Giá dầu leo thang khi vàng đổ dốc khó hiểu: Lãi suất toàn cầu vào đợt tăng 'sốc'?

Biến động ngắn hạn, hệ quả dài hạn

Phố Wall giảm điểm vào 19/3 trong một phiên giao dịch đầy biến động, với những dao động mạnh trên thị trường cổ phiếu, trái phiếu và giá dầu thế giới. Diễn biến này phản ánh việc các nhà giao dịch bắt đầu tính đến khả năng tăng lãi suất trên toàn cầu nhằm đối phó với áp lực lạm phát xuất phát từ cuộc khủng hoảng năng lượng tại Trung Đông.

Theo ông Jamie McGeever từ Reuters, khả năng ngày càng cao rằng động thái đầu tiên của Chủ tịch Cục Dự trữ Liên bang Kevin Warsh có thể là tăng lãi suất, thay vì giảm lãi suất như người tiền nhiệm của ông mong muốn.

Thị trường chứng chứng khoán châu Á và châu Âu chìm trong sắc đỏ. Các chỉ số tại Nhật Bản, Ấn Độ, Hàn Quốc giảm trên 3%; trong khi Anh, Đức và các chỉ số chuẩn toàn châu Âu giảm trên 2%. Ba chỉ số chính của Phố Wall thu hẹp đà giảm nhưng vẫn kết phiên giảm 0,3-0,4%.

Tám lĩnh vực trong S&P 500 giảm điểm, trong đó vật liệu giảm 1,6%, hàng tiêu dùng thiết yếu và không thiết yếu giảm 0,8%. Ngược lại, nhóm năng lượng tăng 1,5%.

Đồng USD giảm 1% - mức giảm mạnh nhất kể từ tháng 4 năm ngoái - khi các ngân hàng trung ương ngoài Fed chuyển sang lập trường thắt chặt. Đồng euro, yên Nhật và bảng Anh đồng loạt tăng mạnh sau các cuộc họp chính sách.

Lợi suất trái phiếu Mỹ tăng tới 12 điểm cơ bản; đường cong lợi suất 2 năm/10 năm thu hẹp còn 40 điểm cơ bản - mức thấp nhất kể từ tháng 8. Lợi suất trái phiếu chính phủ Anh kỳ hạn 2 năm tăng vọt 30 điểm cơ bản.

Về hàng hóa, giá dầu tăng 1% nhưng thấp hơn nhiều so với mức đỉnh trong ngày - dầu Brent từng chạm 120 USD/thùng. Giá vàng giảm 4%.

Theo ông McGeever, cuộc chiến tại Trung Đông càng kéo dài, càng đặt ra nhiều câu hỏi: Chính quyền Trump đã đạt được mục tiêu hay chưa? Có cần thêm sự hỗ trợ từ đồng minh? Eo biển Hormuz có sớm được khai thông? Mỹ và Israel có đang phối hợp chặt chẽ?

Áp lực từ giá dầu trên 100 USD/thùng và thị trường tài chính đang gia tăng đối với Washington. Bộ trưởng Tài chính Mỹ Scott Bessent cho biết các lệnh trừng phạt đối với dầu mỏ Iran có thể được nới lỏng, sau động thái tương tự với dầu Nga tuần trước.

Ông McGeever phân tích, áp lực buộc Cục Dự trữ Liên bang Mỹ (Fed) và các ngân hàng trung ương khác phải tăng lãi suất để kiểm soát lạm phát từ giá năng lượng đang gia tăng nhanh chóng. Tuy nhiên, thiệt hại kinh tế dài hạn - từ tiêu dùng, tài sản đến gián đoạn nguồn cung năng lượng - có thể rất nghiêm trọng.

Những lực kéo trái chiều này thể hiện rõ qua đường cong lợi suất đang phẳng dần. Lợi suất trái phiếu Mỹ kỳ hạn 2 năm tăng lên 3,90% - mức cao nhất kể từ tháng 8 - thu hẹp chênh lệch với kỳ hạn 10 năm xuống còn 40 điểm cơ bản. Đây là thách thức lớn đối với các nhà hoạch định chính sách.

Trong bối cảnh chiến tranh, khủng hoảng địa chính trị và giá dầu tăng cao, vàng lẽ ra phải tăng mạnh. Tuy nhiên, kim loại quý này lại giảm sâu.

