Anh Tuấn đặt mục tiêu cp HQC ít nhất phải về mệnh giá (10,000 đồng) vào năm 2030.

Thặng dư vốn cổ phần của CTCP Đầu tư Thế giới Di động (HOSE: MWG) hiện âm 153 tỷ đồng. Con số này xuất phát từ nghiệp vụ mua lại 10 triệu cổ phiếu quỹ ngày 12/12/2025 với tổng tiền 811 tỷ đồng nhằm gia tăng tỷ lệ sở hữu và giá trị thực cho cổ đông hiện hữu, cấn trừ phần chênh lệch 711 tỷ đồng thẳng vào thặng dư vốn.

Ngày 6/1/2026, HOSE chính thức chấp thuận cho MWG điều chỉnh đăng ký niêm yết. Vốn điều lệ của công ty giảm 100 tỷ đồng, xuống còn 14,697 tỷ đồng

Thương vụ “đổ vỡ” với Công nghệ BigV khiến thặng dư vốn cổ phần của VNZ bị âm

Thặng dư vốn cổ phần của CTCP Tập đoàn VNG (UPCoM: VNZ) âm 397 tỷ đồng. Năm 2022, VNZ tái phát hành gần 3 triệu cổ phiếu quỹ cho các nhà đầu tư. Chênh lệch giá bán thấp hơn giá trị sổ sách đã làm giảm 350 tỷ đồng thặng dư vốn.

Sang năm 2023, VNZ tiếp tục hủy bỏ hơn 7 triệu cổ phiếu quỹ, cấn trừ vào thặng dư vốn khoản chênh lệch lên tới 1,193 tỷ đồng.

Ban đầu, VNZ dự định bán hơn 7 triệu cổ phiếu này cho CTCP Công nghệ BigV để BigV nâng tỷ lệ sở hữu lên 30.5% vốn điều lệ. Tuy nhiên, do một số nguyên nhân mà kế hoạch chào bán không được thực hiện. VNG quyết định hủy toàn bộ lượng cổ phiếu quỹ này. Hệ quả là thặng dư vốn của VNZ bị âm. Đến giữa năm 2025, VNZ phát hành hơn 640 ngàn cổ phiếu ESOP (cổ phiếu ưu đãi dành cho người lao động) với giá 30,000 đồng/cp, giúp thặng dư vốn tăng thêm 12.8 tỷ đồng.