Cách đây hơn một tuần, sau vụ việc 20 du khách Hàn Quốc tại Đà Nẵng than phiền khi bị cách ly vì đến từ vùng dịch Covid-19, trên mạng xã hội xuất hiện nhiều ý kiến lo ngại, chẳng hạn “Như vậy liệu có làm mếch lòng khách du lịch Hàn Quốc?”, “Nhỡ Samsung rút khỏi Việt Nam thì sao?”...
Là một trong những nền kinh tế có độ mở lớn nhất thế giới, sự gắn kết về lợi ích giữa Việt Nam và nhiều quốc gia khác ngày càng được thể hiện đậm nét qua các chỉ số kinh tế lẫn trong chính cảm nhận của người dân. Rõ ràng, đóng góp của khách du lịch Hàn Quốc, của Samsung vào tăng trưởng kinh tế của Việt Nam đã đủ lớn để người dân xem đó như một yếu tố mà chính quyền cần cân nhắc, dù là trong một hành động mang tính khẩn cấp giữa mùa bệnh dịch.
Dẫu vậy, “Nhỡ Samsung rút khỏi Việt Nam thì sao” không nên chỉ là một câu hỏi bất chợt. Khi doanh nghiệp này ngày càng đóng vai trò quan trọng trong nền kinh tế của chúng ta (có những năm kim ngạch xuất khẩu của Samsung chiếm khoảng 25% tổng kim ngạch xuất khẩu của đất nước), thì câu hỏi này xứng đáng để những nhà hoạch định chính sách phải suy ngẫm.
Như bất cứ mối quan hệ nào khác, việc hợp tác giữa Samsung với Việt Nam hiển nhiên phải được đặt trên cơ sở những lợi ích cốt lõi mà hai bên có thể tìm thấy trong mối quan hệ đó.
Truyền thông đã nói rất nhiều về những lợi ích mà Việt Nam có được khi Samsung xuất hiện. Trong nhiều năm, doanh nghiệp này đóng góp rất lớn vào vào mức tăng trưởng của ngành công nghiệp chế biến chế tạo, xuất khẩu lẫn tăng trưởng GDP. Có những năm, doanh thu của Samsung gần bằng 30% GDP của Việt Nam. Và có những năm (như 2017), các chuyên gia lẫn những nhà quản lý đều phải thừa nhận rằng “tăng trưởng kinh tế dựa nhiều vào Samsung (và Formosa)”.
Các chỉ số tăng trưởng ấn tượng tạo cảm giác rằng Việt Nam được hưởng lợi nhiều trong cuộc hợp tác, cho dù những gì Samsung nhận được cũng rất đáng kể. Bên cạnh các ưu đãi về thuế, đất đai, chi phí điện - nước… thì chi phí nhân công rẻ (thấp hơn 10 lần so với ở Hàn Quốc) và mức độ sẵn lòng làm thêm giờ của công nhân Việt Nam cũng là một yếu tố quan trọng.
Đặc biệt, so với các quốc gia đang phát triển khác mà Samsung cũng đang hướng đến như Ấn Độ, Bangladesh thì Việt Nam nắm giữ đồng thời hai ưu thế vượt trội: tình hình chính trị ổn định và vị trí gần sát Trung Quốc – nơi tập trung rất nhiều nhà sản xuất linh kiện lớn, là đầu vào cho các nhà máy lắp ráp điện thoại của Samsung.
Với những lợi ích rõ rệt thu được từ Việt Nam, chúng ta có thể kỳ vọng về nhiều năm hợp tác nữa với Samsung.
Nhưng điều đáng nói hơn là bên cạnh thành công, những hệ lụy của mối quan hệ Việt Nam – Samsung cũng đã bắt đầu xuất hiện. Đã có nhiều nhà phân tích cảnh báo về tình trạng lệ thuộc quá mức của nền kinh tế vào Samsung cũng như các doanh nghiệp FDI lớn. Khi chỉ có thể tham gia vào những khâu mang ít giá trị gia tăng nhất trong chuỗi giá trị toàn cầu như gia công hay lắp ráp, các doanh nghiệp nội địa sẽ không có nhiều cơ hội để nâng cao công nghệ và tham gia vào các công đoạn giá trị cao hơn như thiết kế, phân phối, marketing...
Về lâu dài, nếu chỉ làm gia công, doanh nghiệp nội địa sẽ không thể nâng cao năng lực và dễ dàng tan vỡ nếu có sự biến động trong chuỗi cung ứng – chẳng hạn nếu Samsung rời khỏi Việt Nam và mang theo toàn bộ những đơn hàng gia công đặc thù.
