Lãi suất âm là gì?
Lãi suất âm được định nghĩa là một trong những công cụ “đặc biệt” của chính sách tiền tệ, vì chúng được sử dụng để ứng phó với mức tăng trưởng thấp và giảm phát. Theo đó, các ngân hàng sẽ phải trả lãi cho ngân hàng trung ương khi gửi tiền vào đó, thay vì được nhận lãi, từ đó khuyến khích chi tiêu.
Mục tiêu của lãi suất âm là tăng nhu cầu vay bằng cách giảm chi phí vay. Mặc dù lãi suất âm kích thích hoạt động kinh tế trong thời kỳ lạm phát thấp hoặc suy thoái kinh tế, nhưng chúng cũng khuyến khích việc vay và chi tiêu vì việc giữ tiền bằng tiền mặt hoặc trong tài khoản ngân hàng sẽ trở nên tốn kém hơn.
Chính sách này thường được thực hiện như một biện pháp tạm thời để hỗ trợ phục hồi kinh tế chứ không phải là một chiến lược dài hạn. Nhiều ngân hàng trung ương đã đưa ra chính sách này trong quá khứ, chẳng hạn như BoJ, Ngân hàng Trung ương châu Âu, Ngân hàng Trung ương Đan Mạch, Ngân hàng Trung ương Thụy Điển và Ngân hàng Quốc gia Thụy Sĩ.
Dù có nhiều ý kiến ủng hộ, những người phản đối chính sách này cho rằng lãi suất dưới 0 làm bóp méo cơ chế giá cả trên thị trường và lãi suất âm làm thu hẹp biên lợi nhuận mà các tổ chức tài chính kiếm được từ việc cho vay.
Tại sao Nhật Bản áp dụng lãi suất âm?
BoJ đã phải chật vật ứng phó với tình trạng giảm phát và trì trệ kinh tế kể từ cuối những năm 1990. Vào thời điểm đó, lãi suất âm là một biện pháp mới được Nhật Bản đưa ra trong cuộc chiến dài hơi nhằm vực dậy nền kinh tế.
Ngân hàng Trung ương Nhật Bản đã hy vọng rằng chính sách lãi suất âm sẽ khuyến khích chi tiêu và lạm phát trong một xã hội đang già đi với tốc độ tăng trưởng dân số âm.
Hơn nữa, các nhà chức trách tin rằng nó sẽ hỗ trợ cho việc trả nợ của đất nước mặt trời mọc. Nợ quốc gia của Nhật Bản đã vượt quá 100% GDP, khiến nước này trở thành quốc gia mắc nợ nhiều nhất thế giới.
Vậy lãi suất âm có giúp ích cho Nhật Bản không? Theo báo cáo của Bloomberg, chính sách này đã giúp ngăn chặn tình trạng giảm phát sâu hơn trong nền kinh tế. Tuy nhiên, trong thời kỳ đại dịch Covid-19 và hậu quả từ cuộc chiến của Nga ở Ukraine, chính sách này khiến nền kinh tế Nhật Bản đối mặt với nhiều trở ngại.
BoJ là ngân hàng trung ương cuối cùng duy trì chính sách lãi suất âm. Một số chuyên gia cho rằng việc sử dụng lãi suất âm kéo dài như vậy đã làm giảm lợi nhuận của các ngân hàng và góp phần đẩy giá trị đồng yên lao dốc.
Bước ngoặt của Nhật Bản
BoJ ngày 19/3 thông báo nâng lãi suất ngắn hạn lên mức “khoảng 0-0,1%", từ mức -0,1%. Dù mức tăng không đáng kể nhưng đây là lần đầu tiên lãi suất tại Nhật tăng lên sau 17 năm.
Trong tuyên bố đưa ra cùng ngày, BoJ cho hay chính sách lãi suất âm, kết hợp với các biện pháp khác để bơm tiền vào nền kinh tế và giữ chi phí vay ở mức thấp, “đã hoàn thành vai trò của mình”.
