Nâng hạng thị trường chứng khoán, đáp ứng kỳ vọng của nhà đầu tư

Thị trường chứng khoán bước vào năm 2025 với nhiều kỳ vọng. Bộ Tài chính cho biết sẽ tiếp tục thực hiện đồng bộ các giải pháp để phát triển thị trường một cách ổn định, minh bạch và bền vững, trong đó, việc phấn đấu nâng hạng lên thị trường mới nổi, không chỉ giúp thu hút nguồn vốn cho thị trường chứng khoán, mà còn giúp nâng cao vị thế, góp phần đưa Việt Nam bước vào một kỷ nguyên mới.

Theo bà Tạ Thanh Bình, Tổng giám đốc Tổng công ty Lưu ký và Bù trừ Chứng khoán Việt Nam (VSDC) - một trong những cơ quan vận hành thị trường, đóng vai trò quan trọng trực tiếp trong tiến trình thúc đẩy nâng hạng thị trường chứng khoán Việt Nam - đến thời điểm hiện tại, về cơ bản các tiêu chí để có thể được nâng hạng từ thị trường cận biên lên thị trường mới nổi theo tiêu chuẩn của FTSE Russell đã đạt được. VSDC hy vọng FTSE kỳ tháng 3 sẽ có những đánh giá khách quan và tích cực đối với những giải pháp mà Việt Nam đã triển khai, để đến kỳ review tháng 9/2025 có thể nâng hạng cho thị trường chứng khoán Việt Nam.

- Dù còn phải đối mặt với những khó khăn và thách thức nhưng thị trường chứng khoán Việt Nam đã có sự tăng trưởng tích cực và ổn định trong thời gian qua, bà đánh giá như thế nào về kết quả này?

Xét về khía cạnh kinh tế vĩ mô năm 2024, nền kinh tế đã có sự tăng trưởng tương đối ổn định nhờ các chính sách đồng bộ của Chính phủ, đặc biệt là chính sách tiền tệ được điều hành theo hướng linh hoạt, hỗ trợ tăng trưởng kinh tế. Ví dụ như chỉ số giá tiêu dùng (CPI) năm 2024 tăng 3,66% đạt mục tiêu Quốc hội đề ra, tăng trưởng GDP đạt 7,09% với mức tăng trưởng quý sau cao hơn quý trước.

Còn đối với thị trường chứng khoán, trong thời gian vừa qua, có vẻ tâm lý chung của các nhà đầu tư cho rằng diễn biến của thị trường chứng khoán chưa phản ánh khớp với sự tăng trưởng của kinh tế vĩ mô. Tuy nhiên, nếu nhìn vào những chỉ số quan trọng của thị trường, chúng ta vẫn thấy những dấu ấn tăng trưởng tương đối ổn định và bền vững. Ví dụ như chỉ số VN-Index đã tăng 12%, quy mô vốn hóa thị trường cổ phiếu tăng 19,3%, tương đương 69,3% GDP. Trong khi đó, thanh khoản của thị trường cổ phiếu đạt trên 21.000 tỷ đồng/phiên, tăng 20,4% so với bình quân năm 2023. Đặc biệt, thị trường trái phiếu doanh nghiệp đã phục hồi tích cực, tổng giá trị trái phiếu phát hành tăng 438.531 tỷ đồng, tăng 32% so với năm 2023 với nhiều cải thiện về chất lượng. Chúng tôi đánh giá đây là một tín hiệu tương đối tích cực.

Tất nhiên, các nhà đầu tư vẫn kỳ vọng thị trường có một sự tăng trưởng tương đối đột phá hơn, trong bối cảnh thanh khoản thị trường chưa cao và đặc biệt là nhà đầu tư nước ngoài đã bán ròng tương đối mạnh với con số trên 90.000 tỷ đồng trong năm 2024, gấp 4 lần so với năm trước đó. Có thể thấy, diễn biến của thị trường chứng khoán cũng đã bị ảnh hưởng bới những yếu tố khách quan từ bên ngoài.

Trong bối cảnh giá vàng, giá tiền kỹ thuật số… có những biến động mạnh, cùng những chính sách khó lường của Tổng thống Mỹ Donald Trump, các thị trường chứng khoán trở nên khó đoán định hơn. Tuy nhiên, các chỉ số chính của thị trường chứng khoán Việt Nam vẫn đều ghi nhận sự tăng trưởng tương đối tích cực, cũng như trong năm qua số lượng nhà đầu tư trên thị trường đã có sự tăng trưởng tốt, điều này cho thấy sự quan tâm ngày càng nhiều hơn của các nhà đầu tư đối với thị trường chứng khoán.

- Bà đánh giá như thế nào về sự tăng trưởng số lượng nhà đầu tư trên thị trường chứng khoán hiện nay?

Con số tăng trưởng của nhà đầu tư được coi là một trong những yếu tố rất tích cực. Tính hết năm 2024, chúng ta đã đạt khoảng trên 9,3 triệu tài khoản của nhà đầu tư, tăng 27,5% so với thời điểm cuối năm 2023. Và chỉ trong hơn một tháng đầu năm 2025, số lượng tài khoản nhà đầu tư mở mới vẫn trên 110.000 tài khoản, cho thấy sự tăng trưởng tương đối bền vững.

