Thiếu nhân lực số: DN sẵn sàng 'chuyển đổi kép' nhưng thiếu người đủ trình độ

Doanh nghiệp thiếu nhân lực kỹ năng số

Ông Mạc Quốc Anh, Phó Chủ tịch Hiệp hội Doanh nghiệp nhỏ và vừa thành phố Hà Nội cho rằng, việc chuyển đổi kép trong các doanh nghiệp vừa và nhỏ vẫn còn gặp một số khó khăn như về nhận thức chiến lược và văn hoá của doanh nghiệp, đặc biệt là những người đứng đầu. Thiếu văn hoá đổi mới, tư duy dữ liệu, doanh nghiệp không có hệ thống đo lường hiệu quả sẽ gặp khó khi đánh giá hiệu quả khi đầu tư vào chuyển đổi kép.

Bên cạnh đó, khó khăn tiếp theo là nguồn lực tài chính và đầu tư; nhân lực, công nghệ và quản trị. Các doanh nghiệp nhỏ và vừa hầu như thiếu nhân lực có kĩ năng số, năng lực công nghệ, nhân viên không được đào tạo về chuyển đổi số, áp dụng những quy định cũ; thị trường, chuỗi cung ứng và chuẩn quốc tế trong khi xuất khẩu hiện nay đặt ra các tiêu chuẩn về môi trường, carbon, truy xuất nguồn gốc…

Ông Nguyễn Quang Huân - Đại biểu Quốc hội, Phó Chủ tịch Hội Doanh nhân Tư nhân cho hay, nhận thức của doanh nghiệp Việt Nam về chuyển đổi kép đã thay đổi rõ rệt trong vài năm gần đây. Nếu như trước đây, nhiều doanh nghiệp còn coi chuyển đổi số hay chuyển đổi xanh là khái niệm xa vời thì nay, hầu hết đều đã nhận thấy đây là xu hướng tất yếu để tồn tại và phát triển bền vững trong bối cảnh hội nhập quốc tế.

Ở mảng chuyển đổi số, doanh nghiệp đã chủ động ứng dụng công nghệ trong quản trị, sản xuất và kinh doanh, trí tuệ nhân tạo, dữ liệu lớn… Các lĩnh vực như tài chính - ngân hàng, logistics, thương mại điện tử đã có bước tiến nhanh chóng. Về chuyển đổi xanh, ngày càng nhiều doanh nghiệp quan tâm đến tiết kiệm năng lượng, giảm phát thải, đầu tư vào công nghệ sạch, hướng tới phát triển bền vững. Một số doanh nghiệp tiên phong đã công bố chiến lược ESG theo chuẩn quốc tế.

Tiềm năng lớn nhưng thách thức cũng không nhỏ. Trước hết, hệ thống chính sách, tiêu chuẩn và cơ sở hạ tầng chưa đồng bộ. Chúng ta đang thiếu hành lang pháp lý rõ ràng cho tài chính xanh, tín dụng xanh, thị trường carbon và dữ liệu số mở. Điều này khiến doanh nghiệp muốn làm cũng còn e ngại, thiếu định hướng. Việt Nam hiện cũng chưa có bộ tiêu chí ESG được nội địa hoá, gây khó khăn cho doanh nghiệp.

Thứ hai là nguồn lực hạn chế. Phần lớn doanh nghiệp Việt Nam là doanh nghiệp nhỏ và vừa, thiếu vốn, thiếu công nghệ, đặc biệt thiếu nhân lực có kỹ năng về số và năng lượng xanh.

Thứ ba là nhận thức chưa đồng đều. Một số doanh nghiệp vẫn coi chuyển đổi số đơn giản chỉ là mua phần mềm, hoặc chuyển đổi xanh là chi phí tăng thêm, chứ chưa nhìn nhận đó là khoản đầu tư cho tương lai. Trên thực tế, “số” là nâng cao năng suất, còn “xanh” là bảo vệ môi trường.

Trong hành trình hướng tới một nền kinh tế phát triển bền vững, Việt Nam đã xác định rõ hai trụ cột mang tính chiến lược: chuyển đổi số và chuyển đổi xanh. Mặc dù định hướng và cam kết của Chính phủ đã rất rõ ràng nhưng khoảng cách giữa chính sách và quá trình thực hiện vẫn còn những khoảng trống và vướng mắc.

