Thanh khoản căng thẳng, lãi suất chưa có cơ sở giảm nhanh

Thanh khoản căng thẳng

Anh Võ Văn Việt (Hà Nội), khách hàng có lịch sử tín dụng “sạch” nhiều năm tại một ngân hàng “Big4”, mới có một trải nghiệm chưa từng có khi đến kỳ gia hạn thẻ tín dụng. Thay vì được tự động gia hạn định kỳ dựa trên lịch sử tín dụng như trước đây, nhà băng này lại yêu cầu anh phải có khoản tiền gửi mới tiếp tục được cấp hạn mức.

Trong khi đó, chị Thanh Hà (Hà Nội) cũng liên tục nhận được cuộc gọi và tin nhắn mời chào gửi tiết kiệm từ nhân viên một ngân hàng thương mại cổ phần tư nhân. "Nếu chị gửi trên 200 triệu đồng, ngân hàng sẽ có lãi suất ưu đãi, cao hơn lãi suất niêm yết trên website", nhân viên này cho hay.

Hai câu chuyện trên đều cho thấy mặt bằng thanh khoản trong hệ thống ngân hàng không còn dồi dào như giai đoạn trước.

Áp lực dòng tiền đã hiện hữu rõ nét ngay trong mối tương tác giữa nhà băng và khách hàng. Báo cáo mới đây của Công ty Cổ phần Chứng khoán Rồng Việt (VDSC) chỉ ra, tính đến cuối tháng 5/2026, tăng trưởng tín dụng toàn hệ thống đạt 5,71% trong khi tăng trưởng huy động vốn chỉ đạt 2,98% so với đầu năm. Khoảng cách tín dụng/huy động tiếp tục nới rộng so với các tháng trước với chênh lệch giữa dư nợ tín dụng và huy động trên thị trường 1 ước đạt hơn 2,5 triệu tỷ đồng.

Các chuyên gia VDSC nhận định, căng thẳng thanh khoản trong hệ thống hiện nay xuất phát từ ba nguyên nhân cốt lõi. Nguyên nhân đầu tiên là do nhu cầu tín dụng tăng tốc, đặc biệt là tín dụng trung, dài hạn.

“Cầu tín dụng hiện đang ở mức rất cao, phản ánh nhu cầu vốn cho đầu tư sản xuất - kinh doanh và bất động sản trong bối cảnh tăng trưởng kinh tế được đẩy mạnh. Việc cơ cấu tín dụng nghiêng mạnh về kỳ hạn trung dài hạn cũng gây ra tình trạng căng thẳng về cân đối kỳ hạn, đẩy tỷ lệ vốn ngắn hạn cho vay trung dài hạn liên tục tăng và làm trầm trọng thêm áp lực thanh khoản cơ cấu cho các ngân hàng”, phía VDSC nhận định.

Ở chiều huy động vốn, dù mặt bằng lãi suất huy động đã tăng đáng kể song tốc độ tăng trưởng huy động vẫn “tụt” xa so với tín dụng. Theo VDSC, trạng thái bội thu của ngân sách nhà nước từ đầu năm 2026 đã “rút” thanh khoản của hệ thống. Cụ thể, lũy kế 5 tháng đầu năm 2026, ngân sách nhà nước đã bội thu gần 500.000 tỷ đồng, trong khi lượng tiền của Kho bạc Nhà nước gửi trở lại hệ thống ngân hàng thương mại lại không tương xứng. Điều này đồng nghĩa với một lượng tiền bị rút khỏi thị trường 1.

Tính đến 21/5/2026, cả nước giải ngân được khoảng 180.000 tỷ đồng, đạt 18% kế hoạch cả năm (hơn 1 triệu tỷ đồng) mà Thủ tướng Chính phủ giao. Chưa kể tỷ lệ tiền mặt lưu thông cũng có xu hướng tăng kể từ trong tháng 9/2025 tới nay, phần nào phản ánh tâm lý thận trọng của người dân trước những thay đổi về chính sách thuế và môi trường pháp lý ngày càng phức tạp hơn.

Bên cạnh đó, việc Ngân hàng Nhà nước điều hành thị trường mở thận trọng trước áp lực dự trữ ngoại hối và lạm phát cũng là yếu tố đáng lưu ý. Theo VDSC, khác với năm 2025, Ngân hàng Nhà nước đã thay đổi căn bản cách thức hỗ trợ thanh khoản qua kênh thị trường mở. Thay vì bơm mạnh với kỳ hạn dài như trong năm 2025, từ cuối quý I/2026, Ngân hàng Nhà nước chỉ hỗ trợ nhỏ giọt qua kênh cầm cố với kỳ hạn ngắn 7-14 ngày. Kết quả là dư nợ OMO lưu hành hiện chỉ còn quanh mức khoảng 300.000 tỷ đồng, giảm mạnh so với đỉnh gần 500.000 tỷ đồng hồi cuối tháng 2/2026.