Tuy nhiên, chúng tôi thấy rằng tỷ trọng nhà đầu tư cá nhân vẫn chiếm phần lớn (trên 99%) và số lượng nhà đầu tư tổ chức vẫn còn tương đối thấp so với kỳ vọng của cơ quan quản lý. Trong chiến lược phát triển thị trường chứng khoán, Ủy ban Chứng khoán Nhà nước cũng đã đề ra những giải pháp hết sức rõ ràng về việc sẽ tái cơ cấu về cấu trúc nhà đầu tư để gia tăng hơn số lượng nhà đầu tư tổ chức tham gia trên thị trường chứng khoán Việt Nam.

- Bà có thể chia sẻ những kết quả đã đạt được và mức độ quan tâm của các nhà đầu tư nước ngoài đối với thị trường Việt Nam hiện nay?

Số liệu hiện nay cho thấy, trên thị trường chứng khoán Việt Nam có trên 41.000 nhà đầu tư nước ngoài, chỉ chiếm 0,57% tổng số lượng nhà đầu tư nói chung, tuy nhiên lại sở hữu tới 7,35% trên tổng giá trị chứng khoán đăng ký tại VSDC.

Năm 2024, chúng ta đã chứng kiến động thái bán ròng của nhà đầu tư nước ngoài khá mạnh mẽ, trên 90.000 tỷ đồng. Tuy nhiên, số lượng chứng khoán nắm giữ của nhà đầu tư nước ngoài cũng như giá trị danh mục chứng khoán nắm giữ của nhà đầu tư nước ngoài lại có sự tăng trưởng. Cụ thể, tính đến ngày 31/12/2024, nhà đầu tư nước ngoài sở hữu hơn 28,2 tỷ các loại chứng khoán (tương đương giá trị hơn 323.531 tỷ đồng tính theo mệnh giá, chiếm 7,35% tổng giá trị chứng khoán đăng ký tại VSDC). Như vậy so với thời điểm 31/12/2023, số lượng chứng khoán nắm giữ đã tăng hơn 1,1 tỷ chứng khoán các loại (tương đương 4,17%), về giá trị chứng khoán nắm giữ tăng khoảng 10.302 tỷ đồng (tương đương 3,29%) tính theo mệnh giá.

Như vậy, chúng ta vẫn nhìn thấy có sự tin tưởng và sự tăng trưởng nhất định từ khối nhà đầu tư nước ngoài đối với thị trường chứng khoán Việt Nam, chứ không đơn thuần chỉ là hoạt động bán ròng.

Đặc biệt, năm vừa qua, Bộ Tài chính đã ban hành Thông tư 68, trong đó có quy định về giải pháp mà chúng ta vẫn gọi là “non-prefunding”, liên quan đến việc cho phép nhà đầu tư nước ngoài đặt lệnh mua chứng khoán mà không cần phải có tiền tại thời điểm đặt lệnh. Tính đến thời điểm hiện tại, chúng ta đã có khoảng 3 tháng áp dụng Thông tư 68. Chúng tôi cũng đã khảo sát một số công ty chứng khoán lớn, nơi mà có nhiều nhà đầu tư nước ngoài mở tài khoản giao dịch thì kết quả ban đầu tương đối khả quan. Đã có khoảng trên 1.200 nhà đầu tư nước ngoài tổ chức đăng ký áp dụng cơ chế mới này tại các công ty chứng khoán và giá trị giao dịch của các nhà đầu tư này cũng đã chiếm 11,16% tổng giá trị giao dịch của các nhà đầu tư nước ngoài nói chung. Trong khoảng thời gian rất ngắn khi mới áp dụng chính sách mới đã đạt được kết quả như vậy, chúng tôi cho rằng là một tín hiệu khá tích cực từ phía các nhà đầu tư nước ngoài.

Ngoài ra, theo cơ chế mới tại Thông tư 68, trong trường hợp nhà đầu tư nước ngoài chưa thể nộp tiền vào để thanh toán cho giao dịch của mình đúng thời điểm thì công ty chứng khoán sẽ phải nhận trách nhiệm thanh toán thay. Thực tế, trong ba tháng vận hành, cũng có những trường hợp mà nhà đầu tư nước ngoài phải chuyển nghĩa vụ thanh toán sang cho công ty chứng khoán, tuy nhiên, tất cả những trường hợp này đều nằm trong quy trình xử lý đã được dự tính trước đó. Điều này cho thấy, cơ chế kiểm soát rủi ro và quy trình thanh toán mới tương đối phù hợp với thực tiễn và yêu cầu đặt ra.

- Bước sang năm 2025, thị trường chứng khoán được kỳ vọng lớn về đột phá cả về quy mô lẫn chất lượng. Theo bà, đâu là những yếu tố sẽ giúp thị trường chứng khoán đạt được những kỳ vọng này?

