Nâng doanh thu phí 3,5% GDP: Cần những ‘đầu tàu’ dẫn dắt hệ sinh thái bảo hiểm

Thưa ông, trong bối cảnh quy mô nền kinh tế Việt Nam đang mở rộng nhanh như hiện nay, GDP ngày càng tăng đồng nghĩa với áp lực về con số tuyệt đối doanh thu ngành bảo hiểm là rất lớn. Dưới góc độ một chuyên gia kinh tế, ông đánh giá như thế nào về tính khả thi của mục tiêu này?

TS. Lê Bá Chí Nhân: Mục tiêu đưa doanh thu phí bảo hiểm đạt 3,3 - 3,5% GDP vào năm 2030 là một mục tiêu tham vọng nhưng hoàn toàn khả thi nếu được nhìn nhận trong bối cảnh nền kinh tế Việt Nam đang bước vào giai đoạn phát triển mới với quy mô GDP ngày càng lớn, tầng lớp trung lưu gia tăng nhanh và nhu cầu quản trị rủi ro của doanh nghiệp cũng như người dân ngày càng cao.

Tuy nhiên, điều cần lưu ý là khi GDP tăng trưởng mạnh, việc duy trì tỷ lệ doanh thu phí bảo hiểm trên GDP không chỉ đòi hỏi ngành bảo hiểm tăng trưởng, mà phải tăng nhanh hơn hoặc ít nhất tương đương tốc độ mở rộng của toàn bộ nền kinh tế. Điều này đồng nghĩa áp lực về doanh thu tuyệt đối sẽ rất lớn. Nếu GDP Việt Nam đến năm 2030 đạt quy mô khoảng 700 - 800 tỷ USD, thì doanh thu phí bảo hiểm cần đạt mức trên 24 - 28 tỷ USD, cao hơn đáng kể so với hiện nay.

Theo tôi, tính khả thi của mục tiêu không nằm ở việc mở rộng số lượng hợp đồng đơn thuần mà phụ thuộc vào khả năng chuyển đổi mô hình phát triển của thị trường bảo hiểm. Trong nhiều năm qua, tỷ lệ tham gia bảo hiểm của người dân Việt Nam vẫn thấp hơn đáng kể so với các nền kinh tế phát triển trong khu vực. Đây vừa là thách thức nhưng cũng là dư địa tăng trưởng rất lớn.

Ba động lực quan trọng sẽ quyết định khả năng hoàn thành mục tiêu. Thứ nhất, mở rộng bảo hiểm nhân thọ và sức khỏe trong bối cảnh dân số già hóa nhanh, thứ hai, phát triển mạnh bảo hiểm tài sản, trách nhiệm, nông nghiệp và rủi ro thiên tai khi nền kinh tế ngày càng phức tạp. Thứ ba, đẩy mạnh chuyển đổi số để giảm chi phí phân phối và tiếp cận nhóm khách hàng mới.

Dù vậy, yếu tố then chốt vẫn là niềm tin thị trường. Sau những biến động trong hoạt động phân phối bảo hiểm những năm gần đây, việc nâng cao tính minh bạch, bảo vệ quyền lợi người tham gia và chuẩn hóa đội ngũ tư vấn sẽ quyết định tốc độ phục hồi của ngành. Nếu làm tốt những vấn đề cốt lõi này, mục tiêu 3,5% GDP không chỉ khả thi mà còn có thể trở thành bước đệm để thị trường bảo hiểm Việt Nam tiến gần hơn tới mặt bằng của các nền kinh tế phát triển trong khu vực.

Khi tổng vốn đầu tư trở lại nền kinh tế của ngành bảo hiểm đến nay đã vượt mốc 1 triệu tỷ đồng, vai trò gánh vác mục tiêu 3,5% GDP của các 'ông lớn' như Bảo Việt hay Prudential Việt Nam được thể hiện ra sao?

TS. Lê Bá Chí Nhân: Trong bất kỳ ngành kinh tế nào, để đạt được các mục tiêu phát triển quy mô lớn đều cần những doanh nghiệp dẫn dắt. Với thị trường bảo hiểm Việt Nam, các doanh nghiệp đầu ngành như Bảo Việt, Prudential Việt Nam không chỉ là những nhà cung cấp sản phẩm bảo hiểm mà còn đóng vai trò là các định chế tài chính dài hạn của nền kinh tế.