Rõ ràng, “Nhỡ Samsung rút khỏi Việt Nam” là tình huống cần được thảo luận ngay từ bây giờ, đặc biệt là đối với các địa phương đang có sự đầu tư lớn của Samsung như Bắc Ninh hay Thái Nguyên.
Năm 2018, người viết bài này đã tham gia một nhóm nghiên cứu về năng lực cạnh tranh của tỉnh Thái Nguyên. Các kết quả nghiên cứu khẳng định lại hai thực trạng đã được báo chí phản ánh từ năm 2014: thứ nhất, nhiều học sinh sau khi tốt nghiệp cấp ba đã không chọn vào đại học mà chọn đi làm công nhân cho Samsung Thái Nguyên; thứ hai, doanh nghiệp này cũng là điểm đến của rất nhiều sinh viên tốt nghiệp đại học.
Khi biểu diễn số lượng sinh viên ở Thái Nguyên qua các năm, các đồ thị đều đi lên, cho đến khi tất cả đồng loạt giảm vào năm 2013. Xu hướng giảm này còn kéo dài cho đến 2018. Có lẽ không phải là trùng hợp khi năm 2013 chính là năm mà Samsung bắt đầu đầu tư vào địa phương này.
(Nguồn: tác giả vẽ lại từ số liệu Niên giám thống kê tỉnh Thái Nguyên)
Chỉ thuần túy làm gia công lắp ráp nên Samsung Thái Nguyên không yêu cầu trình độ đại học đối với công nhân. Họ từ chối luôn các cử nhân ứng tuyển vì sợ cử nhân chỉ xem đây là công việc tạm thời và sẽ sớm nhảy việc. Tuy vậy, chuyện “cử nhân giấu bằng đại học đi làm công nhân” ở Samsung phổ biến đến mức trên mạng internet, giới tuyển dụng công nhân vẫn truyền tai nhau “thủ thuật phát giác cử nhân” bằng cách kiểm tra vết chai ở bàn tay, còn một phỏng vấn khác cho thấy trong một tổ làm việc có 20 công nhân thì đã có đến 6 cử nhân.
Chuyện “cử nhân giấu bằng đi làm công nhân” thách thức rất nhiều kết quả nghiên cứu vốn cho rằng thu nhập của một người tỉ lệ thuận với số năm đi học của người đó. Tuy vậy, sẽ dễ lí giải nếu đặt mức lương công nhân Samsung 7-8 triệu bên cạnh mức lương gần 3 triệu ở khu vực nhà nước, hoặc 4-5 triệu ở khu vực tư nhân cho cử nhân mới ra trường. Về lâu dài, nguy cơ suy giảm nguồn nhân lực trình độ đại học của Thái Nguyên là có thật.
Bên cạnh đó, sẽ còn là một sự lãng phí rất lớn công sức và thời gian của cá nhân, tiền bạc của gia đình và nguồn lực của xã hội nếu những người tốt nghiệp đại học không thể duy trì và phát triển kiến thức và kỹ năng của họ.
Mặc dù làm việc trong công xưởng sản xuất ra những chiếc điện thoại tiên tiến hàng đầu thế giới, nhưng công việc của những cử nhân này chỉ dừng lại ở việc vặn ốc. Bài toán đặt ra là: sau nhiều năm, tương lai của lực lượng lao động kỹ năng thấp này sẽ như thế nào, khi mà kiến thức đã thui chột và cơ hội nâng cao trình độ nghề nghiệp gần như bằng không?
Câu hỏi “Nhỡ Samsung rút khỏi Việt Nam thì sao” một lần nữa cần phải được đặt ra ngay từ bây giờ, bởi áp lực giải quyết việc làm cho hơn 60.000 nhân công thiếu kỹ năng sẽ là rất lớn.
Không chỉ chất lượng nhân lực, mà cơ cấu nhân lực của Thái Nguyên cũng đang bị thách thức khi mặt bằng lương cao của Samsung đang liên tục thu hút người từ các ngành nghề khác. Một nghiên cứu cho thấy khoảng 18.000 lao động của tỉnh này đã chuyển sang làm việc cho các doanh nghiệp thuộc cụm ngành điện tử với Samsung là hạt nhân.
Có thể nói, sự có mặt của Samsung tại Thái Nguyên đã làm thay đổi đáng kể cơ cấu lao động theo nhóm ngành của địa phương. Các doanh nghiệp nội địa khác phải chịu sự cạnh tranh to lớn trước sức hút nhân lực từ Samsung.
