'Điện xanh' gia tăng: 'Bài toán sống còn' thử thách DN xuất khẩu

Áp lực lớn từ sản xuất xanh

Phát biểu tại Diễn đàn hoàn thiện chính sách điện tái tạo & lưu trữ bess: Nền tảng năng lượng xanh ổn định cho doanh nghiệp, ông Hoàng Quang Phòng - Phó Chủ tịch VCCI đặt vấn đề: Trong bối cảnh chuỗi cung ứng toàn cầu chuyển dịch mạnh theo tiêu chuẩn phát triển bền vững, doanh nghiệp xuất khẩu Việt Nam ngày càng chịu áp lực, sản xuất xanh, kiểm kê phát thải và minh bạch carbon.

Nhiều thị trường lớn như EU, Hoa Kỳ và các tập đoàn đa quốc gia đã đưa ra yêu cầu bắt buộc về tỷ lệ sử dụng điện sạch, đồng thời đòi hỏi chứng chỉ năng lượng tái tạo quốc tế như I-REC, nhằm xác thực nguồn điện xanh. Nếu chậm chuyển đổi, doanh nghiệp không chỉ giảm lợi thế cạnh tranh mà còn có nguy cơ bị loại khỏi chuỗi cung ứng hoặc gặp rào cản kỹ thuật khi xuất khẩu.

Trong bối cảnh đó đó, điện xanh đang trở thành yêu cầu sống còn đối với doanh nghiệp sản xuất, điện xanh không còn là chiến lược tương lai mà là điều kiện bắt buộc trong bối cảnh thế giới đang tạo ra những thách thức trong chuỗi cung ứng năng lượng toàn cầu.

Thực tế cho thấy, nhiều doanh nghiệp xuất khẩu trong các ngành như dệt may, điện tử đã phải chi khoản kinh phí lớn để mua tín chỉ carbon nhằm bù đắp hạn ngạch phát thải khí nhà kính. Điều này tạo thêm áp lực tài chính, nhất là trong bối cảnh cạnh tranh quốc tế ngày càng gay gắt.

TS Nguyễn Anh Tuấn – Phó Chủ tịch Hiệp hội Năng lượng Việt Nam (VEA) cho biết, Việt Nam đang bước vào giai đoạn bản lề của chuyển dịch năng lượng khi cam kết Net Zero đến năm 2050 trở thành yêu cầu thực tế trong thương mại quốc tế, đặc biệt tại các thị trường như EU hay Hoa Kỳ.

Tuy nhiên, từ thực tiễn tại các khu công nghiệp (KCN), quá trình xanh hóa hiện nay vẫn chưa được tiếp cận như một bài toán hệ thống. “Đây không chỉ là câu chuyện điện mặt trời, mà là sự đồng bộ giữa chính sách công nghiệp, năng lượng và hạ tầng,” ông Tuấn nói.

Bà Phan Thị Thu Thủy, Phó trưởng phòng Thị trường điện và Hệ thống điện, Cục Điện lực, Bộ Công Thương cho rằng: Hiện nay, khả năng tiếp cận điện xanh đang dần trở thành điều kiện để doanh nghiệp duy trì đơn hàng, tham gia chuỗi cung ứng và thu hút đầu tư.

“Việt Nam đang bước vào giai đoạn chuyển dịch năng lượng sâu rộng, trong đó yêu cầu về sử dụng năng lượng sạch, giảm phát thải và nâng cao năng lực cạnh tranh đang trở thành yếu tố mang tính quyết định đối với doanh nghiệp, đặc biệt trong bối cảnh tham gia ngày càng sâu vào chuỗi cung ứng toàn cầu”, bà Phan Thị Thu Thủy thông tin.

Cũng theo đại diện Cục Điện lực, thực tiễn cho thấy, nhiều thị trường xuất khẩu lớn đã và đang áp dụng các tiêu chuẩn khắt khe liên quan đến phát thải và sử dụng điện xanh. Điều này đặt ra yêu cầu cấp thiết phải hình thành các cơ chế phù hợp, tạo điều kiện để doanh nghiệp chủ động tiếp cận nguồn điện sạch với chi phí hợp lý và có khả năng dự báo. Trong bối cảnh đó, cơ chế mua bán điện trực tiếp là một trong những công cụ quan trọng.

