Thành lập sàn giao dịch vàng: 'Cần phải đủ hấp dẫn mới có thể thu hút người chơi'

Vì sao “cơn sốt” giá vàng mãi chưa dứt?

Chiều 21/10, giá vàng miếng SJC được các doanh nghiệp và ngân hàng lớn niêm yết quanh 154,1 – 154,6 triệu đồng/lượng, đánh dấu mức cao kỷ lục.

Đáng chú ý, giá vàng nhẫn thậm chí còn vượt lên trên vàng miếng. Nhiều thương hiệu lớn niêm yết mức cao nhất tới 155,8 triệu đồng/lượng chiều mua vào và 159,6 triệu đồng/lượng chiều bán ra – chênh lệch gần 5 triệu đồng/lượng so với vàng SJC.

Trên thị trường tự do, giá giao dịch còn “nóng” hơn, nhiều nơi báo giá vượt ngưỡng 170 triệu đồng/lượng, phản ánh tâm lý đầu cơ tăng mạnh và nguồn cung khan hiếm trên thị trường.

Trong báo cáo gửi tới Quốc hội tại kỳ họp này về việc thực hiện một số nghị quyết của Quốc hội khoá XIV và khoá XV về giám sát chuyên đề và chất vấn lĩnh vực ngân hàng, thực hiện Nghị quyết số số 173/2024/QH15 của Quốc hội, Thống đốc Ngân hàng Nhà nước (NHNN) Nguyễn Thị Hồng thừa nhận, thị trường vàng vẫn chưa thực sự ổn định bền vững, vẫn chịu tác động bởi yếu tố tâm lý, kỳ vọng.

Bên cạnh đó, cũng không loại trừ khả năng một số doanh nghiệp, cá nhân lợi dụng biến động của thị trường để đầu cơ, thao túng giá nhằm trục lợi bất chính…

Mặc dù nhà điều hành đã có những bước đi quyết liệt như xóa bỏ độc quyền vàng miếng, cho phép nhập khẩu vàng nguyên liệu hay tăng cường thanh kiểm tra thị trường vàng song đến nay, những giải pháp trên mới vẫn chưa giải quyết được dứt điểm “cơn sốt” giá vàng.

Theo các chuyên gia, thị trường vàng trong nước đang thiếu sàn giao dịch vàng - một kênh giao dịch công khai, tập trung, nơi giá cả được hình thành minh bạch, theo quy luật thị trường.

Theo ông Nguyễn Đức Thái Hân, Phó Tổng giám đốc Ngân hàng TMCP Á Châu (ACB), trong bối cảnh hiện nay, việc thành lập sàn giao dịch vàng là điều cần thiết và cấp thiết. Trong khi đó, bà Nguyễn Thị Thu Hiền, Tổng giám đốc Công ty chứng khoán Techcombank (TCBS) khẳng định, việc thành lập sàn giao dịch vàng là một chính sách mang tầm chiến lược.

“Thành lập sàn giao dịch vàng giúp hiện thực hóa các mục tiêu cụ thể như minh bạch hóa toàn bộ nguồn lực vàng, bao gồm cả vàng trong dân; khai thông nguồn lực lớn cho nền kinh tế và thu hẹp chênh lệch giá nhờ giảm bớt sự bất đối xứng về thông tin”, đại diện TCBS cho hay.

Bên cạnh đó, ở góc độ điều hành, sàn giao dịch vàng giúp chuyển đổi từ công cụ hành chính sang công cụ thị trường. Dữ liệu của sàn sẽ cực kỳ minh bạch và rõ ràng, giúp các quyết sách của chính quyền dựa trên dữ liệu phù hợp và chính xác hơn.

Đồng thời, sàn giao dịch vàng còn giúp phát triển đa dạng hóa các sản phẩm tài chính: dần chuyển sang chứng nhận vàng và sau đó là các giao dịch phái sinh, chứng khoán hóa vàng (ETF).

“Nhà đầu tư Việt Nam đã sẵn sàng coi vàng là một sản phẩm đầu tư, không chỉ là tích trữ. Họ đã quen với việc đầu tư vào nhiều loại tài sản khác (trái phiếu, chứng chỉ quỹ, cổ phiếu) và sẵn sàng chào đón vàng như một kênh mới để giao dịch và kinh doanh”, bà Hiền cho hay.

Hướng đi nào cho sàn giao dịch vàng?

Từ góc độ của một ngân hàng có kinh nghiệm về sàn giao dịch vàng, Phó Tổng giám đốc ACB kiến nghị việc thành lập sàn vàng nên chia thành 3 giai đoạn, trong đó, ở giai đoạn đầu tiên nên tập trung vào sàn giao dịch vật chất.

