PCI 2.0: Từ tiếng nói doanh nghiệp tư nhân đến động lực cải cách kinh tế

Bước ngoặt sau 20 năm: PCI 2.0

Hai mươi năm kể từ lần đầu ra mắt vào năm 2005 với sự ủng hộ của Ban Nghiên cứu của Thủ tướng, Chỉ số năng lực cạnh tranh cấp tỉnh (PCI) đã trở thành “tiếng nói” của doanh nghiệp tư nhân Việt Nam, không chỉ phản ánh mức độ hài lòng với chính quyền địa phương mà còn nâng tầm vị thế của doanh nghiệp trong đối thoại chính sách.

Trải qua hàng trăm chuyến khảo sát, ông Đậu Anh Tuấn, Phó Tổng Thư ký Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI), người gắn bó với PCI nhiều năm, cho hay ông vừa thấy được mức độ hài lòng của doanh nghiệp với chính quyền địa phương, vừa chứng kiến những nỗ lực cải thiện từ phía chính quyền. PCI vì thế là kênh thông tin hai chiều, thúc đẩy cải cách.

Tuy nhiên, trong bối cảnh mới khi Đảng quyết liệt sắp xếp lại bộ máy quản lý nhà nước và ban hành Nghị quyết về kinh tế tư nhân, PCI cần một “phiên bản mới”. Sau quá trình rà soát và tham vấn với các tỉnh thành, VCCI đã quyết định tái cấu trúc phương pháp luận để xây dựng PCI 2.0.

Theo các chuyên gia, đây không chỉ là một bản nâng cấp mà là một cuộc “tái sinh” của bộ chỉ số, dịch chuyển từ việc đo lường “môi trường kinh doanh chung” sang phản ánh toàn diện “hệ sinh thái phát triển kinh tế tư nhân”.

Hệ sinh thái ấy hướng đến sự hài hoà và tích hợp các yếu tố: khung pháp lý ổn định, bình đẳng thực chất trong tiếp cận nguồn lực, môi trường kinh doanh chi phí thấp, hệ sinh thái đổi mới sáng tạo, cùng cam kết phát triển bền vững. Chỉ một bộ chỉ số thiết kế lại từ gốc như PCI 2.0 mới đáp ứng được yêu cầu này.

PCI 2.0 được xây dựng trên 3 trụ cột, 10 chỉ số thành phần với 137 chỉ tiêu (111 chỉ tiêu từ khảo sát doanh nghiệp, 26 chỉ tiêu từ dữ liệu thống kê chính thức). Trong đó, 103 chỉ tiêu được kế thừa từ PCI cũ và 34 chỉ tiêu mới, tích hợp các yếu tố thời đại như: chuyển đổi số, đổi mới sáng tạo, phát triển xanh.

Ông Phạm Ngọc Thạch, Phó trưởng Ban Pháp chế VCCI, so sánh: “Nếu như cải cách thời kỳ Đổi mới 1986 và Luật Công ty 1990 đã “cởi trói” để doanh nghiệp tư nhân gia nhập thị trường, hay PCI 2005 là công cụ “đo lường để thúc đẩy cải cách”, thì PCI 2.0 chính là bước tiến mới để nâng chuẩn môi trường kinh doanh Việt Nam trong bối cảnh cạnh tranh toàn cầu”.

Không chỉ là mở rộng về lượng, PCI 2.0 đổi mới cả về chất, khi đo lường sát thực tế hơn và cho phép doanh nghiệp hiểu rõ xu hướng ở từng địa phương.

Kỳ vọng gì ở PCI 2.0?

Ông Lê Duy Bình, Giám đốc Economica Việt Nam, kỳ vọng PCI 2.0 sẽ không chỉ là tiếng nói của doanh nghiệp tư nhân gửi gắm tới chính quyền, mà còn là “bức tranh sinh động” về kinh tế Việt Nam trong kỷ nguyên vươn mình của dân tộc.

Bà Trịnh Thị Hương, Phó Cục trưởng Cục Phát triển kinh tế tư nhân và kinh tế tập thể (Bộ Tài chính), coi PCI 2.0 là dấu mốc trưởng thành, đổi mới mạnh mẽ, kịp thời để hỗ trợ chính sách đột phá. Theo bà, bộ chỉ số cần mở rộng khảo sát không chỉ doanh nghiệp mà cả cơ quan thực thi, đồng thời bổ sung tiêu chí phản ánh mức độ hỗ trợ thực chất của địa phương, ví dụ như ngân sách chi cho phát triển doanh nghiệp.

Ông Nguyễn Trung Hậu, Phó Vụ trưởng Vụ Tổng hợp, Ban Chính sách Chiến lược Trung ương, nhấn mạnh PCI 2.0 phù hợp với yêu cầu đổi mới sau sắp xếp tỉnh, thành, bởi thiết kế mở của bộ chỉ số cho phép nhân rộng xuống nhiều cấp chính quyền.