Giá vàng đã giảm 8% trong tuần, hướng tới tuần giảm mạnh nhất kể từ tháng 3/2020. Tính theo tháng, vàng giảm 13% - mức giảm mạnh nhất kể từ năm 2008.

Nguyên nhân chủ yếu là do yếu tố đầu cơ trước đó đã đẩy giá vàng lên mức cao kỷ lục. Khi thị trường chuyển sang ưu tiên thanh khoản, những tài sản tăng nóng như vàng trở nên dễ bị bán tháo nhất.

Thị trường nghiêng về kịch bản tăng lãi suất toàn cầu

Trong khi đó, các ngân hàng trung ương lớn vẫn để ngỏ các lựa chọn chính sách. Giới giao dịch ngày càng nghi ngờ rằng chiến tranh sẽ kéo theo chu kỳ tăng lãi suất mới.

Gần như tất cả các ngân hàng trung ương tại các nền kinh tế phát triển đều giữ nguyên lãi suất trong tuần này, song đồng thời nhấn mạnh sẵn sàng hành động để kiềm chế lạm phát nếu cú sốc năng lượng từ cuộc xung đột giữa Mỹ và Israel với Iran dẫn đến làn sóng tăng giá trên diện rộng.

Kể từ khi chiến tranh nổ ra, các nhà giao dịch đã thu hẹp đáng kể kỳ vọng về việc Cục Dự trữ Liên bang Mỹ (Fed) nới lỏng chính sách tiền tệ trong năm nay, đồng thời gia tăng dự báo về khả năng tăng lãi suất tại các khu vực khác, bao gồm Ngân hàng Trung ương châu Âu (ECB) và Ngân hàng Anh (BoE). Ngân hàng Dự trữ Úc, vốn đã bước vào chu kỳ thắt chặt, tiếp tục nâng lãi suất thêm một lần nữa trong tuần này.

Dưới đây là thứ hạng của 10 ngân hàng trung ương thuộc các nền kinh tế phát triển, xếp theo mức lãi suất chính sách từ cao xuống thấp:

1/ ÚC

Ngân hàng Dự trữ Úc đã tăng lãi suất tháng thứ hai liên tiếp, lên 4,1% vào 17/3, đồng thời cảnh báo rủi ro lạm phát “đáng kể” do chiến tranh gây ra. Lạm phát lõi đạt mức cao nhất trong 16 tháng, ở mức 3,4% vào tháng 1 và vẫn đang có xu hướng gia tăng. Thị trường dự báo sẽ có ít nhất hai, thậm chí ba đợt tăng lãi suất nữa trong năm nay, có thể đẩy lãi suất vượt mức đỉnh cuối năm 2023.

2/ NA UY

Ngân hàng Trung ương Na Uy dự kiến họp vào tuần tới. Lạm phát dai dẳng khiến cơ quan này trở thành một trong những ngân hàng trung ương thận trọng nhất trong nhóm các nền kinh tế phát triển, khi chỉ thực hiện hai lần cắt giảm lãi suất trong năm ngoái từ mức đỉnh 4,5% cuối năm 2023.

3/ ANH QUỐC

Ngân hàng Anh giữ nguyên lãi suất ở mức 3,75% vào 19/3, song giới giao dịch đánh giá tuyên bố sau cuộc họp mang tính “diều hâu”. Thị trường hiện cho rằng khả năng tăng 25 điểm cơ bản vào tháng 4 là chưa chắc chắn, nhưng dự kiến sẽ có ít nhất hai, thậm chí ba đợt tăng lãi suất vào cuối năm. BoE cho biết họ đặc biệt cảnh giác với nguy cơ kỳ vọng lạm phát tăng cao ăn sâu vào nền kinh tế. Dù thừa nhận rủi ro suy thoái, ngân hàng này vẫn coi lạm phát là mối đe dọa lớn hơn.