Tôi cho rằng, đóng góp lớn nhất của các “đầu tàu” này đối với mục tiêu doanh thu phí bảo hiểm đạt 3,5% GDP không chỉ nằm ở việc mở rộng thị phần, mà còn ở khả năng dẫn dắt toàn bộ hệ sinh thái bảo hiểm phát triển theo chiều sâu. Khi các doanh nghiệp lớn tiên phong trong chuyển đổi số, nâng cao chất lượng tư vấn, minh bạch hóa quy trình bán hàng và cải thiện trải nghiệm khách hàng, niềm tin thị trường sẽ được củng cố. Đây là yếu tố then chốt để mở rộng tỷ lệ người dân tham gia bảo hiểm.

Ở góc độ vĩ mô, khối tài sản đầu tư của ngành bảo hiểm hiện đã vượt ngưỡng 1 triệu tỷ đồng là nguồn vốn trung và dài hạn rất quan trọng cho nền kinh tế. Các doanh nghiệp đầu ngành chính là những “bộ máy dẫn vốn” hiệu quả, góp phần tài trợ cho trái phiếu Chính phủ, các dự án hạ tầng, thị trường vốn và các chương trình phát triển kinh tế - xã hội. Khi quy mô tài sản được mở rộng, năng lực cung ứng vốn dài hạn của nền kinh tế cũng được cải thiện đáng kể.

Bên cạnh đó, các doanh nghiệp lớn còn có vai trò mở đường cho những phân khúc mới như bảo hiểm sức khỏe chất lượng cao, bảo hiểm hưu trí, bảo hiểm nông nghiệp, bảo hiểm rủi ro thiên tai và bảo hiểm cho nền kinh tế số. Đây là những lĩnh vực có tiềm năng tăng trưởng rất lớn nhưng hiện vẫn chưa được khai thác tương xứng.

Có thể nói, mục tiêu 3,5% GDP không thể chỉ dựa vào sự gia tăng số lượng hợp đồng bảo hiểm. Thành công sẽ phụ thuộc nhiều vào năng lực dẫn dắt của các doanh nghiệp đầu ngành trong việc mở rộng thị trường, nâng cao niềm tin xã hội và biến nguồn vốn bảo hiểm thành một động lực quan trọng cho tăng trưởng kinh tế bền vững. Khi các “đầu tàu” vận hành hiệu quả, toàn bộ đoàn tàu của thị trường bảo hiểm sẽ có cơ hội tăng tốc mạnh mẽ hơn trong giai đoạn tới.

Theo ông, làm thế nào để các 'đại gia' như Bảo Việt, Prudential Việt Nam phát huy tối đa năng lực dẫn vốn này, đặc biệt là đưa dòng tiền nhàn rỗi từ người dân chảy mạnh vào các dự án trái phiếu Chính phủ và hạ tầng xương sống của quốc gia để trực tiếp thúc đẩy GDP?

TS. Lê Bá Chí Nhân: Đây chính là một trong những dư địa phát triển quan trọng nhất của thị trường bảo hiểm Việt Nam trong thập kỷ tới. Ở các nền kinh tế phát triển, bảo hiểm nhân thọ không chỉ là công cụ bảo vệ tài chính cho người dân mà còn là “bể chứa vốn dài hạn” của quốc gia. Nguồn vốn này được đầu tư trở lại vào trái phiếu Chính phủ, hạ tầng giao thông, năng lượng, chuyển đổi số và các dự án chiến lược, từ đó tạo ra tăng trưởng kinh tế bền vững.

Đối với Việt Nam, các doanh nghiệp đầu ngành như Bảo Việt và Prudential Việt Nam đang nắm giữ nguồn vốn đầu tư hàng trăm nghìn tỷ đồng với đặc điểm rất phù hợp cho các dự án có vòng đời dài. Tuy nhiên, để phát huy tối đa vai trò dẫn vốn, cần giải quyết đồng thời ba nút thắt.

Thứ nhất, phải mở rộng nguồn cung tài sản đầu tư chất lượng cao. Muốn dòng tiền bảo hiểm chảy mạnh vào nền kinh tế, cần có thêm các dự án hạ tầng quy mô lớn, minh bạch, có dòng tiền ổn định và cơ chế chia sẻ rủi ro rõ ràng. Nếu thiếu các tài sản đầu tư đạt chuẩn, nguồn vốn dài hạn sẽ tiếp tục tập trung chủ yếu vào trái phiếu Chính phủ thay vì đi trực tiếp vào các dự án phát triển.

Thứ hai, cần phát triển sâu hơn thị trường vốn và thị trường trái phiếu dài hạn. Các doanh nghiệp bảo hiểm chỉ có thể đầu tư mạnh khi có hành lang pháp lý rõ ràng, hệ thống xếp hạng tín nhiệm đáng tin cậy và cơ chế quản trị rủi ro tiệm cận chuẩn quốc tế.

