Khói lửa chiến sự đẩy giá một kim loại tăng vọt, vượt vàng và dầu mỏ

Kim loại của chiến tranh hiện đại

Vonfram là kim loại có điểm nóng chảy rất cao, khả năng chịu nhiệt và chịu mài mòn tốt, đồng thời có độ bền cơ học lớn. Nhờ những đặc tính này, vonfram đóng vai trò quan trọng trong thiết bị khoan công nghiệp và các loại vũ khí xuyên giáp.

Giá Vonfram đã tăng hơn gấp đôi trong năm nay, theo chỉ số chuẩn APT châu Âu của Fastmarkets. Ở mức khoảng 2.250 USD/tấn, giá vonfram hiện cao hơn 557% so với thời điểm trước khi Bắc Kinh đưa một số sản phẩm vonfram vào danh sách kiểm soát xuất khẩu vào tháng 2 năm ngoái, trong bối cảnh tranh chấp thương mại với Mỹ.

Đà tăng giá còn tăng tốc trong những tuần gần đây khi các nhà sản xuất dần tiêu thụ hết lượng hàng tồn kho, trong khi xung đột tại Trung Đông khiến nhu cầu quân sự đối với kim loại này trở thành tâm điểm chú ý.

“Trong 12 năm làm việc trong lĩnh vực hàng hóa và giao dịch với rất nhiều kim loại đặc thù, tôi chưa từng thấy thị trường nào khan hiếm như vonfram hiện nay – ngoại trừ có lẽ là lithium vào năm 2021. Tuy nhiên, khác với lithium, hiện không có một loạt dự án khai thác lớn nào đang chờ được triển khai để bổ sung nguồn cung vonfram”, ông George Heppel, nhà phân tích tại BMO Capital Markets, nhận định.

Vị chuyên gia nhấn mạnh thêm rằng: “Cuộc chiến ở Iran là lời nhắc nhở rõ ràng về việc chiến tranh thế kỷ 21 phụ thuộc vào kim loại đến mức nào. Hàng trăm nghìn máy bay không người lái, hàng trăm nghìn tên lửa, cùng các hệ thống phòng thủ chống lại chúng – và vonfram đóng vai trò rất lớn trong tất cả những điều đó".

Theo bà Janine Le Roux, nhà nghiên cứu tại Project Blue, nhu cầu vonfram cho mục đích quân sự, bao gồm trực thăng, máy bay chiến đấu và đạn dược, dự kiến tăng khoảng 12% trong năm nay.

Mặc dù các lĩnh vực liên quan đến an ninh quốc gia mang lại tầm quan trọng chiến lược cho vonfram, phần lớn nhu cầu của kim loại này vẫn đến từ các ngành kinh tế thông thường.

Theo USGS, khoảng 60% lượng vonfram tiêu thụ tại Mỹ được sử dụng để sản xuất các bộ phận cacbua xi măng, phục vụ các ứng dụng cắt gọt và chống mài mòn trong các ngành như xây dựng và gia công kim loại. Kim loại này cũng được dùng trong hợp kim hàng không vũ trụ và nhiều loại hóa chất.

Dù có vai trò chiến lược, thị trường vonfram vẫn tương đối nhỏ. Project Blue ước tính quy mô thị trường kim loại này khoảng 16 tỷ USD trong năm nay, tương đương khoảng 5% thị trường đồng theo giá hiện tại.

Ngoài ra, đây cũng là một thị trường kém minh bạch và thanh khoản thấp do không được giao dịch trên các sàn hàng hóa lớn. Tuy vậy, mức tăng giá của vonfram trong năm qua vẫn vượt xa nhiều loại hàng hóa khác như vàng hay dầu mỏ.

Cuộc đua tìm nguồn cung ngoài Trung Quốc

Cũng giống nhiều khoáng sản thiết yếu và nguyên tố đất hiếm khác, Trung Quốc đã vươn lên trở thành nhà sản xuất vonfram lớn nhất thế giới trong nhiều thập kỷ qua.

Tuy nhiên, khác với nhiều khoáng sản khác, Trung Quốc cũng sở hữu trữ lượng vonfram lớn nhất. Theo Cục Khảo sát Địa chất Mỹ (USGS), nước này chiếm 79% trong tổng số 85.000 tấn vonfram được khai thác từ các mỏ trên toàn cầu trong năm ngoái.

Trong quá trình xây dựng chuỗi cung ứng nội địa, Bắc Kinh tập trung vào việc đảm bảo nguồn nguyên liệu đầu vào giá rẻ nhằm hỗ trợ ngành sản xuất công nghệ cao. Sự hỗ trợ từ nhà nước đã giúp Trung Quốc thống trị nguồn cung toàn cầu.

Hệ quả là Mỹ đã không khai thác vonfram thương mại kể từ năm 2015, trong khi các nhà sản xuất tại Mỹ và châu Âu ngày càng phụ thuộc vào nguồn nhập khẩu giá rẻ từ Trung Quốc.