Năm 2018, trong số 29 doanh nghiệp Việt Nam là nhà cung ứng cấp 1 của Samsung, không hề có doanh nghiệp nào trên địa bàn tỉnh Thái Nguyên. Liệu có phải chính vì nguồn nhân lực được đào tạo bài bản đã bị suy giảm cũng như bị hút về phía Samsung cho nên đã không có một doanh nghiệp nội địa nào ở Thái Nguyên đủ điều kiện trở thành nhà cung ứng cấp 1 của ông lớn này?
“Tấm huy chương nào cũng có mặt trái”, câu nói này cũng đúng với các doanh nghiệp FDI lớn như Samsung hay Formosa. Đó có thể là những động lực to lớn hỗ trợ tăng trưởng kinh tế, nhưng cũng có thể đem lại nhiều hệ lụy khó nhìn thấy hơn và chỉ bộc phát trong dài hạn.
Sẽ dễ dàng quan sát khí thải hay nước thải từ một nhà máy thép, nhưng sẽ khó hơn nhiều để nhận ra sự xói mòn trong năng lực thay đổi và sáng tạo của doanh nghiệp nội địa hay sự xáo trộn trong cơ cấu nhân lực địa phương. Đó là lí do ngay trong mỗi bước phát triển, chúng ta phải luôn nhìn lại, nhắc nhở nhau và tự đặt câu hỏi cho chính mình. Có thể bắt đầu bằng một câu đơn giản thôi: “Nhỡ Samsung rút khỏi Việt Nam thì sao?”
(*) Thạc sĩ Chính sách công, cấp bởi Trường Chính sách công và Quản lý Fulbright, hiện đang làm việc tại Cơ quan hợp tác quốc tế Đức (GIZ).
Tags:
(VNF) - TS Nguyễn Bích Lâm - nguyên Tổng cục trưởng Tổng cục Thống kê nhận định, nguy cơ “bốn chậm” của nền kinh tế gồm: chậm cải cách thể chế, chậm tái cơ cấu nền kinh tế, chậm nâng cao hiệu quả đầu tư và chậm tăng cường năng lực nội sinh có thể ảnh hưởng tới chất lượng tăng trưởng và sức cạnh tranh của Việt Nam trong dài hạn nếu không được khắc phục kịp thời.
Theo chuyên gia, việc công bố cả hai chỉ số GDP và GDP PPP là cần thiết, vì chúng phản ánh các khía cạnh khác biệt nhưng bổ sung cho nhau về bức tranh kinh tế.
(VNF) - Theo TS. Nguyễn Trí Hiếu, mục tiêu tăng trưởng hai chữ số sẽ rất khó đạt được nếu không tiếp tục cải cách mạnh chính sách thuế, hỗ trợ doanh nghiệp phát triển và nâng cao năng lực hấp thụ của khu vực kinh tế tư nhân.
(VNF) - Theo TS. Phan Hữu Thắng - nguyên Cục trưởng Cục Đầu tư nước ngoài, trong giai đoạn mới, thành công của FDI không còn được đo bằng số vốn thu hút được mà bằng trình độ công nghệ, năng suất lao động, năng lực doanh nghiệp Việt Nam và vị thế của nền kinh tế trong chuỗi giá trị toàn cầu.
(VNF) - Từ một câu hỏi trong đề thi tốt nghiệp THPT 2026, vấn đề "Làm thế nào để có những ‘Steve Jobs Việt Nam’?” trở thành chủ đề thảo luận tại diễn đàn quy tụ nhiều chuyên gia hàng đầu về đầu tư, công nghệ và startup.
(VNF) - Việt Nam đang đứng trước bước ngoặt lịch sử bước vào kỷ nguyên mới với khát vọng vươn mình mạnh mẽ của dân tộc. Tuy nhiên, để hiện thực hóa tầm nhìn trở thành nước có thu nhập cao vào năm 2045, nền kinh tế không thể tiếp tục đi với nhịp độ bình lặng như hiện tại. Giáo sư Trần Văn Thọ (Giáo sư danh dự Đại học Waseda, Nhật Bản) đã có cuộc trao đổi thẳng thắn và đầy tâm huyết về vấn đề này.
(VNF) - Thay vì đưa ra những phán xét định tính về mặt đúng sai, cần đặt mô hình chuyển đổi vàng để mua nhà vào lăng kính cân bằng nhằm định vị ranh giới pháp lý thực tế, từ đó, đánh giá liệu hệ thống quy định hiện hành đã đủ độ tường minh để các bên yên tâm vận hành hay chưa.
