Kinh tế tuần hoàn nông nghiệp: 'Xu thế tất yếu nhưng vướng không ít rào cản'

"Kinh tế tuần hoàn trong nông nghiệp nổi lên như một xu thế tất yếu"

Tại Diễn đàn “Thúc đẩy kinh tế tuần hoàn trong nông nghiệp” ngày 16/7, ông Lê Đức Thịnh, Cục trưởng Cục Kinh tế hợp tác và Phát triển nông thôn (Bộ Nông nghiệp và Môi trường), khẳng định: Nông nghiệp là trụ cột kinh tế, đóng vai trò then chốt trong đảm bảo an ninh lương thực và phát triển bền vững nông thôn.

Theo ông Thịnh, kinh tế tuần hoàn trong nông nghiệp đang nổi lên như một xu thế tất yếu, hướng đến sản xuất khép kín, tận dụng tối đa phụ phẩm, tái tạo tài nguyên, giảm phát thải và nâng cao giá trị cho nông sản.

Ông Lê Đức Thịnh cho biết, mỗi năm Việt Nam tạo ra khoảng 156 triệu tấn phụ phẩm nông nghiệp, nhưng tỷ lệ tái sử dụng mới đạt dưới 35%, chủ yếu mang tính tự phát, thiếu tiêu chuẩn và chưa có cơ chế tín dụng xanh hỗ trợ.

Theo ông Thịnh, để thay đổi, cần phát triển mô hình sản xuất đa giá trị, tích hợp trồng trọt, chăn nuôi, thủy sản, chế biến, năng lượng tái tạo và du lịch sinh thái, đồng thời ứng dụng mạnh công nghệ, chuyển đổi số trong quản trị chuỗi giá trị.

Việt Nam đã xây dựng nhiều chính sách nền tảng như Chiến lược tăng trưởng xanh, Chiến lược phát triển nông nghiệp sinh thái, hữu cơ, tuần hoàn. Tuy nhiên, theo ông Thịnh, muốn đi xa hơn, cần có khung chính sách riêng cho kinh tế tuần hoàn nông nghiệp, hoàn thiện tiêu chuẩn, thúc đẩy tín dụng xanh, phát triển hạ tầng và hỗ trợ doanh nghiệp, hợp tác xã tham gia sâu vào chuỗi giá trị.

Dù nền tảng chính sách đã được định hình và khung định hướng phát triển đã khá rõ nét, nhưng để kinh tế tuần hoàn thực sự đi vào cuộc sống, vượt khỏi khuôn khổ nghị quyết và chiến lược, vẫn cần đến sự chung tay từ cộng đồng doanh nghiệp, hợp tác xã và người nông dân.

Thực tiễn tại các địa phương đã cho thấy, khi chủ trương gặp được hành động cụ thể, kinh tế tuần hoàn trong nông nghiệp hoàn toàn có thể tạo ra giá trị thực và hiệu quả rõ rệt. Tuy nhiên, hành trình này cũng đang đối mặt không ít rào cản.

Từ thực tiễn đến những rào cản phải tháo gỡ

Ông Hà Văn Thắng, Chủ tịch Hội đồng Doanh nghiệp Nông nghiệp Việt Nam (VCAC) nhấn mạnh kinh tế tuần hoàn đã trở thành yêu cầu bắt buộc trong phát triển nông nghiệp bền vững, thích ứng với biến đổi khí hậu và hội nhập sâu vào chuỗi giá trị toàn cầu.

Nhiều địa phương đã áp dụng mô hình tận dụng phụ phẩm như rơm rạ, chất thải chăn nuôi để sản xuất phân hữu cơ, trồng nấm, làm thức ăn gia súc… giúp giảm chi phí và tăng thu nhập từ 10 -15% so với canh tác truyền thống. Các mô hình chăn nuôi tuần hoàn tại Phú Thọ, Hưng Yên, Tuyên Quang… cũng mang lại hiệu quả khi tận dụng phụ phẩm làm thức ăn và xử lý chất thải làm phân hữu cơ.

Tuy nhiên, ông Thắng thẳng thắn chỉ ra hàng loạt rào cản: thiếu chính sách hỗ trợ riêng, khó tiếp cận vốn và công nghệ, liên kết chuỗi chưa chặt, tư duy sản xuất tuyến tính vẫn phổ biến. Đặc biệt, các quy định hiện hành chưa phù hợp với mô hình sản xuất mới, trong khi doanh nghiệp nhỏ gặp khó khi đầu tư vào công nghệ tái chế, xử lý phụ phẩm.

Ông Thắng đề xuất xây dựng hệ sinh thái chính sách đồng bộ, gồm hỗ trợ tài chính, tín dụng xanh, ưu đãi thuế, phát triển hạ tầng, đào tạo nhân lực và đặc biệt là cho phép mô hình tuần hoàn được thí điểm linh hoạt theo nguyên tắc “tiền đăng, hậu kiểm”. Ông cũng nhấn mạnh vai trò chuyển giao công nghệ qua chương trình khuyến nông để người dân dễ áp dụng.

Ngành lúa gạo: Hình mẫu cho kinh tế tuần hoàn nông nghiệp

Theo ông Trần Mạnh Báo, Chủ tịch Tập đoàn ThaiBinh Seed, ngành lúa gạo là điển hình cho tiềm năng của kinh tế tuần hoàn. Không chỉ là trụ cột an ninh lương thực và xuất khẩu, lúa gạo còn gắn với nhiều mô hình tuần hoàn hiệu quả như lúa, cá, vịt, trồng nấm từ rơm rạ, sản xuất phân hữu cơ hay canh tác hữu cơ vi sinh.

ThaiBinh Seed đã đi đầu trong nghiên cứu giống phù hợp canh tác xanh, liên kết vùng nguyên liệu, chế biến phụ phẩm, ứng dụng công nghệ số và giảm phát thải. Tuy nhiên, ông Báo nhìn nhận sản xuất tuần hoàn trong ngành lúa gạo vẫn còn nhỏ lẻ, thiếu liên kết, thiếu đầu tư vào công nghệ.

Ông đề xuất cần một chương trình quốc gia phát triển ngành hàng lúa gạo theo mô hình tuần hoàn, hỗ trợ doanh nghiệp, HTX và nông dân tham gia sâu vào chuỗi giá trị. Phát triển ngành lúa gạo tuần hoàn không chỉ nâng cao giá trị, bảo vệ tài nguyên, giảm phát thải mà còn tạo sinh kế bền vững – một trách nhiệm với cộng đồng và môi trường.

Bà Bùi Thị Hạnh Hiếu, Tổng Giám đốc Công ty Bảo Minh, cũng chia sẻ thực tiễn mô hình liên kết “7 nhà” (Nhà nước – Nhà khoa học – Doanh nghiệp – Nhà nông – Người tiêu dùng – Ngân hàng – Truyền thông) giúp đảm bảo lợi ích chuỗi giá trị bền vững. Dù vậy, doanh nghiệp vẫn gặp rào cản về thời gian chuyển đổi hữu cơ, thiếu tín dụng xanh, quy chuẩn quốc tế khắt khe và thiếu quy hoạch vùng nguyên liệu.

Bà Hiếu đề xuất quy hoạch vùng nguyên liệu hữu cơ chuẩn quốc tế, chương trình đào tạo nhân lực và một chính sách dài hạn, ổn định để người làm nông nghiệp có thể “sống được – lớn được – lan tỏa được”.