Con người là quyết định, công nghệ chỉ là công cụ

Ở góc độ cơ quan quản lý nhà nước, ông Phạm Hồng Quất, Cục trưởng Cục Khởi nghiệp và Doanh nghiệp công nghệ (Bộ KH&CN) cho rằng để chuyển đổi kép (chuyển đổi số và chuyển đổi xanh) diễn ra hiệu quả, doanh nghiệp cần đồng thời giải quyết bốn yếu tố: cơ chế, nhân lực, giải pháp và tài chính.

Theo ông, dù Chính phủ đã ban hành Chiến lược chuyển đổi xanh và Chương trình chuyển đổi số quốc gia, nhưng hiện vẫn thiếu cơ chế thống nhất cho việc triển khai hai chuyển đổi song hành. Yếu tố con người giữ vai trò quyết định, công nghệ chỉ là công cụ. Vì vậy, trước khi bàn đến công nghệ, doanh nhân phải thay đổi tư duy và mô hình kinh doanh.

Từ thực tế gọi vốn của startup, ông cho biết nhà đầu tư luôn đánh giá năng lực và tư duy người lãnh đạo trước tiên. “Công nghệ mới cần tư duy mới. Số phải đi cùng xanh, xanh phải song hành với số. Khi doanh nghiệp chuyển đổi tư duy đúng, việc lựa chọn công nghệ phù hợp để tối ưu hoá nguồn lực sẽ tự hình thành,” ông nhấn mạnh.

Trong khi đó, ông Mạc Quốc Anh đề xuất, về phía chính quyền và VCCI, cần xây dựng lộ trình số hoá và xanh mẫu cho các doanh nghiệp nhỏ và vừa. Các doanh nghiệp lớn có chuyển đổi kép thành công cần chia sẻ quy trình cho các doanh nghiệp nhỏ và vừa. Đồng thời, nên có các hệ thống đánh giá và chứng nhận doanh nghiệp số và xanh để người tiêu dùng phân biệt các sản phẩm, doanh nghiệp có chứng nhận chuyển đổi số và xanh.

Nhà nước đặt mục tiêu chiến lược và ưu tiên trong vòng 3-5 năm, đồng giao cho các tỉnh thành phố, các sở ngành hỗ trợ doanh nghiệp thực hiện các bước chuyển đổi nhỏ cho các doanh nghiệp nhỏ và vừa cần sự hỗ trợ lớn từ cộng đồng như có thêm các chương trình đào tạo ngắn hạn, tư vấn, chuyển giao cho các doanh nghiệp nhỏ và vừa từ các Viện, trường đại học; triển khai cung cấp công nghệ fintech, giải pháp số hoá chi phí thấp; tăng cường các chương trình truyền thông nhằm nâng cao nhận thức của người tiêu dùng, từ đó tạo động lực cho doanh nghiệp nhỏ và vừa chuyển đổi số và xanh.

Ông Nguyễn Quang Huân, Đại biểu Quốc hội, Phó Chủ tịch Hội DN Tư nhân Việt Nam, Chủ tịch HĐQT CTCP Halcom Việt Nam: Muốn thúc đẩy doanh nghiệp tiên phong chuyển đổi kép thì trước hết, Nhà nước nên có chính sách hỗ trợ và khuyến khích mạnh mẽ hơn, đặc biệt là các gói tín dụng xanh, ưu đãi thuế. Cần có quỹ hỗ trợ chuyển đổi kép hoặc cơ chế khuyến khích doanh nghiệp tham gia thị trường carbon.

Thứ hai, Nhà nước cần chọn doanh nghiệp điển hình để hỗ trợ về điển hình số, điển hình xanh, hỗ trợ bằng chính sách cụ thể. Mỗi ngành chọn một vài doanh nghiệp điển hình.

Thứ ba, VCCI và các hiệp hội có thể đứng ra kết nối mạng lưới doanh nghiệp - nơi các doanh nghiệp lớn, có kinh nghiệm, chia sẻ mô hình, công nghệ và tri thức cho nhóm SME. Từ đó hình thành chuỗi giá trị xanh - số mang thương hiệu Việt Nam. Thứ tư, doanh nghiệp phải chủ động nâng cao trình độ, có nội lực, đặc biệt cần đầu tư vào con người...