Ở góc độ doanh nghiệp, ông Nguyễn Duy Hưng, thành viên Hội đồng Quản trị Công ty TNHH Thương mại – Dịch vụ Tân Hiệp Phát, kiến nghị VCCI cần nhấn mạnh hơn đến môi trường cạnh tranh công bằng.

Cũng như trong thể thao, nơi luật chơi minh bạch giúp vận động viên vươn tới thành tích cao hơn, thì trong kinh doanh, cạnh tranh công bằng sẽ thúc đẩy doanh nghiệp sáng tạo sản phẩm tốt hơn, hiệu quả hơn, mang lại lợi ích cho người tiêu dùng và nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia.

“Một môi trường minh bạch, cạnh tranh công bằng là điều kiện tiên quyết cho phát triển bền vững. Muốn có chính sách tốt, cần dữ liệu toàn diện và chính xác. Muốn có thị trường bền vững, cần niềm tin giữa các bên tham gia. Và niềm tin chỉ có được nhờ minh bạch, đối thoại và cam kết.

Cùng với khuyến nghị chính sách, doanh nghiệp cũng phải xác định trách nhiệm tự nâng cao năng lực nội tại của mình”, đại diện Tân Hiệp Phát cho hay.

Thông qua PCI 2.0 và Báo cáo Kinh tế tư nhân Việt Nam thường niên cộng đồng doanh nghiệp Việt Nam, đặc biệt là doanh nghiệp vừa và nhỏ, sẽ có thêm cơ hội nâng cao năng lực cạnh tranh, đồng thời hình thành những tập đoàn đủ mạnh để dẫn dắt chuỗi cung ứng và vươn ra toàn cầu.

Theo kế hoạch, PCI 2.0 sẽ bắt đầu khảo sát từ quý IV/2025 và Báo cáo Kinh tế tư nhân Việt Nam thường niên đầu tiên dự kiến công bố vào quý II/2026. Quá trình này sẽ song hành cùng hội thảo, tập huấn và các “chẩn đoán cấp tỉnh” để lan tỏa kết quả.

Điểm đáng chú ý là PCI 2.0 được thực hiện hoàn toàn bằng nguồn lực nội tại, không phụ thuộc tài trợ quốc tế. "Từ góc độ của VCCI - tổ chức đại diện cộng đồng doanh nghiệp, việc báo cáo không cần sử dụng tài trợ từ nước ngoài mà được sự đồng hành, hỗ trợ từ chính các doanh nghiệp tư nhân Việt Nam như Tân Hiệp Phát là dấu mốc quan trọng.

Tôi cho rằng điều này thể hiện sự tự tin của người Việt, tự tin với chính nguồn lực trong nước để thúc đẩy sự thay đổi tích cực cho đất nước bằng chính con người Việt Nam, nguồn lực của Việt Nam" - Phó tổng thư ký, Trưởng ban Pháp chế Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI) Đậu Anh Tuấn chia sẻ.

Chuyên gia kinh tế Phạm Chi Lan lưu ý năm đầu triển khai PCI 2.0 không tránh khỏi sẽ gặp nhiều khó khăn, cần thời gian để chính quyền hai cấp mới điều chỉnh. Bà đề nghị mở rộng mời doanh nghiệp nước ngoài tham gia khảo sát để có bức tranh toàn diện hơn về môi trường đầu tư tại Việt Nam.

Ông Nguyễn Đức Kiên, nguyên Tổ trưởng Tổ tư vấn kinh tế của Thủ tướng, nhấn mạnh PCI 2.0 đã đổi mới 25% nội dung khảo sát, tăng tính thực tiễn và khả năng đo lường hiệu quả quản trị địa phương.

Ông khuyến nghị quá trình khảo sát cần đặc biệt nhấn mạnh vai trò của các hiệp hội doanh nghiệp bởi các hiệp hội chính là đại diện tiếng nói của doanh nghiệp trong các lĩnh vực, ngành nghề.

Theo các chuyên gia, PCI không phải đích đến, mà là hành trình đo lường và thúc đẩy cải cách. Với PCI 2.0, hành trình ấy bước sang một phiên bản mới: sắc bén hơn, toàn diện hơn và gần gũi hơn với tâm tư, nguyện vọng của doanh nghiệp tư nhân.

PCI 2.0 sẽ không chỉ đo lường mà còn truyền cảm hứng cải cách, để doanh nghiệp và chính quyền cùng kiến tạo một Việt Nam hùng mạnh, tự cường, hướng tới mục tiêu quốc gia phát triển, thu nhập cao vào năm 2045.