Chứng khoán Việt vào Watch List của MSCI: Trong tầm tay, đừng bi quan?

Theo lịch trình đã công bố, sau 22h30 ngày 23/6 theo giờ mùa hè Trung Âu (CEST), tương đương khoảng 3h30 sáng 24/6 theo giờ Việt Nam, MSCI sẽ công bố Báo cáo Rà soát Phân loại Thị trường Thường niên 2026 (Annual Market Classification Review 2026).

Với thị trường chứng khoán Việt Nam, đây là cột mốc quan trọng bởi quyết định của MSCI sẽ phần nào cho thấy tiến trình nâng hạng đang đi đến đâu, sau hàng loạt thay đổi chính sách và cải cách hạ tầng trong hơn một năm qua.

Kỳ vọng càng được củng cố khi trước đó FTSE Russell đã xác nhận nâng hạng Việt Nam lên nhóm thị trường mới nổi thứ cấp. Tuy nhiên, trái với tâm lý lạc quan trước đó, sau Báo cáo Đánh giá Khả năng Tiếp cận Thị trường Toàn cầu 2026 được MSCI công bố hôm 19/6, phần lớn các công ty chứng khoán đã điều chỉnh lại dự báo theo hướng thận trọng hơn.

Hàng loạt công ty chứng khoán hạ kỳ vọng

Trong báo cáo mới nhất, Chứng khoán KB Việt Nam (KBSV) đánh giá, thị trường chứng khoán Việt Nam có rất ít khả năng được MSCI thêm vào Watch List ngay tại kỳ review tháng 6/2026.

Theo đơn vị này, bộ 18 tiêu chí định tính về khả năng tiếp cận thị trường gần như không có sự cải thiện so với kỳ rà soát tháng 6/2025. Đáng lưu ý, những tiêu chí còn vướng lại đều là các vấn đề có ảnh hưởng trực tiếp đến trải nghiệm của nhà đầu tư nước ngoài, gồm room ngoại, cơ chế ngoại hối và hệ thống thanh toán - bù trừ.

Cùng quan điểm, Chứng khoán Mirae Asset Việt Nam (MASVN) cho rằng sau cột mốc FTSE Russell, hành trình hướng tới chuẩn MSCI sẽ khó hơn đáng kể, bởi các nút thắt còn lại đều nằm ở nhóm vấn đề mang tính cấu trúc.

Theo MASVN, một trong những rào cản lớn nhất vẫn là giới hạn sở hữu nước ngoài. Nhiều doanh nghiệp vốn hóa lớn đã gần kín hoặc kín room, trong khi một số ngành nghề có điều kiện vẫn duy trì trần sở hữu chặt chẽ.

Song song với đó là câu chuyện ngoại hối – yếu tố được đánh giá là khó xử lý nhất. Theo MASVN, đồng Việt Nam hiện chưa được giao dịch rộng rãi trên thị trường quốc tế, còn các công cụ phòng ngừa rủi ro tỷ giá vẫn chưa đủ phát triển để đáp ứng yêu cầu của các quỹ đầu tư lớn.

Ở góc độ hạ tầng, MASVN cho rằng việc triển khai cơ chế giao dịch không yêu cầu ký quỹ trước (non-prefunding) mới chỉ là bước đầu. Để đáp ứng chuẩn MSCI, thị trường vẫn cần hoàn thiện hệ thống đối tác bù trừ trung tâm (CCP) và cơ chế tài khoản tổng – những cấu phần được kỳ vọng phải đến quý I/2027 mới có thể vận hành đầy đủ.

Techcombank Securities (TCBS) cũng đưa ra góc nhìn tương tự nhưng nhấn mạnh vào yếu tố thực thi. Theo đơn vị này, khoảng cách hiện nay không còn nằm ở việc có cải cách hay không, mà ở chỗ các cải cách đó vận hành ra sao. Theo đơn vị này, MSCI đã ghi nhận những bước đi quan trọng như non-prefunding, lộ trình công bố thông tin bằng tiếng Anh hay kế hoạch xây dựng CCP. Tuy nhiên, các biện pháp này đều còn mới và chưa đủ thời gian để kiểm chứng tính ổn định.

Điều đó có nghĩa, việc sửa quy định hay nâng cấp hệ thống chưa đủ để tạo ra thay đổi về mặt phân loại. Điều MSCI cần nhìn thấy là mức độ cải thiện thực chất trong khả năng tiếp cận của nhà đầu tư nước ngoài.

Đồng quan điểm với MASVN, TCBS cũng cho rằng ngoại hối tiếp tục được xem là bài toán khó nhất. Nếu như hệ thống KRX hay CCP có thể được triển khai theo lộ trình cụ thể, thì việc mở rộng mức độ tự do hóa thị trường ngoại hối đòi hỏi sự cân bằng giữa yêu cầu hội nhập quốc tế và mục tiêu ổn định kinh tế vĩ mô. Đây cũng là nguyên nhân khiến tiến độ cải cách trở nên khó dự báo hơn.