Cũng trong thông báo chấm dứt lãi suất âm, BoJ thông báo sẽ từ bỏ chính sách kiểm soát đường cong lợi suất (YCC). Được thực hiện từ năm 2016, chính sách này nhằm kiểm soát lợi suất trái phiếu chính phủ Nhật Bản kỳ hạn 10 năm ở mức quanh 0%.
Cũng theo BOJ, cơ quan này sẽ dừng mua các quỹ hoán đổi danh mục (ETF) và quỹ tín thác đầu tư bất động sản Nhật Bản (J-REITS). Họ đã mua tổng cộng 37.000 tỷ yên (248 tỷ USD) quỹ ETF và 650 tỷ yên J-REIT kể từ năm 2010. Họ cũng sẽ giảm dần việc mua trái phiếu doanh nghiệp và đặt mục tiêu dừng hoạt động này trong vòng một năm.
Động thái của BoJ sau 17 năm cho thấy sự thay đổi chiến lược trong chính sách tiền tệ của nước này. Trước đó, BOJ kiên quyết duy trì việc thả lỏng tiền tệ dù lạm phát lõi, không bao gồm giá thực phẩm và năng lượng, vượt quá mục tiêu 2% trong hơn một năm, bởi vì các nhà hoạch định chính sách cho rằng việc tăng giá phần lớn là do nhập khẩu.
Có một số lý do giải thích tại sao Ngân hàng Nhật Bản lại chọn thời điểm này để thực hiện bước đi quyết liệt này.
Thứ nhất, các công ty Nhật Bản đã công bố mức tăng lương tương đối mạnh mẽ trong năm nay. Trên thực tế, các công đoàn đã đảm bảo mức tăng lương trung bình là 5,28% theo kết quả vòng đầu tiên của cuộc đàm phán lương mùa xuân hàng năm của Nhật Bản.
Hơn nữa, trong những tháng gần đây, lần đầu tiên sau nhiều năm, lạm phát ở Nhật Bản đã tiến gần đến mức mục tiêu 2% của BoJ. Điều này càng làm dấy lên nhiều suy đoán rằng việc thay đổi tỷ giá sẽ diễn ra.
Ngay cả người dân địa phương ở Nhật Bản cũng cảm thấy giá cả đang tăng lên. Cô Shizuka Nakamura (32 tuổi), một người dân sống tại thành phố Yokohama thuộc tỉnh Kanagawa, Nhật Bản, chia sẻ với New York Time rằng cô nhận thấy chi phí sinh hoạt đang tăng cao. “Những người bạn cùng tuổi với tôi hiện đang có con đều nói rằng những thứ như tã lót và sữa bột trẻ em ngày càng đắt hơn”, Nakamura cho hay.
Kinh tế Nhật Bản sẽ ra sao?
Theo Wall Street Journal, sẽ không có nhiều thay đổi với nền kinh tế Nhật Bản trong ngắn hạn. Tuy nhiên, về lâu dài, quyết định này của BoJ sẽ giúp tăng đầu tư, giá cả và tiền lương.
Theo các chuyên gia, khi lãi suất tăng, BoJ và chính phủ Nhật Bản là hai trong những đối tượng bị “thiệt hại tài chính” nhiều nhất. Với chính phủ, lãi suất cho vay tăng sẽ ảnh hưởng tới bảng cân đối tài chính khi nợ công của nước này có quy mô gấp hơn hai lần tổng sản phẩm quốc nội (GDP). Còn với BOJ, khi lãi suất tăng lên, ngân hàng này sẽ phải trả lãi cho khoản tiền dự trữ của các ngân hàng thương mại.
Ở chiều ngược lại, các ngân hàng tư nhân sẽ có thể kiếm được nhiều lợi nhuận hơn với lãi suất cao hơn. Môi trường lãi suất siêu thấp kéo dài ở Nhật thời gian qua đã làm xói mòn lợi nhuận của các ngân hàng nước này khi làm giảm hiệu quả hoạt động cho vay trên vốn huy động.
