Khi cả thế giới 'gõ cửa' Thủ Thiêm: 19 tỷ USD và chiếc chìa khoá vẫn chưa tra vào ổ

Khi cả thế giới 'gõ cửa' Thủ Thiêm

Tháng 2/2026, tại Singapore Airshow- nơi những hợp đồng tỷ USD thường được ký trong bữa cocktail chiều: VIFC - HCMC và Vietjet công bố thành lập Trung tâm Tài chính Hàng không châu Á - Thái Bình Dương, với sự đứng sau của Boeing, Airbus, Rolls-Royce và IATA. Chỉ trong giai đoạn khởi động, con số cam kết vượt 6,1 tỷ USD.

Cộng với Trung tâm Tài chính Hàng hải, Quỹ Đầu tư kinh tế on-chain - tài chính thực hiện trực tiếp trên nền tảng blockchain (1 tỷ USD cam kết) và hạ tầng dữ liệu đô thị thông minh (2 tỷ USD), tổng vốn nước ngoài đăng ký và cam kết đầu tư vào hệ sinh thái VIFC-HCMC đã ghi nhận mức 19,1 tỷ USD.

Con số này không phải kết quả của một chiến dịch marketing. Nó phản ánh một thực tế địa chính trị tài chính đang thay đổi: trong bối cảnh dòng vốn toàn cầu đang tìm kiếm điểm neo mới sau những chấn động ở Trung Đông và sự điều chỉnh của chuỗi cung ứng châu Á, Việt Nam đang xuất hiện như một lựa chọn không thể bỏ qua. Vấn đề nằm ở chỗ: xuất hiện như một lựa chọn là một chuyện, trở thành điểm đến giải ngân thực tế lại l à câu chuyện hoàn toàn khác.

Hãy tưởng tượng một kịch bản thực tế ngay tại Thủ Thiêm: Một hãng hàng không nội địa muốn thông qua Trung tâm Tài chính Hàng không châu Á – Thái BìnhDương (thuộc VIFC-HCMC) để ký hợp đồng thuê tài chính một tàu bay Airbus A321 Neo trị giá 60 triệu USD từ một quỹ cấu trúc vốn của Đức. Mọi quy trình từ thẩm định dòng tiền, chứng khoán hóa tài sản đều sẵn sàng. Thế nhưng, khi đặt bútký, câu hỏi của các luật sư quốc tế luôn   là: "Nếu phát sinh tranh chấp về nghĩa vụ thanh toán hoặc quyền tiếp quản tài sản khi có rủi ro dòng tiền, chúng ta sẽ xử lý ở tòa nào tại Thủ Thiêm, theo luật nào và mất bao lâu?”

Câu trả lời ở thời điểm hiện tại buộc dòng tiền này phải thực hiện một hành trình "định tuyến" tư pháp quen thuộc: ký hợp đồng tại Singapore, áp dụng luật Anh và chọn trung tâm trọng tài tại đó. Thủ Thiêm vô hình trung chưa tối ưu được quyền quản lý dòng vốn và nguồn doanh thu dịch vụ tài chính phái sinh ngay trên sân nhà. Đây chính là biểu hiện rõ nhất cho thấy quy mô dòng vốn đăng ký đang có một độ vênh nhất định so với tốc độ hoàn thiện cấu trúc vận hành tối cần thiết của VIFC-HCMC.

Trong giai đoạn đầu thực thi Nghị định 329/2025/NĐ-CP, việc áp dụng bộ tiêu chí xếp hạng tín nhiệm quốc tế (như ngưỡng quy định mức AA) đang tạo ra một khoảng trống kỹ thuật. Một số định chế tài chính toàn cầu có quy mô tài sản lớn nhưng do đặc thù cấu trúc dòng vốn hoặc xếp hạng trần quốc gia chưa tương thích ngay với quy định cứng, tình trạng tiến độ cấp phép thành viên bị kéo dài. Đây là điểm cần một cơ chế diễn giải luật linh hoạt hơn, đang tạo ra những rào cản kỹ thuật cần được xem xét điều chỉnh.

Góc nhìn từ cơ quan quản lý vĩ mô là hoàn toàn có cơ sở: Việt Nam là một nền kinh tế mới nổi với hệ thống tài chính nội địa cần được bảo vệ nghiêm ngặt trước các cú sốc tài chính phái sinh xuyên biên giới. Việc duy trì một bộ lọc mạnh là thiết yếu để ngăn ngừa rủi ro hệ thống. Tuy nhiên, sự lệch pha giữa tiêu chuẩn nội địa và thông lệ quốc tế đang vô tình tạo ra thử thách cho các định chế có năng lực thực thi lớn.

Xung đột thể chế và cơ chế tư pháp quốc tế cũng là bài toán cốt lõi tiếp theo khi VIFC-HCMC cần phải thiết lập được một môi trường tư pháp đủ niềm tin nếu muốn thu hút khoảng 300 tỷ USD giao dịch tài chính hàng hải mỗi năm. Định hướng xây dựng cơ chế trọng tài và tòa án quốc tế chuyên biệt tham chiếu thông luật Anh là một bước đi đột phá. Dù vậy, việc “nhúng” một cơ chế thông luật vào hệ thống dân luật của Việt Nam là một thử thách lớn về mặt kỹ thuật tư pháp. Cho đến khi mô hình này thực sự định hình, sự thiếu vắng một định chế trọng tài rút gọn theo chuẩn quốc tế vẫn là lý do khiến các thương vụ lớn như câu chuyện thuê tàu bay nói trên phải chọn giải pháp trung gian tại nước ngoài.