Trong bối cảnh chính quyền Mỹ đẩy mạnh nỗ lực giảm phụ thuộc vào chuỗi cung ứng Trung Quốc, vonfram đã trở thành một trong những kim loại bị cuốn vào vòng xoáy căng thẳng địa chính trị.

Theo ông David Argyle, đồng sáng lập Arlington Innovation Partners – một công ty đầu tư vật liệu thiết yếu có trụ sở tại Washington – các hạn chế xuất khẩu mà Trung Quốc áp đặt năm ngoái không chỉ nhằm bảo tồn nguồn cung nội địa mà còn mang tính chất “một cú chọc tức về địa chính trị”.

Ngành khai thác vonfram tại Trung Quốc đã suy giảm so với một thập kỷ trước do chất lượng quặng giảm và các hạn ngạch khai thác ngày càng chặt chẽ. Tuy nhiên, việc khắc phục tình trạng thiếu hụt nguồn cung toàn cầu sẽ không dễ dàng.

Theo ông Argyle, sản lượng khai thác có thể được mở rộng tại Tây Ban Nha, Brazil, Úc và Mỹ, nhưng các dự án mới ở phương Tây có thể cần khoảng 2 năm để đi vào hoạt động – với điều kiện các nhà đầu tư tin rằng giá cao hiện nay sẽ duy trì đủ lâu.

Kể từ khi Trung Quốc siết chặt xuất khẩu, các nhà sản xuất trên thế giới đã phải ráo riết tìm kiếm nguồn cung thay thế.

Theo Project Blue, một công ty nghiên cứu và tư vấn có trụ sở tại London chuyên về khoáng sản thiết yếu và chuỗi cung ứng phục vụ chuyển dịch năng lượng, lượng xuất khẩu các sản phẩm vonfram bị hạn chế của Trung Quốc đã giảm khoảng 40% trong năm ngoái.

Tình trạng khan hiếm này càng làm nổi bật lý do vì sao các chính phủ phương Tây đang nỗ lực giảm phụ thuộc vào Trung Quốc đối với các khoáng sản quan trọng, một lợi thế mà Bắc Kinh nhiều lần sử dụng trong các tranh chấp thương mại và công nghệ.

“Ngành công nghiệp đang rất khát nguyên liệu”, ông Lewis Black, Giám đốc điều hành Almonty Industries Inc., cho biết. Công ty của ông đã bắt đầu sản xuất tại một mỏ vonfram ở Hàn Quốc từ tháng 12 năm ngoái và đang tìm cách phát triển mỏ vonfram đầu tiên tại Mỹ trong vòng một thập kỷ.

Theo ông Black, các cơ quan chức năng Mỹ đã liên hệ với Almonty vào tháng trước để tìm nguồn cung vật liệu ngay lập tức. Gần một nửa sản lượng từ mỏ của công ty tại Hàn Quốc được dành cho bang Pennsylvania, nơi kim loại này được sử dụng trong sản xuất đạn dược.

Ông cho biết đà tăng giá vonfram càng được thúc đẩy khi các doanh nghiệp giảm lượng tồn kho, trong khi các hạn chế xuất khẩu khiến giábắt đầu phản ánh rõ hơn quan hệ cung cầu thực tế.

“Chúng tôi chưa từng ở trong tình huống mà thị trường hoàn toàn quyết định giá cả như hiện nay. Vì vậy, rất khó để biết giá sẽ ổn định ở mức nào”, ông Black nhấn mạnh thêm.

Một số doanh nghiệp lớn đã phần nào giảm thiểu rủi ro nguồn cung bằng cách tái chế.

Nhà sản xuất dụng cụ cacbua Ceratizit, thuộc Tập đoàn Plansee của Áo, cho biết họ thu gom và tái chế phế liệu để đảm bảo nguồn nguyên liệu. Tương tự, tập đoàn kỹ thuật Thụy Điển Sandvik cũng sở hữu một công ty khai thác và tái chế vonfram.

Theo USGS, phế liệu và vật liệu tái chế đang giúp bù đắp phần nào sự thiếu hụt nguồn cung nguyên liệu thô.

Tuy vậy, việc giải quyết tình trạng khan hiếm trên thị trường không chỉ đơn thuần là khởi động lại các mỏ đã ngừng hoạt động ở phương Tây. Điều này còn phụ thuộc vào sản lượng tăng từ Trung Quốc cũng như hoạt động khai thác quy mô nhỏ ở nhiều quốc gia.

Giá cao cũng có thể thúc đẩy việc thay thế vonfram bằng các vật liệu rẻ hơn như chì trong một số ứng dụng – dù trong nhiều trường hợp, vonfram chỉ chiếm một phần nhỏ trong tổng chi phí sản phẩm.

Ông Argyle cho rằng giá vonfram vẫn có thể tăng mạnh hơn nữa do thị trường khan hiếm và thanh khoản thấp, dù ông nhận định tình trạng thiếu hụt hiện nay chỉ mang tính tạm thời.