Việc tăng lãi suất sẽ khiến nhu cầu mua nhà giảm và tác động tới thị trường bất động sản Nhật Bản. Tuy nhiên, các chuyên gia nhận định tác động thực tế với các khoản vay mua nhà và lĩnh vực bất động sản sẽ không lớn, bởi lãi suất cơ bản của BoJ nhìn chung vẫn rất thấp.
Việc kết thúc lãi suất âm sẽ là bước đầu tiên trong việc dỡ bỏ các biện pháp kích thích tiền tệ của Nhật Bản. Trong nhiều năm, giá cả giảm đã đưa nền kinh tế này vào một chu kỳ đi xuống, trong đó các công ty phải cắt giảm chi phí để cạnh tranh, thậm chí đôi khi phải hy sinh cả lợi nhuận của mình. Vòng xoáy đi xuống này khiến họ không thể đầu tư và tăng lương, gây áp lực lên tiêu dùng và kéo giá cả xuống thấp.
Giờ đây, Thủ tướng Fumio Kishida hy vọng điều ngược lại sẽ diễn ra, khi đầu tư, giá cả và tiền lương đều tăng song song. Việc này được kỳ vọng sẽ tác động tích cực tới đồng yên, kéo lại tỷ giá cho đồng tiền quốc gia này sau thời gian dài mất giá trầm trọng. Lãi suất cao hơn, đồng yên mạnh hơn sẽ cắt giảm chi phí nhập khẩu và giúp các hộ gia đình Nhật Bản có chi phí nhập khẩu thực phẩm và năng lượng rẻ hơn.
Xem thêm >> Nhật Bản chấm dứt chế độ lãi suất âm cuối cùng trên thế giới
Tags:
(VNF) - Nhà bán lẻ trò chơi điện tử GameStop đề nghị thâu tóm nền tảng thương mại điện tử eBay với giá 56 tỷ USD, phá vỡ thông lệ M&A khi một công ty nhỏ hơn tìm cách thâu tóm doanh nghiệp lớn gấp nhiều lần.
(VNF) - Grab Holdings Limited vừa công bố kết quả tài chính chưa kiểm toán quý I/2026 với nhiều chỉ số tăng trưởng so với cùng kỳ năm trước, bất chấp khủng hoảng nhiên liệu toàn cầu do xung đột Trung Đông gây ra.
(VNF) - Ngân hàng HSBC hôm 5/5 đã báo cáo khoản lỗ bất ngờ 400 triệu USD liên quan đến một vụ gian lận tín dụng. Điều này làm dấy lên thêm nhiều lo ngại về rủi ro tín dụng tư nhân của các ngân hàng, đồng thời khiến cổ phiếu của ngân hàng giảm 5%.
(VNF) - Tỷ lệ sinh lao dốc đang trở thành mối lo lớn tại nhiều nền kinh tế châu Á, buộc các chính phủ phải chật vật tìm lời giải suốt nhiều năm qua. Trong bối cảnh đó, ngày càng nhiều tỷ phú và tập đoàn lớn tung thưởng tiền mặt, trợ cấp nhà ở, hỗ trợ nuôi con... nhằm khuyến khích người trẻ sinh con và cứu cuộc khủng hoảng dân số.
(VNF) - Ngân hàng Thụy Sĩ UBS Group AG đã công bố lợi nhuận ròng quý I vượt kỳ vọng, nhờ doanh thu mảng giao dịch đạt mức kỷ lục trong bối cảnh thị trường biến động mạnh do căng thẳng từ chiến tranh Iran.
(VNF) - Bộ trưởng Tài chính Mỹ Scott Bessent kêu gọi Trung Quốc gia tăng sức ép ngoại giao đối với Iran nhằm mở lại eo biển Hormuz, đồng thời nhấn mạnh rằng Mỹ có “quyền kiểm soát tuyệt đối” đối với tuyến đường thủy chiến lược này.