4 định hướng hoàn thiện chính sách DPPA

Trong bối cảnh đó, cơ chế mua bán điện trực tiếp DPPA được kỳ vọng mở ra kênh tiếp cận điện tái tạo linh hoạt và minh bạch, giúp doanh nghiệp chủ động một phần nguồn năng lượng trong bối cảnh chi phí đầu vào tăng cao. Việc phát triển điện mặt trời mái nhà và triển khai DPPA được xem là giải pháp quan trọng giúp doanh nghiệp tiếp cận điện xanh ngay tại chỗ, giảm phát thải có thể đo đếm và giảm áp lực tiêu thụ điện lưới vào giờ cao điểm.

Tuy nhiên, quá trình triển khai thực tế vẫn gặp nhiều vướng mắc, quán triệt các định hướng lớn tại Nghị quyết số 70-NQ/TW của Bộ Chính trị về bảo đảm an ninh năng lượng quốc gia, theo bà Phan Thị Thu Thủy, Cục Điện lực đã rà soát, đánh giá tình hình thực hiện cơ chế DPPA, đồng thời nghiên cứu, đề xuất để hoàn thiện các quy định liên quan, nhằm bảo đảm cơ chế này vận hành hiệu quả, phù hợp với thực tiễn và không làm phát sinh rủi ro đối với hệ thống điện.

Cụ thể, 4 định hướng chính trong quá trình hoàn thiện chính sách DPPA đang được Cục Điện lực triển khai, bao gồm: Thứ nhất, nghiên cứu mở rộng đối tượng tham gia cơ chế DPPA theo lộ trình phù hợp với xu thế phát triển của thị trường và nhu cầu thực tế.

Theo bà Phan Thị Thu Thuỷ, việc mở rộng đối tượng tham gia là cần thiết nhằm đáp ứng nhu cầu ngày càng đa dạng của thị trường, trong đó bao gồm một số loại hình phụ tải mới như trung tâm dữ liệu, hạ tầng phục vụ giao thông điện hóa và các mô hình tổ chức cung ứng điện trong khu, cụm công nghiệp. Tuy nhiên, việc mở rộng sẽ được thực hiện có kiểm soát, trên cơ sở đáp ứng đầy đủ các điều kiện về kỹ thuật, đo đếm, kết nối hệ thống, đồng thời bảo đảm không ảnh hưởng đến vận hành an toàn, ổn định của hệ thống điện quốc gia. Với nguyên tắc xuyên suốt là mở rộng và thúc đẩy cơ chế đi đôi với bảo đảm an toàn hệ thống điện.

Thứ hai, làm rõ mô hình và trách nhiệm của các chủ thể trong cung ứng điện tại khu công nghiệp, khu kinh tế. Với nội dung này, định hướng đặt ra là tạo điều kiện để các đơn vị trong khu, cụm công nghiệp tham gia sâu hơn vào thị trường điện, qua đó nâng cao tính linh hoạt trong cung ứng điện và khả năng tiếp cận điện xanh của doanh nghiệp.

Thứ ba, tiếp tục hoàn thiện cơ chế giá điện trong các giao dịch DPPA theo hướng tăng cường yếu tố thị trường. Các bên tham gia được khuyến khích chủ động đàm phán, thỏa thuận trong khuôn khổ pháp luật, phù hợp với đặc thù của từng loại hình giao dịch, đồng thời Nhà nước tiếp tục thực hiện vai trò thiết lập khung pháp lý, giám sát và điều tiết nhằm bảo đảm cạnh tranh lành mạnh, minh bạch và ổn định thị trường, hạn chế các biến động bất thường có thể gây rủi ro cho các bên tham gia.

Nhà nước không can thiệp vào từng giao dịch cụ thể, nhưng giữ vai trò thiết lập khuôn khổ pháp lý, giám sát và bảo đảm thị trường vận hành minh bạch, kỷ luật.

Thứ tư, nghiên cứu cơ chế kiểm soát biến động chi phí trong các hợp đồng DPPA dài hạn. Một trong những yêu cầu quan trọng từ phía doanh nghiệp là khả năng dự báo chi phí trong dài hạn. Do đó, việc nghiên cứu các cơ chế kiểm soát biến động chi phí, bao gồm các khoản thanh toán bù trừ, là cần thiết nhằm hỗ trợ doanh nghiệp xây dựng kế hoạch tài chính và quản trị rủi ro.

"Việc thiết kế cơ chế này sẽ được thực hiện trên cơ sở đánh giá đầy đủ các yếu tố tác động, đồng thời bảo đảm hài hòa lợi ích giữa các bên tham gia và phù hợp với nguyên tắc vận hành thị trường điện", bà Phan Thị Thu Thuỷ nói.