Thêm vào đó, tiến độ vận hành bộ máy giám sát chuyên trách đang chịu áp lực thời gian rất lớn. Theo lộ trình đề ra, việc hoàn thiện tổ chức bộ máy và nhân sự của cơ quan giám sát VIFC được yêu cầu trình Chính phủ trước ngày 15/5/2026. Đây là bước chuyển quan trọng từ giai đoạn thiết kế thể chế sang vận hành thực tế. Việc sớm đưa cơ quan này vào vận hành đầy đủ sẽ là câu trả lời rõ ràng nhất cho bài toán chi phí cơ hội của các nhà đầu tư lớn, giúp họ chuyển trạng thái từ "nghiên cứu" sang giải ngân thay vì tiếp tục giữ vị thế quan sát.

Cuộc đua tính khả dự báo chính sách và lợi thế cạnh tranh ngách

Phần lớn thảo luận công khai về VIFC xoay quanh gói ưu đãi thuế theo Nghị quyết 222/2025/QH15 - thuế thu nhập doanh nghiệp ưu đãi, cơ chế ngoại hối linh hoạt. Đây đều là những điều kiện cần, nhưng chưa đủ.

Trong quá trình đối thoại với các định chế tài chính quốc tế, câu hỏi đặt ra không bao giờ là "thuế suất bao nhiêu?" mà là "Môi trường pháp lý có thể dự báo được không?" Singapore mất gần hai thập kỷ để xây dựng được tính khả thi của việc dự báo chính sách, giúp doanh nghiệp tài chính lên kế hoạch 5 – 10 năm mà không sợ quy  định thay đổi bất ngờ. Dubai mất hơn một thập kỷ. Không phải các nước này thiếu vốn mà vì niềm tin thể chế cần thời gian để kiểm chứng qua từng giao dịch thực tế.

Với VIFC - HCMC, Nghị quyết 222 là một "đặc khu thể chế" theo đúng nghĩa, nhưng văn bản khung chỉ là điểm khởi đầu. Thứ biến nghị quyết thành dòng tiền thực là tốc độ và chất lượng ban hành các nghị định hướng dẫn, là cách các cơ quan thực thi giải thích quy định khi có tình huống mới và quan trọng hơn cả là việc bảo trợ cho một thương vụ thí điểm cụ thể được chạy thông suốt từ đầu đến cuối để định hình niềm tin thực tế cho thị trường.

Để không phải cạnh tranh trực diện với các trung tâm tài chính truyền thống vốn đãquá hoàn thiện, VIFC - HCMC đang định vị một lối đi ngách bằng cách tập trung phát triển các sản phẩm tài chính thế mới như token hóa tài sản thực và tài chính thực hiện trên blockchain. Tuy nhiên, tài chính số bản chất là phi biên giới và có tính ẩn danh cao, đặt ra thách thức lớn về chống rửa tiền. Để phát triển ngách này thành công, VIFC không chỉ cần một cơ chế thử nghiệm cho sản phẩm, mà cần song song một cơ chế giám sát ứng dụng các công nghệ quản lý tiên tiến để định danh chủ sở hữu trên chuỗi blockchain, đảm bảo tính minh bạch trước khi cho phép giao dịch diện rộng.

Giải pháp khơi thông nguồn lực và tầm nhìn dài hạn

Nhìn từ góc độ thực tiễn, có ba giải pháp cần được triển khai đồng bộ trong năm 2026 nếu muốn khơi thông nguồn lực này.

Giải pháp đầu tiên, và cũng khả thi nhất trong ngắn hạn, là cần áp dụng cơ chế cách ly rủi ro cho tiêu chí xếp hạng tín nhiệm. Đối với các hoạt động tài chính động chạm đến nội tệ và thị trường nội địa, việc giữ nguyên ngưỡng cứng AA là ưu tiên để bảo vệ hệ thống. Tuy nhiên, đối với các giao dịch 100% bằng ngoại tệ giữa các định chế nước ngoài với nhau trong khu vực VIFC, cơ quan quản lý có thể cân nhắc áp dụng cơ chế chấp thuận có điều kiện kèm lộ trình nâng hạng cụ thể từ 2 – 3 năm.

Ưu tiên thứ hai là tập trung xây dựng Trung tâm Trọng tài Quốc tế chuyên biệt độc lập. Thay vì dồn nguồn lực xây dựng một tòa án thông luật phức tạp ngay lập tức, giải pháp khả thi hơn là hoàn thiện một trung tâm trọng tài thuộc VIFC với quy chế đặc thù, cho phép các bên tự lựa chọn luật áp dụng và áp dụng thủ tục rút gọn để tòa án dân sự Việt Nam công nhận phán quyết trọng tài một cách nhanh chóng.

Cuối cùng, giải pháp cần định hướng chính sách là việc kết nối cấu trúc tài chínhVIFC với nhu cầu huy động vốn hạ tầng thực tế của địa phương. Nhu cầu vốn của TP. HCM giai đoạn 2026 – 2030 là rất lớn, riêng kế hoạch vốn đầu tư công năm 2026 của thành phố đã được ấn định ở mức vượt 147.000 tỷ đồng. VIFC không trực tiếp tài trợ đầu tư công, nhưng cần tạo ra một thị trường thứ cấp hiệu quả để các doanh nghiệp hạ tầng Việt Nam phát hành trái phiếu xanh hoặc chứng khoán hóa tài sản để hút dòng vốn ngoại, qua đó giảm tải trực tiếp cho ngân sách nhà nước.