Năm 2025 sẽ là một năm có nhiều điểm sáng tích cực cho thị trường chứng khoán Việt Nam. Lý do quan trọng nhất chính là sự phục hồi của nền kinh tế nhờ tiếp tục có những giải pháp quyết liệt từ phía Chính phủ trong việc điều hành kinh tế vĩ mô. Còn đối với thị trường chứng khoán, năm 2024 đã có những tăng trưởng tích cực, năm 2025 sẽ tiếp tục có những điểm nhấn quan trọng.

Thứ nhất là câu chuyện nâng hạng. Về cơ bản, chúng tôi đánh giá đã đạt được các tiêu chí nâng hạng theo yêu cầu của FTSE Russell. Chúng ta chỉ cần chờ đơn vị định mức tín nhiệm đánh giá và xem xét sự đón nhận của các nhà đầu tư, tổ chức nước ngoài.

Đặc biệt, trong năm 2025, cơ quan quản lý rất quyết liệt yêu cầu phải vận hành hệ thống công nghệ thông tin KRX. Chúng tôi cũng kỳ vọng với sự vận hành này, nhà đầu tư cũng như các công ty chứng khoán, các thành viên trên thị trường sẽ có nhiều cơ hội để triển khai các sản phẩm mới, qua đó hỗ trợ tăng trưởng và thanh khoản của thị trường chứng khoán một cách mạnh mẽ hơn so với năm 2024.

Ngoài ra, Luật Chứng khoán sửa đổi vừa mới được ban hành trước đó và trong thời gian ngắn tới đây, Chính phủ cũng sẽ tiếp tục ban hành Nghị định sửa đổi Nghị định 155 hướng dẫn chứng khoán, trong đó sẽ có nhiều cơ chế, chính sách mới để hỗ trợ, thúc đẩy các doanh nghiệp chất lượng tham gia thị trường chứng khoán.

- Bà có cho rằng kỳ vọng nâng hạng thị trường chứng khoán Việt Nam có thể trở thành hiện thực vào năm 2025 không?

Chúng tôi cho rằng triển vọng nâng hạng thị trường chứng khoán Việt Nam trong năm 2025 là rất tích cực. Chúng tôi đang kỳ vọng FTSE Russell sẽ có những đánh giá, nhìn nhận khách quan, tích cực đối với những giải pháp mà chúng ta đã triển khai trong kỳ đánh giá kỳ review ngay trong tháng 3. Đến kỳ tháng 9/2025, họ có thể nâng hạng cho thị trường chứng khoán Việt Nam như kỳ vọng của các nhà đầu tư.

- VSDC sẽ triển khai những giải pháp nào để thúc đẩy sự phát triển của thị trường chứng khoán trong năm 2025, đồng thời góp phần thực hiện các mục tiêu phát triển thị trường đến năm 2030 theo định hướng của Chính phủ?

VSDC là đơn vị triển khai giải pháp “non-prefunding” cho phép nhà đầu tư nước ngoài có thể thực hiện các giao dịch theo tiêu chí của FTSE Russell. Tuy nhiên, đấy chỉ là một bước khởi đầu. Về tầm nhìn dài hạn, nếu chúng ta nhìn vào tiêu chí nâng hạng của tổ chức MSCI thì việc triển khai cơ chế thanh toán CCP sẽ là giải pháp quan trọng và dài hơi hơn. Vừa qua, Luật Chứng khoán sửa đổi cũng đã cho phép xây dựng khung pháp lý cho VSDC được thành lập công ty con để có thể triển khai nghiệp vụ CCP theo đúng thông lệ quốc tế. Chúng tôi đang gấp rút triển khai đề án này theo đúng tiến độ đề ra.

Ngoài ra, chúng tôi đang triển khai thêm một giải pháp để hỗ trợ cho các nhà đầu tư nước ngoài tham gia vào thị trường chứng khoán Việt Nam một cách thuận lợi hơn. Cụ thể, chúng tôi sẽ nâng cấp cổng giao tiếp điện tử hiện có ở VSDC theo hướng cho phép các công ty chứng khoán và các ngân hàng lưu ký có thể trao đổi thông tin liên quan đến việc nhận lệnh và giao dịch của các nhà đầu tư nước ngoài một cách thống nhất, đảm bảo yếu tố bảo mật và nhanh chóng so với cách thức thủ công mà họ đang triển khai hiện nay như qua email hay điện thoại… để xác nhận lệnh của các nhà đầu tư nước ngoài, dự kiến đến tháng 3/2025 sẽ triển khai xong.

Bên cạnh đó, để thúc đẩy các nhà đầu tư tổ chức, đặc biệt là các nhà đầu tư tổ chức nước ngoài, tham gia thị trường chứng khoán Việt Nam, trong năm 2025, chúng tôi sẽ triển khai ngay việc nâng cấp các dịch vụ cung cấp cho các quỹ đầu tư tại VSDC. Chúng tôi kỳ vọng rằng điều này sẽ hỗ trợ cho các quỹ đầu tư đón đầu làn sóng khi thị trường chứng khoán Việt Nam được nâng hạng.