(VNF) - Từ dầu mỏ đến quốc phòng, dòng tiền của giới siêu giàu đang đổi hướng theo làn sóng bất ổn toàn cầu, qua đó cho thấy căng thẳng địa chính trị leo thang đang tái định hình trọng tâm đầu tư của khu vực tư nhân.
(VNF) - Mỹ và Iran đồng loạt triển khai các cuộc tấn công mới trên biển tại Vịnh Ba Tư, đánh dấu bước leo thang nghiêm trọng trong cuộc đối đầu nhằm kiểm soát eo biển Hormuz.
(VNF) - Trong khi Hàn Quốc dồn lực triển khai chiến lược công nghiệp trí tuệ nhân tạo với tham vọng dẫn dắt làn sóng bán dẫn toàn cầu, một cú sốc năng lượng mới lại bất ngờ xuất hiện, gợi nhắc những biến động của thập niên 1970. Sự gián đoạn nguồn cung từ Trung Đông không chỉ đe dọa chuỗi sản xuất chip mà còn đặt ra phép thử lớn đối với khả năng điều phối vốn, chính sách và sức chống chịu của nền kinh tế.
(VNF) - Đồng yên tăng mạnh trong thời gian ngắn giữa nghi vấn Nhật Bản can thiệp thị trường, nhưng nhanh chóng hạ nhiệt, cho thấy động thái của Tokyo chủ yếu nhằm phát tín hiệu răn đe giới đầu cơ trong bối cảnh áp lực giảm giá vẫn kéo dài.
(VNF) - Huyền thoại đầu tư Warren Buffett vừa lên tiếng cảnh báo về “văn hóa cờ bạc” đang lan rộng trên thị trường tài chính, đồng thời một lần nữa nhấn mạnh triết lý kiên nhẫn vốn làm nên tên tuổi của ông.
(VNF) - “Tốc độ Trung Quốc” đang trở thành chuẩn mực của ngành ô tô toàn cầu, đẩy các hãng xe Mỹ và châu Âu vào cuộc đua thích nghi trước sức ép cạnh tranh ngày càng lớn.
(VNF) - Số lượng khiếu nại liên quan đến việc nhân viên sử dụng sai mục đích tiền của khách hàng tại Prudential Life Insurance đã tăng lên khoảng 700 trường hợp, với tổng số tiền bị ảnh hưởng lên tới hàng trăm tỷ đồng. Trước diễn biến nghiêm trọng, doanh nghiệp này đã quyết định gia hạn tạm dừng hoạt động bán hàng thêm 180 ngày để tiến hành rà soát, xử lý và cải tổ toàn diện.
(VNF) - Cảng Corpus Christi chưa bao giờ nhộn nhịp đến thế khi các tàu chở dầu từ khắp nơi trên thế giới dồn dập cập bờ Vịnh Mexico của Mỹ để lấy dầu thô trong bối cảnh chiến sự với Iran chưa có dấu hiệu kết thúc.
(VNF) - Sự trỗi dậy nhanh chóng của trí tuệ nhân tạo (AI) đang làm dấy lên những lo ngại ngày càng lớn về nguy cơ mất việc làm trong các văn phòng tại Mỹ. Dù mức độ tác động thực sự vẫn còn là một dấu hỏi, một báo cáo mới của ngân hàng Goldman Sachs cảnh báo rằng những người lao động bị thay thế bởi AI có thể phải đối mặt với những hệ lụy kinh tế nghiêm trọng và kéo dài.
(VNF) - Sau tuần lao dốc do áp lực từ đồng USD mạnh và kỳ vọng lãi suất duy trì ở mức cao, giá vàng được nhiều chuyên gia dự báo có thể phục hồi nhẹ trong ngắn hạn, dù thị trường vẫn đối mặt với không ít rủi ro từ yếu tố vĩ mô và địa chính trị.