“Vàng được giao dịch nên là vàng nguyên liệu nhập khẩu. Đây là vàng tiêu chuẩn quốc tế để tạo cơ sở cho việc lưu thông, lưu ký và giao nhận. Sàn nên chấp nhận và chuẩn hóa chỉ một loại vàng nhập khẩu ban đầu, ví dụ như vàng thỏi 1 kg, để dễ dàng giao nhận và kiểm định. Vàng miếng (như vàng SJC và các thương hiệu khác) chưa nên đưa vào giao dịch ngay trong giai đoạn này”, ông Nguyễn Đức Thái Hân cho hay.

Đại diện ACB nhận định mục tiêu của giai đoạn đầu là minh bạch hóa toàn bộ vàng nhập khẩu được trao đổi, mua bán và đưa vào sản xuất. Giai đoạn này được xem là bước đi chắc chắn, từng bước một, trước khi đưa các sản phẩm phức tạp hơn vào giao dịch.

Các thành viên giao dịch dự kiến ban đầu là những nhà cung cấp dịch vụ sàn, ngân hàng thanh toán và ngân hàng thương mại và các tổ chức/doanh nghiệp được Ngân hàng Nhà nước cấp phép nhập khẩu vàng cũng như các doanh nghiệp sản xuất vàng trang sức, mỹ nghệ (những đơn vị sử dụng vàng nguyên liệu).

Tuy nhiên, ông Hân cũng lưu ý rằng cần xây dựng cơ chế thanh toán bù trừ trung gian (giống mô hình sàn chứng khoán) để giảm rủi ro đối tác giữa người mua – người bán.

Đến giai đoạn sau, sàn vàng sẽ được mở rộng sang vàng điện tử và quỹ đầu tư vàng để minh bạch hóa và chuyển hóa nguồn lực phục vụ phát triển kinh tế.

“Sau khi sàn giao dịch vàng vật chất vận hành ổn định, có thể xem xét phát triển sản phẩm vàng điện tử, tức là vàng được giao dịch dưới dạng tài khoản hoặc chứng chỉ, không cần nắm giữ vật chất. Loại vàng này giúp giảm nhu cầu cất trữ vàng vật chất, đồng thời đáp ứng tâm lý đầu tư – đầu cơ giá của người dân. Cách làm này phù hợp với chỉ đạo của Chính phủ, đó là chuyển hóa nguồn lực vàng trong dân vào nền kinh tế thật”, ông Nguyễn Đức Thái Hân nhận định.

Bên cạnh đó, ông cũng kiến nghị học hỏi mô hình các quỹ đầu tư vàng trên thế giới (Gold Fund, ETF...), nơi nhà đầu tư góp vốn gián tiếp thay vì tự giao dịch trên sàn. Các quỹ này có thể huy động bằng VND, hoạt động chuyên nghiệp và đầu tư lên sàn vàng quốc gia. Mô hình này mang lại tính minh bạch, hiệu quả và an toàn cao hơn so với việc từng cá nhân tự đầu cơ, đồng thời giúp phát triển các định chế tài chính trung gian trong nước.

Đồng quan điểm, Tổng Giám đốc TCBS cho rằng giai đoạn đầu của sàn vàng sẽ chỉ giao dịch vàng vật chất và nguyên liệu. Giai đoạn này sẽ chấp nhận tự giao nhận. Sàn chỉ là nơi khớp lệnh mua bán, nhưng kết quả khớp lệnh chưa đẩy thẳng ra trung tâm thanh toán. Các bên đối tác tự chỉ định thời điểm giao hàng/giao tiền qua các ngân hàng thanh toán thông thường.

Trong giai đoạn tiếp theo, dần dần tiến tới xây dựng một Trung tâm Thanh toán Bù trừ Tập trung (Central Clearing Party - CCP). Lúc này, giao dịch được khớp lệnh sẽ chạy thẳng về trung tâm lưu ký và thanh toán để quyết toán. Sau đó, thị trường sẽ mở rộng sang các sản phẩm phi vật chất (phái sinh, ETF), bà Hiền gợi mở.

Song, đại diện TCBS cho rằng, sàn giao dịch vàng cần phải đủ hấp dẫn mới có thể thu hút người chơi. Chẳng hạn như, sàn cần có các công cụ phân tích, theo dõi thị trường, và các loại lệnh giao dịch linh hoạt (lệnh chờ, lệnh cắt lỗ/chốt lãi, lệnh điều kiện).

“Chúng ta có thể áp dụng ngay công nghệ blockchain từ giai đoạn đầu xây dựng sàn. Điều này giúp NHNN có thể xem quy mô thị trường và các giao dịch theo thời gian thực (real time). Mỗi giao dịch mua và bán sẽ được ghi nhận như một “nốt” trên hệ thống. Đồng thời, phải đảm bảo an toàn thông tin cấp độ 3 hoặc cấp độ 4 (tương tự các sàn chứng khoán hoặc crypto) để bảo mật tài sản và thông tin khách hàng”, bà nhấn mạnh.