Trả bảo hiểm nhân thọ về đúng “sứ mệnh”

Xung quanh vấn đề này, Tạp chí Đầu tư Tài chính – VietnamFinance đã có cuộc trò chuyện với ông Nguyễn Đức Thắng, Chủ tịch GAMA Global-Vietnam.

Việc thay đổi và đơn giản hóa sản phẩm từ ngày 1/7 đã trả bảo hiểm nhân thọ về đúng bản chất bảo vệ rủi ro lớn. Vậy theo ông, đâu là sứ mệnh thực sự của bảo hiểm nhân thọ, vì sao nó từng bị hiểu sai hoặc có phần lệch hướng trong thời gian qua?

Ông Nguyễn Đức Thắng: Cần phải trở lại với câu chuyện của sản phẩm bảo hiểm nhân thọ, cách đây khoảng trên 440 năm ở Anh quốc, bảo hiểm ra đời trên nhu cầu bảo vệ tàu thuyền, hàng hoá vận tải trên biển, bởi nước Anh là quốc gia rất mạnh về mảng này. Sau đó, một vị thuyền trưởng thắc mắc rằng tàu thuyền, hàng hoá bị hư hỏng được bồi thường bằng tiền, vì sao thuỷ thủ thiệt hại về sinh mệnh trong các chuyến đi biển lại không được bồi thường?

Đó là lý do bảo hiểm nhân thọ ra đời và sứ mệnh ngay từ những ngày đầu tiên là bảo vệ trước việc rủi ro sinh mệnh khiến người trụ cột không còn, mất đi nguồn thu nhập để nuôi sống gia đình.

Thời điểm đầu tiên, từ nhu cầu thực tế của cuộc sống, có 3 loại bảo hiểm nhân thọ chủ yếu: bảo hiểm trọn đời, bảo hiểm có kỳ hạn và bảo hiểm hỗn hợp (vừa bảo vệ, vừa tích luỹ). Sau này các dòng bảo hiểm hỗn hợp phát triển thêm thành bảo hiểm truyền thống, liên kết chung, bảo hiểm liên kết đơn vị. Đó là câu chuyện về nguồn gốc của các sản phẩm bảo hiểm nhân thọ trên thế giới.

Còn tại Việt Nam, những ngày đầu tiên bảo hiểm nhân thọ gia nhập thị trường cũng có một số dòng bảo hiểm cơ bản nêu trên và trong khoảng 5 năm đầu các đại lý được đào tạo bán hàng đi từ sản phẩm chính – sinh mệnh, sau đó mới tư vấn thêm các sản phẩm bổ sung. Đại lý là người “đóng gói” sản phẩm, hay nói đúng hơn là người “tư vấn” về bảo hiểm nhân thọ cho khách hàng. Sau một thời gian có mặt ở Việt Nam, từ nhu cầu thực tế của người dân và đổi mới sản phẩm, các doanh nghiệp bảo hiểm tạo ra các gói “combo” hay còn gọi là sản phẩm đóng gói (packaged products).

Điểm đáng chú ý nhất ở đây là tâm lý của người dân Việt Nam khi tham gia bảo hiểm nhân thọ thường nghĩ tới việc nằm viện, ốm đau thông thường. Tư duy tham gia bảo hiểm nhân thọ là mong rằng khi không may ốm đau sẽ được chi trả. Họ không muốn nhắc đến chuyện “quyền lợi tử vong”, còn quyền lợi đáo hạn thì cho là “quá xa, biết khi nào mới nhận được tiền”. Do đó, lúc này các doanh nghiệp bảo hiểm (DNBH), tư vấn viên/đại lý bảo hiểm mới tìm cách đưa các quyền lợi trước mắt đến với khách hàng, đánh vào đúng tâm lý của người tiêu dùng tại thời điểm đó.

Điều này đi kèm với các “rủi ro”. Nhược điểm thứ nhất là khiến cho nhiều tư vấn viên/đại lý chọn việc dễ dàng, tập trung nói về những lợi ích trước mắt, ngắn hạn mà khách hàng muốn nghe và quên đi việc tư vấn đầy đủ, kỹ lưỡng về những quyền lợi gốc rễ của bảo hiểm nhân thọ, bản chất cơ bản sản phẩm này.

Nhược điểm thứ hai là sự minh bạch trong sản phẩm và quá trình tư vấn sản phẩm. Trong một thời gian rất dài, các đại lý thường dùng chữ “đầu tư” trong tư vấn, đầu tư tiền vào mỗi năm và nhận được các quyền lợi gồm cả sức khoẻ và quyền lợi tài chính. Tuy nhiên, bản chất đây là bảo hiểm và khách hàng sẽ phải trả tiền để được bảo vệ. Đó không phải một khoản đầu tư có thể rút ra linh hoạt như gửi tiền tiết kiệm ngân hàng. Nếu chấm dứt hợp đồng hoặc rút trước quá sớm sẽ phải chịu các khoản phí, những năm đầu rút ra gần như có thể không có giá trị để nhận. Đây chính là đặc tính khiến người khách hàng thực hành “tiết kiệm có kỷ luật”.