(VNF) - Kinh tế toàn cầu chịu tác động đan xen từ địa chính trị và chính sách tiền tệ khi Cục Dự trữ Liên bang Mỹ cùng nhiều ngân hàng trung ương lớn giữ nguyên lãi suất, nguy cơ chiến tranh thương mại Mỹ - EU bất ngờ quay trở lại khiến triển vọng kinh tế thế giới trở nên thận trọng.
(VNF) - Hãng hàng không Spirit Airlines đã ngừng toàn bộ hoạt động sau khi không đạt được thỏa thuận với các chủ trái phiếu về gói cứu trợ vào phút chót từ chính quyền Tổng thống Trump, chấm dứt kỷ nguyên du lịch giá rẻ.
MỸ - Chính sách tịch thu vàng từng bị coi là ‘cướp của’ lại là liều thuốc giúp nền kinh tế số 1 thế giới thoát khỏi vũng lầy giảm phát và bật tăng GDP ngoạn mục
(VNF) - Ấn Độ và Indonesia vốn không thường xuyên nằm ở trung tâm của những cơn sóng tài chính toàn cầu. Thế nhưng, đồng rupee và rupiah hiện đang dẫn đầu đà suy yếu của các đồng tiền châu Á, cho thấy cuộc chiến Iran đang đe dọa các nền kinh tế trên khắp thế giới và với tốc độ ngày càng nhanh.
(VNF) - Meta và Microsoft mới đây tiết lộ kế hoạch cắt giảm hơn 20.000 việc làm, chỉ ít tháng sau khi Amazon tiến hành đợt sa thải lớn nhất từ trước tới nay, và đây có thể mới chỉ là khởi đầu của một cuộc "thay máu" nhân sự toàn cầu.
(VNF) - Tổng thống Mỹ Donald Trump cho biết các hành động thù địch giữa Mỹ và Iran đã kết thúc, ngay trước khi hết thời hạn ông được phép tiến hành chiến dịch quân sự mà không cần sự phê chuẩn của Quốc hội.
(VNF) - Cuộc đối đầu giữa Mỹ và Iran đang rơi vào thế giằng co khi cả hai bên đều chưa có dấu hiệu nhượng bộ. Lệnh phong tỏa hải quân do Tổng thống Donald Trump áp đặt khiến xuất khẩu dầu của Iran sụt giảm mạnh. Câu hỏi đặt ra lúc này là: Liệu Iran có thể cầm cự được bao lâu?
(VNF) - Trong cuộc phỏng vấn với Euronews, Cao ủy Thương mại Liên minh châu Âu (EU) khẳng định EU sẽ giữ vững lập trường sau khi Trung Quốc đe dọa áp dụng các biện pháp trả đũa liên quan đến kế hoạch tăng cường chính sách công nghiệp của khối.
(VNF) - Ngân hàng DBS (Singapore) ghi nhận lợi nhuận quý I đạt khoảng 2,3 tỷ USD nhờ dòng vốn tiếp tục chảy mạnh vào Singapore và mảng quản lý tài sản tăng trưởng tích cực. Tuy nhiên, ngân hàng cảnh báo rủi ro từ bất ổn địa chính trị có thể làm gia tăng chi phí hậu cần và ảnh hưởng chuỗi cung ứng toàn cầu.
(VNF) - Nhà bán lẻ trò chơi điện tử GameStop đề nghị thâu tóm nền tảng thương mại điện tử eBay với giá 56 tỷ USD, phá vỡ thông lệ M&A khi một công ty nhỏ hơn tìm cách thâu tóm doanh nghiệp lớn gấp nhiều lần.
(VNF) - Dù công tác giải phóng mặt bằng đoạn Nguyễn Trãi - Đầm Hồng, thuộc Vành đai 2.5 Hà Nội, vẫn chưa hoàn tất, dọc tuyến đã xuất hiện nhiều công trình xây trên những thửa đất nhỏ hẹp, méo mó sau phá dỡ. Đáng nói, đa số đất trong khu vực đều có nguồn gốc là đất nông nghiệp.