Thứ ba, cần khôi phục và củng cố niềm tin vào bảo hiểm nhân thọ. Quy mô dòng vốn đầu tư phụ thuộc trực tiếp vào quy mô phí bảo hiểm được huy động từ xã hội. Khi người dân tin tưởng hơn vào sản phẩm bảo hiểm, dòng tiền tiết kiệm dài hạn sẽ tăng lên và năng lực dẫn vốn của ngành cũng sẽ được mở rộng tương ứng.

Về bản chất, bảo hiểm nhân thọ có thể trở thành “cầu nối” chuyển hóa tiết kiệm của hộ gia đình thành vốn đầu tư cho các công trình quốc gia. Nếu làm tốt vai trò này, ngành bảo hiểm không chỉ góp phần đạt mục tiêu doanh thu 3,5% GDP mà còn trở thành một trụ cột cung ứng vốn dài hạn cho chiến lược tăng trưởng của Việt Nam trong nhiều thập kỷ tới.

Đặc thù của thị trường tài chính, muốn tăng trưởng về quy mô trước hết phải đảm bảo về chất lượng, đó là niềm tin. Liệu có phải, việc nâng cao đạo đức nghề nghiệp và trình độ chuyên môn của tư vấn viên, “nâng chuẩn”ngành bảo hiểm chính là bệ đỡ cốt lõi để ngành bảo hiểm phát triển bền vững, đạt được mục tiêu Chính phủ đề ra. Thưa ông?

TS. Lê Bá Chí Nhân: Tôi cho rằng đây không chỉ là một giải pháp, mà là điều kiện tiên quyết để ngành bảo hiểm đạt được mục tiêu tăng trưởng bền vững đến năm 2030. Trong lĩnh vực tài chính, vốn có thể được huy động bằng công nghệ, sản phẩm hay mạng lưới phân phối, nhưng chỉ có niềm tin mới giúp dòng vốn ở lại lâu dài. Đối với bảo hiểm, niềm tin thậm chí còn quan trọng hơn bởi đây là ngành kinh doanh dựa trên cam kết kéo dài hàng chục năm.

Thực tế cho thấy, người dân không mua một hợp đồng bảo hiểm đơn thuần mà đang trao cho doanh nghiệp quyền quản lý một phần tài sản tích lũy của mình trong tương lai. Vì vậy, nếu tư vấn sai lệch, minh họa không đầy đủ hoặc đặt mục tiêu doanh số cao hơn quyền lợi khách hàng, tác động tiêu cực không chỉ dừng ở một doanh nghiệp mà có thể ảnh hưởng đến uy tín của toàn ngành.

Do đó, việc “nâng chuẩn” ngành bảo hiểm cần được thực hiện trên ba trụ cột. Thứ nhất là nâng chuẩn đạo đức nghề nghiệp, chuyển từ tư duy bán sản phẩm sang tư duy tư vấn giải pháp tài chính dài hạn cho khách hàng. Thứ hai là nâng chuẩn chuyên môn, bảo đảm đội ngũ tư vấn viên có kiến thức đầy đủ về bảo hiểm, đầu tư, tài chính cá nhân và trách nhiệm giải trình. Thứ ba là nâng chuẩn quản trị doanh nghiệp, tăng cường minh bạch thông tin, kiểm soát chất lượng tư vấn và bảo vệ quyền lợi người tham gia bảo hiểm.

Ở góc độ vĩ mô, chất lượng thị trường sẽ quyết định quy mô thị trường. Một ngành bảo hiểm có độ tin cậy cao sẽ thu hút được nhiều nguồn vốn nhàn rỗi trong dân cư hơn, qua đó tạo thêm nguồn lực đầu tư dài hạn cho nền kinh tế. Ngược lại, nếu niềm tin suy giảm, chi phí phục hồi sẽ rất lớn và có thể mất nhiều năm để khắc phục.

Tựu trung, mục tiêu doanh thu phí bảo hiểm đạt 3,5% GDP không nên được nhìn nhận đơn thuần là bài toán tăng trưởng doanh số. Bản chất sâu xa hơn là xây dựng một thị trường bảo hiểm minh bạch, chuyên nghiệp và đáng tin cậy. Khi chất lượng được nâng lên, niềm tin sẽ được củng cố, dòng vốn xã hội sẽ tiếp tục chảy vào bảo hiểm. Đó mới là nền tảng vững chắc nhất để ngành bảo hiểm phát triển bền vững và hoàn thành các mục tiêu mà Chính phủ đã đặt ra.