(VNF) - Theo GS.TSKH Đặng Hùng Võ, nguyên Thứ trưởng Bộ Tài nguyên và Môi trường, bài toán lớn nhất của Hà Nội trong phát triển hệ thống Metro, đường sắt đô thị hay các dự án hạ tầng chiến lược không nằm ở việc thiếu vốn, mà ở chỗ chưa biết cách chuyển hóa giá trị gia tăng từ đất đai thành nguồn lực tài chính cho đầu tư phát triển.
(VNF) - Theo luật sư Nguyễn Thanh Hà, mô hình đổi vàng mua nhà có thể mở ra hướng đi mới cho thị trường vốn, nhưng không phải “công thức chung” để áp dụng đại trà.
(VNF) - Trong nhiều năm, Tăng trưởng của Hà Tĩnh chủ yếu được dẫn dắt bởi các “đầu tàu” FDI cùng lợi thế về đất đai, tài nguyên và lao động giá rẻ. Đã đến lúc khu vực kinh tế tư nhân phải thay đổi “DNA” tăng trưởng chuyển trong trọng tâm sang AI, dữ liệu, công nghệ, đổi mới sáng tạo và năng suất.
(VNF) - Với tổng vốn lũy kế hơn 80 tỷ USD, Singapore hiện là một trong những nhà đầu tư nước ngoài lớn nhất tại Việt Nam, trải rộng từ bất động sản, khu công nghiệp, năng lượng, tài chính, công nghệ, kinh tế số và đầu tư xanh.
(VNF) - Ứng dụng LPBank Plus của Ngân hàng TMCP Lộc Phát Việt Nam (LPBank) vừa được vinh danh “Sản phẩm xuất sắc ngành Công nghệ số” tại Giải thưởng Sao Khuê 2026, đồng thời chính thức góp mặt trên Bản đồ Giải pháp Công nghệ số Việt Nam 2026, khẳng định năng lực công nghệ và chiến lược chuyển đổi số mạnh mẽ của LPBank trong kỷ nguyên mới.
(VNF) - 13h30 ngày 28/05/2026, Công ty cổ phần Chứng khoán Nhất Việt (VFS) đã tổ chức hội thảo với chủ đề “Chu kỳ tăng trưởng mới – Cơ hội từ phân hóa và chất lượng tăng trưởng”. Hội thảo quy tụ nhiều chuyên gia kinh tế, tài chính và thị trường nhằm cung cấp góc nhìn toàn diện về bối cảnh kinh tế toàn cầu, triển vọng kinh tế Việt Nam cũng như cơ hội đầu tư trên thị trường chứng khoán trong giai đoạn 2026-2027.
(VNF) - Từ ngân hàng, công ty tài chính tiêu dùng đến bảo hiểm, chứng khoán, các tập đoàn tài chính hàng đầu Hàn Quốc đang tăng tốc mở rộng hiện diện tại Việt Nam thông qua M&A, đầu tư vốn và xây dựng hệ sinh thái tài chính khép kín. Đằng sau là tham vọng chiếm lĩnh một trong những thị trường tăng trưởng nhanh nhất Đông Nam Á - nơi tầng lớp trung lưu bùng nổ và nhu cầu tài chính còn dư địa rất lớn.
(VNF) - Trong bối cảnh cạnh tranh du lịch toàn cầu ngày càng khốc liệt, báo chí, trí tuệ nhân tạo (AI) và mạng xã hội đang trở thành “bộ ba” mới định hình năng lực cạnh tranh của ngành du lịch Việt Nam. Đây cũng là nội dung xuyên suốt được các cơ quan quản lý, chuyên gia, nhà báo và doanh nghiệp nhấn mạnh tại Diễn đàn “Vai trò của báo chí trong thúc đẩy ngành kinh tế du lịch Việt Nam năm 2026”, tổ chức ngày 22/5 tại Quảng Trị.
(VNF) - Công cuộc xây dựng IFC tại Việt Nam đang tạo ra những chuyển động âm thầm nhưng sâu rộng trong toàn bộ hệ sinh thái tài chính. Khi luật chơi thay đổi, ngân hàng buộc phải tái cấu trúc, công ty chứng khoán phải chuyển vai, còn startup phải học cách trưởng thành trong môi trường cạnh tranh toàn cầu và kỷ luật cao hơn.
