Tỷ lệ tín dụng/GDP đạt 146%: Cảnh báo 'tiệm cận giới hạn an toàn'

Việt Nam thiếu hụt vốn dài hạn cho đầu tư phát triển

Sau giai đoạn phục hồi, Việt Nam bước vào pha tăng trưởng mới với tham vọng GDP hai chữ số, đòi hỏi quy mô và chất lượng vốn vượt trội so với trước. Để đạt mục tiêu này, tổng vốn đầu tư toàn xã hội cần tiệm cận khoảng 40% GDP, đặt ra yêu cầu cao hơn về cả quy mô và chất lượng vốn trong giai đoạn 2026 - 2030.

Tuy nhiên, trong báo cáo "Định vị Nguồn vốn cho Mục tiêu Tăng trưởng cao 2026 - 2030" mới đây nhận định, Việt Nam vẫn đang đối mặt với khoảng trống thiếu hụt vốn dài hạn cho đầu tư phát triển. Mô hình tăng trưởng hiện vẫn phụ thuộc lớn vào tín dụng ngân hàng. Tuy nhiên, mô hình này đang tiệm cận giới hạn an toàn tính đến cuối năm 2025, tỷ lệ tín dụng/GDP đã ở mức khoảng 146%. Nếu duy trì tốc độ tăng trưởng tín dụng khoảng 16%/năm để hỗ trợ mục tiêu GDP tăng 8 - 10%/năm, tỷ lệ tín dụng/GDP sẽ vượt 180% vào cuối thập kỷ và tiệm cận/vượt 200% sau năm 2030.

"Mức độ đòn bẩy này vượt xa ngưỡng an toàn của một nền kinh tế mới nổi, làm gia tăng rủi ro đối với ổn định tài chính và khả năng chống chịu của hệ thống ngân hàng. Đồng thời, trong bối cảnh CAR chịu áp lực, rủi ro tài sản tích tụ và yêu cầu kiểm soát lạm phát gia tăng, việc tiếp tục dựa vào mở rộng tín dụng để đạt tăng trưởng cao không còn là lựa chọn bền vững", các chuyên gia FiinGroup cho hay.

Bên cạnh đó, năng lực cấp vốn trung - dài hạn của hệ thống ngân hàng thương mại Việt Nam vẫn còn hạn chế khi cơ cấu tín dụng vẫn nghiêng mạnh về cho vay ngắn hạn (trên 55%), trong khi tỷ trọng cho vay trung - dài hạn gần như không cải thiện trong giai đoạn từ năm 2022 đến nửa đầu năm 2025.

"Điều này phản ánh sự lệch pha cấu trúc giữa nhu cầu vốn trung - dài hạn của khu vực sản xuất - đầu tư và khả năng cung ứng vốn của hệ thống ngân hàng. Nói cách khác, ngân hàng không phải kênh phù hợp để gánh vai trò tài trợ dài hạn cho mục tiêu tăng trưởng cao kéo dài", phía FiinGroup nhận định.

Cơ cấu tiền gửi cũng chưa đáp ứng năng lực cấp vốn dài hạn. Nguồn vốn huy động của hệ thống ngân hàng thương mại vẫn phụ thuộc áp đảo vào tiền gửi ngắn hạn (xấp xỉ 90%), trong khi tiền gửi trung - dài hạn chiếm tỷ trọng rất thấp và không có xu hướng cải thiện rõ rệt.

Tỷ lệ sử dụng vốn ngắn hạn cho vay trung - dài hạn tiệm cận trần quy định của NHNN, khiến dư địa mở rộng tín dụng dài hạn bị thu hẹp về mặt thanh khoản và an toàn hệ thống.

Các chuyên gia FiinGroup nhận định: "Điều này cho thấy giới hạn mang tính cấu trúc rằng ngân hàng có thể hỗ trợ tăng trưởng trong ngắn hạn, nhưng khó trở thành trụ cột vốn dài hạn cho mục tiêu tăng trưởng cao và kéo dài".

Triển vọng của các kênh huy động vốn khác

Trong bối cảnh năng lực cung ứng tín dụng trung và dài hạn của hệ thống ngân hàng khó có thể đáp ứng đầy đủ nhu cầu vốn theo quy mô và tốc độ tăng trưởng đặt ra, đa dạng hóa các kênh huy động vốn dài hạn ngoài ngân hàng là điều kiện cần thiết để hỗ trợ đầu tư tư nhân và giảm áp lực lên hệ thống ngân hàng.

Theo FiinGroup, Việt Nam cần đẩy mạnh cải cách thị trường vốn một cách quyết liệt và đồng bộ hơn bao giờ hết nhằm hỗ trợ mục tiêu tăng trưởng cao và bền vững. Trong đó, các nguồn vốn chiến lược như trái phiếu doanh nghiệp, vốn vay quốc tế và huy động vốn cổ phần trên thị trường chứng khoán cần được kích hoạt. Đáng nói, các kênh này đang có nhiều triển vọng tích cực trong năm 2026.