“Đây là sự lựa chọn có chủ đích của Ngân hàng Nhà nước trong bối cảnh bộ đệm dự trữ ngoại hối còn mỏng, khi việc bơm thanh khoản VND quy mô lớn có thể gây áp lực mất giá tiền đồng và phức tạp thêm bài toán quản lý tỷ giá. Bên cạnh đó, rủi ro lạm phát leo thang - nguồn từ căng thẳng địa chính trị tại Trung Đông - cũng là ràng buộc khi quyết định nới lỏng thanh khoản”, phía VDSC nhận định.

Lãi suất chưa có cơ sở để giảm

Tình trạng thiếu tiền được phản ánh rõ nhất qua mặt bằng lãi suất. Trong tháng 5, lãi suất liên ngân hàng duy trì ở vùng cao, áp lực thanh khoản tăng rõ hơn về cuối tháng. Trong đó, các kỳ hạn ngắn đồng loạt nhích tăng, trong đó lãi suất cho vay qua đêm và kỳ hạn 1 tuần tiến sát vùng 7% - 7,6%/năm còn lãi suất các kì hạn trung và dài hạn vẫn neo ở ngưỡng cao, quanh 7,2% - 8,4%/năm.

Bước sang tháng 6, lãi suất qua đêm tăng đột biến lên 10,66% vào ngày 1/6, có thời điểm quanh 11% - 13%/năm. Sau khi giảm về mức 6,13% vào phiên cuối tuần (5/6), lãi suất cho vay qua đêm đã quay đầu tăng trở lại lên 9,35% vào phiên 8/6.

Ở thị trường 1, mặt bằng lãi suất vẫn đang đứng trước áp lực tăng bất chấp nỗ lực của nhà điều hành. Đầu tháng 4, Ngân hàng Nhà nước đã họp trực tiếp với các ngân hàng thương mại và yêu cầu cắt giảm lãi suất huy động tối thiểu 50 điểm phần trăm đối với các khoản tiền gửi kỳ hạn từ 6 tháng trở lên.

Chỉ đạo ban đầu được thực thi, nhưng lãi suất đã nhanh chóng nhích trở lại sau đó khi áp lực thiếu hụt huy động vẫn hiện hữu. Sau đó, đến cuối tháng 5, khi một số ngân hàng thương mại điều chỉnh tăng lãi suất huy động trở lại, Ngân hàng Nhà nước một lần nữa ra chỉ thị, yêu cầu các nhà băng không chạy đua lãi suất để giữ mặt bằng lãi vay thấp, hỗ trợ nền kinh tế.

Ngoài mệnh lệnh hành chính, vào ngày 15/5/2026, Ngân hàng Nhà nước cũng đã ban hành Thông tư 08/2026/TT-NHNN tái cho phép tính 20% tiền gửi Kho bạc Nhà nước vào mẫu số của tỷ lệ LDR. Đây là điều chỉnh kỹ thuật giúp cải thiện chỉ số LDR trên sổ sách của các ngân hàng thương mại, trong đó chủ yếu là tác động lớn với các ngân hàng quốc doanh.

Tuy vậy, mặt bằng lãi suất huy động vẫn đang ở mức cao. Tính đến hết tháng 5/2026, lãi suất huy động kỳ hạn 12 tháng bình quân duy trì quanh 6%, trong đó nhóm ngân hàng thương mại lớn ở mức 5,99%, nhóm quốc doanh giữ ở 5,9% và nhóm ngan hàng thương mại nhỏ quanh 5,99%. Còn tại thời điểm cuối tháng 4/2026, lãi suất cho vay bình quân của nhóm quốc doanh và nhóm ngân hàng thương mại cổ phần đối với các khoản cho vay mới và cũ còn dư nợ ở mức 7,8% - 10%/năm, tăng 1% so với cuối năm 2025.

Nhận định về biến động lãi suất, ông Khoa Bùi, chuyên viên phân tích tại VDSC, cho rằng lãi suất vẫn là bài toán cân não trong thời gian tới. Rủi ro lạm phát leo thang có thể tác động đến lộ trình điều chỉnh lãi suất của Cục Dự trữ Liên bang Mỹ (FED), trong khi ở trong nước, lượng tiền gửi kho bạc tính vào tỷ lệ LDR khá hạn chế. “Chắc chắn nền lãi suất không thể hạ được trong 3 tháng tới”, ông nhấn mạnh.

Còn theo ông Trần Ngọc Báu, CEO WiGroup, mặt bằng lãi suất vẫn chưa thể dịu xuống và vẫn rất “cứng đầu” ở vùng cân bằng mới. Tuy nhiên, đây được xem là khá mức ổn định, bởi nếu hạ xuống quá thấp sẽ gây nguy hiểm cho tỷ giá.

Trong bối cảnh chính sách tiền tệ hết dư địa, các chuyên gia đồng quan điểm rằng điểm tựa thanh khoản duy nhất là khơi thông, đẩy nhanh giải ngân đầu tư công để đảo ngược trạng thái bội thu ngân sách nhà nước và đưa dòng tiền luân chuyển trở lại hệ thống. Ngoài ra, các ngân hàng bắt buộc phải tìm nhiều biện pháp khác nhau để tự cấu trúc lại nguồn vốn của mình thay vì chỉ phụ thuộc vào việc tăng lãi suất huy động.