Mục tiêu nâng hạng vẫn trong tầm tay

Dù đồng loạt hạ kỳ vọng cho kỳ rà soát tháng 6 năm nay, các công ty chứng khoán đều cho rằng triển vọng nâng hạng trung hạn của thị trường chứng khoán Việt Nam vẫn không thay đổi.

Theo Chứng khoán KB Việt Nam, Việt Nam nhiều khả năng có thể được MSCI đưa vào danh sách cân nhắc nâng hạng trong năm 2027, khi các cải cách trọng yếu được Chính phủ, Ủy ban Chứng khoán Nhà nước và các cơ quan liên quan đẩy nhanh, đồng thời được MSCI cũng như các quỹ đầu tư nước ngoài ghi nhận trên thực tế.

KBSV cũng lưu ý Việt Nam không nhất thiết phải đáp ứng trọn vẹn cả 18 tiêu chí của MSCI mới có thể được nâng hạng. Thực tế, phần lớn các thị trường mới nổi hiện vẫn còn trung bình 3-4 tiêu chí ở trạng thái “cần cải thiện”. Ngay cả những thị trường lớn như India, China, Saudi Arabia hay Brazil cũng không phải ngoại lệ.

Ở góc nhìn của Mirae Asset Securities Vietnam, nếu hệ thống đối tác bù trừ trung tâm (CCP) đi vào vận hành đúng lộ trình và các cải cách then chốt được hoàn tất, Việt Nam có thể được đưa vào danh sách xem xét nâng hạng trong kỳ đánh giá tháng 6/2027 hoặc tháng 6/2028. Sau khi vào Watch List, quá trình chính thức chuyển lên nhóm thị trường mới nổi thường kéo dài thêm từ 1-3 năm.

Kịch bản này đồng nghĩa mục tiêu nâng hạng theo Đề án phát triển thị trường chứng khoán đến năm 2030 vẫn hoàn toàn khả thi, thậm chí có thể về đích sớm hơn dự kiến.

TCBS cũng cho rằng hành trình nâng hạng của thị trường chứng khoán Việt Nam vẫn đang tiến triển theo hướng tích cực. Theo lộ trình hiện tại, việc minh bạch hóa quy định về room ngoại dự kiến sẽ hoàn tất trong năm 2026; khung pháp lý cho CCP được kỳ vọng hoàn thiện vào cuối năm nay trước khi vận hành chính thức trong quý I/2027; còn lộ trình công bố thông tin bằng tiếng Anh sẽ được triển khai đầy đủ từ năm 2028.

Dẫn nhận định từ lãnh đạo Tổng công ty Lưu ký và Bù trừ chứng khoán Việt Nam, TCBS lạc quan Việt Nam có thể đáp ứng các tiêu chuẩn của MSCI trong giai đoạn 2028-2029, tức sớm hơn mục tiêu nâng hạng lên thị trường mới nổi vào năm 2030 mà Chính phủ đặt ra. Trong thời gian chờ đợi, thị trường vẫn có thể nhận thêm lực đẩy từ việc FTSE Russell nâng hạng Việt Nam lên nhóm thị trường mới nổi thứ cấp. Theo TCBS, dòng vốn thụ động từ các quỹ ETF dự kiến sẽ bắt đầu giải ngân khi việc nâng hạng chính thức có hiệu lực từ ngày 21/9/2026.

Trước đó, trao đổi với Tạp chí Đầu tư Tài chính – VietnamFinance, ông Nguyễn Thế Minh, Giám đốc Khối Ngân hàng đầu tư kiêm Phó Giám đốc Khối Kinh doanh của Chứng khoán An Bình (ABS) nhận định, Việt Nam có thể được MSCI đưa vào danh sách theo dõi trong kỳ đánh giá tháng 6/2027 và mục tiêu nâng hạng trước năm 2030 vẫn nằm trong tầm tay.

Tuy nhiên, theo đại diện ABS, để duy trì lộ trình này, thị trường cần chủ động rà soát tỷ lệ free-float tại các doanh nghiệp vốn hóa lớn, đặc biệt là nhóm có tỷ lệ sở hữu cô đặc bởi cổ đông Nhà nước hoặc gia đình sáng lập; đồng thời bảo đảm cơ chế công bố cổ đông lớn phản ánh đúng chủ sở hữu hưởng lợi cuối cùng, tránh tình trạng sở hữu chéo hoặc ủy thác đứng tên làm méo mó bức tranh thực. Ông cũng nhấn mạnh Việt Nam đang ở vị thế thuận lợi khi chủ động cải cách trước khi bị đưa vào diện cảnh báo chính thức, từ mô hình global broker, CCP, lộ trình room ngoại cho tới công bố thông tin bằng tiếng Anh.

“Dòng vốn thụ động có thể đến rất nhanh, nhưng cũng có thể rút đi rất nhanh nếu thị trường không giữ được chuẩn. Cuối cùng, điều MSCI đánh giá không nằm ở cam kết, mà ở hiệu quả triển khai thực tế”, ông Minh nhận định.