Đối với kênh trái phiếu doanh nghiệp, đại diện FiinGroup nhận định, chính sách tiền tệ không còn nới lỏng như trước trong khi nhu cầu vốn trung - dài hạn của doanh nghiệp gia tăng mạnh như hiện nay. Điều này buộc các doanh nghiệp phải đa dạng hóa kênh huy động vốn thay vì tâp trung vào kênh tín dụng ngân hàng.

Chưa kể, kênh trái phiếu doanh nghiệp cũng sẽ được hưởng lợi từ các chính sách mới và các quy định liên quan đến việc giúp các dự án và doanh nghiệp đủ điều kiện phát hành trái phiếu, chẳng hạn như vấn đề pháp lý dự án hạ tầng, bất động sản tăng lên. Vấn đề quy định mục đích sử dụng vốn cho trái phiếu riêng lẻ cũng dự kiến sẽ rõ ràng hơn trong dự thảo sửa đổi Nghị định về trái phiếu riêng lẻ đang được thực hiện, phía FiinGroup chỉ ra.

Ngoài ra, cơ sở nhà đầu tư trái phiếu doanh nghiệp hiện cũng đang được mở rộng qua việc nới lỏng các điều kiện cho các quỹ đầu tư, công ty chứng khoản cũng như việc cải thiện chính sách cho mô hình quỹ hưu trí tự nguyện phát triển, hình thành các mô hình quỹ mới như quỹ bảo lãnh trái phiếu, quỹ hạ tầng.

Đối với vốn vay nợ quốc tế, đại diện FiinGroup cho hay, dư nợ vay nước ngoài của doanh nghiệp suy giảm trong ba năm gần đây, do giá trị giải ngân mới thấp hơn nghĩa vụ trả nợ, phản ánh tác động của môi trường lãi suất quốc tế duy trì ở mức cao.

Tuy nhiên, từ năm 2026 trở đi, nền tảng vĩ mô với tỷ lệ nợ công và nợ nước ngoài thấp tạo dư địa để Việt Nam quay lại khai thác các nguồn vốn quốc tế. Nhu cầu vốn lớn và chủ trương đa dạng hóa nguồn vốn của Chính phủ hỗ trợ huy động vốn vay nợ quốc tế ở cả cấp Chính phủ và doanh nghiệp. Nhu cầu vốn vay nợ quốc tế được kỳ vọng phục hồi tại các doanh nghiệp lớn, bao gồm khối ngân hàng và phi tài chính, trong bối cảnh lãi suất quốc tế hạ nhiệt.

Việc sửa đổi quy định về phát hành trái phiếu ra thị trường quốc tế, tiến trình nâng hạng thị trường chứng khoán và lộ trình nâng hạng xếp hạng tín nhiệm quốc gia lên mức đầu tư trước năm 2030 cũng là yếu tố xúc tác cho nhu cầu vốn vay quốc tế.

Trong khi đó, ở kênh chứng khoán, huy động vốn cổ phần năm 2025 đạt mức cao kỷ lục, ước khoảng 150,5 nghìn tỷ đồng (5,7 tỷ USD), vượt xa đỉnh năm 2021 (127 nghìn tỷ đồng), qua đó góp phần mở rộng quy mô thị trường. Tuy nhiên, xét trên tương quan với quy mô nền kinh tế và nhu cầu vốn trung - dài hạn, kênh vốn cổ phần vẫn còn khá khiêm tốn (dưới 5% trong 5 năm gần đây) và vẫn còn dư địa tăng trưởng.

Theo các chuyên gia FiinGroup, sau khi bán ròng kỷ lục trong năm 2025, khối ngoại đã quay lại mua ròng cổ phiếu Việt Nam (hơn 1,1 nghìn tỷ đồng từ đầu năm 2026 đến ngày 13/1/2026).

Dù cần thêm thời gian để xác nhận tính bền vững của xu hướng này, diễn biến hiện tại phần nào cho thấy tín hiệu cải thiện ban đầu về tâm lý thị trường và định vị dòng vốn ngoại. Trong trung hạn, dòng vốn ngoại được kỳ vọng sẽ quay trở lại theo hướng chọn lọc và dài hạn hơn, qua đó góp phần giảm áp lực tỷ giá và cải thiện cân bằng vĩ mô.

Bên cạnh yếu tố chu kỳ, các chất xúc tác mang tính cấu trúc, bao gồm làn sóng IPO đa ngành, các thương vụ thoái vốn nhà nước tại doanh nghiệp quy mô lớn (kỳ vọng từ 2026), cùng với tiến trình nâng hạng thị trường cũng được kỳ vọng sẽ mở rộng “hàng hóa” đầu tư, thu hút dòng vốn tổ chức dài hạn, đặc biệt là vốn ngoại, quay trở lại một cách bền vững.