Khi thị trường bảo hiểm phát triển, phải thừa nhận rằng các sản phẩm mới theo dạng “combo” không phải không tốt, nó cũng có những ưu điểm đi kèm với một số vấn đề chưa được hoàn thiện và trong bối cảnh của thị trường Việt Nam, những vấn đề chưa được hoàn thiện lại phát sinh nhiều hơn.

Chính những lý do nêu trên là một phần nguyên nhân khiến cho sản phẩm bảo hiểm nhân thọ bị hiểu sai, thậm chí khiến cho thị trường có phần “lệch hướng” trong thời gian vừa qua.

Vậy đây có phải là cơ hội để thúc đẩy quá trình chuẩn hóa nghề tư vấn bảo hiểm, cũng như đưa thị trường bảo hiểm nhân thọ đi đúng hướng hay không, thưa ông?

Ông Nguyễn Đức Thắng: Tôi hoàn toàn ủng hộ định hướng thay đổi lần này. Việc tách bạch quyền lợi, đơn giản hóa cấu trúc sản phẩm và điều khoản hợp đồng, đặc biệt với sản phẩm chính, sẽ giúp chuẩn hóa thiết kế giữa các doanh nghiệp bảo hiểm. Trước hết, điều này giúp khách hàng dễ dàng tiếp cận và hiểu được bản chất cốt lõi của bảo hiểm nhân thọ, vốn nhằm bảo vệ người trụ cột trước những rủi ro nghiêm trọng nhất như tử vong hoặc thương tật toàn bộ vĩnh viễn.

Khi đã nắm rõ nguyên tắc bảo vệ cơ bản này và nghiêm túc tham gia, khách hàng có quyền yêu cầu tư vấn viên cung cấp thông tin minh bạch, phân biệt rõ giữa sản phẩm chính và các sản phẩm bổ trợ. Qua đó, chính sự hiểu biết từ phía khách hàng sẽ tạo áp lực ngược trở lại, buộc đội ngũ tư vấn phải tuân thủ quy trình tư vấn đúng, hạn chế tình trạng nhập nhèm giữa quyền lợi bảo vệ và quyền lợi tiết kiệm.

Khi thị trường còn đang có những hiểu sai, chưa rõ ràng, việc tách bạch là rất cần thiết. Còn khi mọi người đã cùng hiểu, dân trí tài chính được nâng cao, nhu cầu thị trường phát triển, có thể đến một lúc nào đó lại có các sản phẩm mang tính “combo” hấp dẫn hơn.

“Đây là thời điểm để bảo hiểm nhân thọ trở lại đúng sứ mệnh, bảo vệ nguồn thu nhập chính nếu không may gặp rủi ro, đảm bảo cho các thành viên trong gia đình tiếp tục được sống với mức sống giống như lúc người trụ cột còn đang tạo ra thu nhập tốt nhất. Còn nếu may mắn không có biến cố nào xảy đến, đây sẽ là một khoản tích luỹ dài hạn khi đáo hạn hợp đồng và tận dụng được sự kỳ diệu của lãi suất kép”.

Theo ông, cần thêm điều kiện gì để nghề tư vấn bảo hiểm thật sự chuyên nghiệp và thị trường bảo hiểm nhân thọ Việt Nam ngày càng trở nên đáng tin cậy?

Ông Nguyễn Đức Thắng: Tôi cho rằng để nâng tầm nghề tư vấn bảo hiểm, giúp cho thị trường bảo hiểm Việt Nam ngày càng trở nên tin cậy, đạt được mục tiêu của Thủ tướng Chính phủ đặt ra đến năm 2030 có 18% dân số tham gia bảo hiểm nhân thọ, cần phải có sự chủ động vào cuộc của cả 3 bên.

Trước hết, rất cần chủ trương, chính sách từ phía cơ quan nhà nước như Bộ Tài chính, Ngân hàng Nhà nước…, không chỉ hoàn thiện về mặt pháp lý mà còn có các giải pháp toàn diện nhằm nâng cao nhận thức, dân trí tài chính, đặc biệt là kiến thức về hoạch định tài chính cá nhân toàn diện, trong đó có bảo hiểm nhân thọ giúp người dân hiểu được những khái niệm cơ bản vì sao cần phải tham gia, vì sao cần bảo vệ dài hạn… Đồng thời, cơ quan nhà nước can thiệp nhanh, kịp thời hơn nữa về những luồng thông tin chưa chính xác, sai lệch về bảo hiểm nhân thọ.

Thứ hai, phía người bán gồm doanh nghiệp bảo hiểm và đại lý/tư vấn viên phải thấy được trách nhiệm nâng cao nhận thức cho khách hàng, cung cấp đầy đủ và đúng thông tin, đồng hành cùng khách hàng trong suốt quá trình. Đặc biệt, người tư vấn, đại lý bảo hiểm cần tập trung vào 3 trụ cột chính gồm kiến thức, kỹ năng và thái độ chuyên nghiệp, chuẩn mực, có trách nhiệm trong việc đưa thông tin sản phẩm đến với khách hàng.

Cuối cùng, không thể không nhắc đến sự chủ động, nghiêm túc của người tham gia. Người mua phải xác định rằng bảo hiểm nhân thọ là một kế hoạch đảm bảo an toàn tài chính dài hạn cần thiết và có trách nhiệm với chính đồng tiền của mình nếu quyết định tham gia, sau đó kỷ luật với điều mình đã nghiêm túc lựa chọn.