4/ HOA KỲ

Cục Dự trữ Liên bang Mỹ (Fed) giữ nguyên lãi suất ở mức 3,50%-3,75% vào thứ 18/3. Tuy nhiên, giọng điệu cứng rắn của Chủ tịch Jerome Powell đã khiến thị trường lùi kỳ vọng cắt giảm lãi suất sang tận năm 2027. Fed lần gần nhất cắt giảm lãi suất là vào tháng 12. Trước khi chiến tranh nổ ra, thị trường từng dự báo hai đợt cắt giảm 25 điểm cơ bản trong năm nay, nhưng hiện gần như không còn kỳ vọng này.

Dù vẫn giữ nguyên dự báo sẽ có một đợt cắt giảm vào năm 2026, Fed đã nâng dự báo lạm phát năm nay. Ông Powell nhấn mạnh những thách thức lớn trong việc kiểm soát lạm phát, từ áp lực giá cả kéo dài do thuế quan đến cú sốc giá năng lượng từ chiến tranh Iran. Theo ông, Fed có thể không thể coi đây là yếu tố “tạm thời” như trước.

5/ NEW ZEALAND

Ngân hàng Dự trữ New Zealand sẽ họp vào đầu tháng 4. Sau khi cắt giảm lãi suất mạnh trong giai đoạn 2024–2025 xuống còn 2,25%, thị trường hiện cho rằng bước đi tiếp theo sẽ là tăng lãi suất, với dự báo khoảng hai đợt tăng vào cuối năm.

6/ CANADA

Ngân hàng Trung ương Canada giữ nguyên lãi suất ở mức 2,25% như dự kiến vào thứ 18/3. Thống đốc Tiff Macklem cảnh báo rằng cơ quan này sẵn sàng tăng chi phí vay nếu giá năng lượng leo thang có nguy cơ khiến lạm phát kéo dài. BoC đã giữ nguyên lãi suất kể từ tháng 10, và thị trường dự báo ít nhất một đợt tăng 25 điểm cơ bản vào cuối năm, nhưng khó xảy ra trước quý III.

7/ KHU VỰC ĐỒNG EURO

Ngân hàng Trung ương châu Âu (ECB) giữ nguyên lãi suất như dự kiến vào 19/3, đồng thời phát tín hiệu theo dõi chặt chẽ rủi ro tăng trưởng và lạm phát từ giá năng lượng tăng mạnh. Thị trường hiện dự báo ECB sẽ tăng lãi suất tiền gửi thêm hơn 2 lần, mỗi lần 25 điểm cơ bản trong năm nay, với kỳ vọng các nhà hoạch định chính sách sẽ hành động nhanh hơn so với giai đoạn lạm phát 2021–2022.

8/ THỤY ĐIỂN

Ngân hàng trung ương Thụy Điển giữ nguyên lãi suất chủ chốt ở mức 1,75% vào 19/3 và cảnh báo mức độ bất ổn vẫn rất cao. Thị trường đồng thời dự báo có thể sẽ có một đợt cắt giảm lãi suất trong năm nay.

9/ NHẬT BẢN

Ngân hàng Trung ương Nhật Bản (BOJ) không còn là trường hợp ngoại lệ trong việc tăng lãi suất, dù vẫn duy trì cách tiếp cận thận trọng. Ngày thứ Năm, BOJ giữ nguyên lãi suất ở mức 0,75% - cao nhất trong 30 năm. Thống đốc Kazuo Ueda cho biết ngân hàng đang tập trung nhiều hơn vào rủi ro lạm phát gia tăng thay vì rủi ro suy giảm tăng trưởng do xung đột, qua đó củng cố kỳ vọng về khả năng tăng lãi suất trong thời gian tới. Những phát biểu này đã hỗ trợ đồng yên tăng giá.

10/ THỤY SĨ

Ngân hàng Quốc gia Thụy Sĩ giữ nguyên lãi suất ở mức 0% vào 19/3 - thấp nhất trong số các ngân hàng trung ương lớn - và phát tín hiệu sẵn sàng can thiệp để kiềm chế đà tăng của đồng franc Thụy Sĩ, một tài sản trú ẩn an toàn. Đồng tiền này hiện đang giao dịch ở mức cao nhất trong khoảng 11 năm so với đồng euro.

Lạm phát tại Thụy Sĩ chỉ ở mức 0,1% trong tháng 3, và việc đồng franc tăng giá có nguy cơ kéo lạm phát xuống dưới mục tiêu 0-2% mà ngân hàng trung ương đề ra.