(VNF) - Từ một kênh vốn thay thế cho ngân hàng, tín dụng tư nhân đang phình to thành thị trường trị giá 3.000 tỷ USD với mức độ đòn bẩy và rủi ro ngày càng lớn. Những vụ vỡ nợ, gian lận tín dụng và cảnh báo về hiệu ứng domino đang làm dấy lên lo ngại rằng “bóng ma” khủng hoảng tài chính 2008 có thể quay trở lại dưới một hình hài mới.
(VNF) - Ngày 12/6 tới, tại Vinpearl Landmark 81 (TP. HCM), hơn 500 lãnh đạo quỹ đầu tư, tổ chức tài chính, doanh nghiệp công nghệ hàng đầu châu Á sẽ tham dự Venture Forum 2026 - diễn đàn đối thoại cấp cao về M&A và vốn tư nhân do VinVentures (thuộc Vingroup) khởi xướng. Sự kiện được kỳ vọng trở thành một trong những điểm hẹn đáng chú ý nhất năm của giới đầu tư công nghệ và tài chính khu vực.
(VNF) - Khép lại vòng đề cử mùa giải 2026, Giải thưởng Khoa học Công nghệ toàn cầu VinFuture ghi nhận 1.819 hồ sơ từ khắp thế giới cùng mạng lưới hơn 17.000 đối tác đề cử đến từ 117 quốc gia và vùng lãnh thổ.
(VNF) - Theo PGS.TS Nguyễn Hữu Huân, startup và fintech không ngại bị quản lý, điều họ lo ngại nhất là sự bất định chính sách; vì vậy, muốn hình thành một hệ sinh thái tài chính mới có sức cạnh tranh quốc tế, cơ quan quản lý cần chuyển từ tư duy “ngăn chặn rủi ro” sang “dẫn dắt đổi mới”.
(VNF) - Sau hơn hai thập kỷ đồng hành cùng cải cách môi trường đầu tư kinh doanh, PCI 2025 đánh dấu bước chuyển mới khi lần đầu mở rộng từ đo lường chất lượng điều hành địa phương sang đánh giá toàn diện hệ sinh thái phát triển kinh tế tư nhân.
(VNF) - TS. Phan Đức Hiếu cho rằng sau một năm triển khai Nghị quyết 68-NQ/TW, điều đáng chú ý nhất là nhiều cải cách thể chế đã bắt đầu chuyển động trong thực tế, góp phần tạo môi trường đầu tư kinh doanh minh bạch, ổn định và an toàn hơn cho khu vực kinh tế tư nhân phát triển.
(VNF) - Tại Lễ phát động Tháng Nhân đạo cấp quốc gia năm 2026 do Trung ương Hội Chữ thập đỏ Việt Nam tổ chức, Ngân hàng TMCP Đông Nam Á (SeABank, HoSE: SSB) đã ủng hộ số tiền 10 tỷ đồng, góp phần chung tay hỗ trợ các hoàn cảnh khó khăn và lan tỏa tinh thần nhân ái trong cộng đồng.
(VNF) - Mục tiêu tăng trưởng hai con số sẽ khó đạt được nếu nền kinh tế tiếp tục phụ thuộc chủ yếu vào đầu tư công và tín dụng ngân hàng. Muốn tạo đột phá tăng trưởng, Việt Nam cần thay đổi tư duy điều hành theo hướng dùng đầu tư công để thu hút, kích hoạt và dẫn dòng vốn tư nhân tham gia mạnh mẽ hơn vào nền kinh tế.
(VNF) - TS. Bùi Thanh Minh, Phó giám đốc Ban IV, khẳng định để đạt mục tiêu tăng trưởng cao và bền vững, Việt Nam cần khơi thông nguồn lực, tạo điều kiện để doanh nghiệp tư nhân lớn lên và dẫn dắt các chuỗi giá trị trong nước và quốc tế.
(VNF) - TS Nguyễn Bích Lâm - nguyên Tổng cục trưởng Tổng cục Thống kê nhận định, nguy cơ “bốn chậm” của nền kinh tế gồm: chậm cải cách thể chế, chậm tái cơ cấu nền kinh tế, chậm nâng cao hiệu quả đầu tư và chậm tăng cường năng lực nội sinh có thể ảnh hưởng tới chất lượng tăng trưởng và sức cạnh tranh của Việt Nam trong dài hạn nếu không được khắc phục kịp thời.
(VNF) -Sau nhiều năm đình trệ vì vướng mắc giải phóng mặt bằng, dự án nút giao Phạm Tu - đường 70 tại Hà Nội đang được tái khởi động với không khí thi công khẩn trương.
